Քորտոպայի Պատմական Կեդրոն

Jump to navigation Jump to search
Կուատալքիվիր գետի ափի ջրաղացներէն մէկը

Քորթոպայի պատմական կեդրոն (սպ.՝ El centro histórico de Córdoba), Եւրոպայի ամենահին քաղաքներէն մէկը: 1994-ին Քորթոպայի հին քաղաքը ընդգրկուած է ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութեան ցանկին մէջ, չնայած դեռեւս 1984-ին այդ նոյն հին քաղաքի մէկ մասը` Քորթոպայի մզկիթը, արդէն հռչակուած էր Համաշխարահային ժառանգութեան առարկայ: Քորթոպան Անտալուսիայի ամենահին քաղաքն է: Կը գտնուի Սպանիոյ հարաւարեւմտեան մասը` Կուատալքիվիր գետի աջ ափին[1]:

Պատմութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Քորթոպայի պատմական կեդրոնը թռչունի թռիչքի բարձրութենէն

Քորթոպան հիմնադրուած է Հռոմէական կայսրութեան շրջանին` մ.թ.ա. 2-րդ դարուն, երբ անոր զբաղեցուցած տարածքը կը գտնուէր Քարթակենի տիրապետութեան տակ[2][3]: Քորթոպան եղած է տուրտէտան ցեղի կեդրոնը: Քաղաքը հռոմէացիները գրաւած են Երկրորդ Փունիկեան պատերազմի ժամանակ (մ.թ.ա. 218-201): Քորթոպան եղած է առաջին քաղաքը, որ Հռոմը հիմնադրած է այդ տարածքին: Օքթաւիանոս Օգոստոս կայսեր օրօք այն եղած է հին հռոմէական Պեթիքա նահանգի գլխաւոր քաղաքը: Մ.թ.ա 25-14-ներուն` Օգոստոսի կառավարման շրջանին, քաղաքի սահմանները ընդարձակուած են, եւ Քորթոպան զբաղեցուցած է Կուատալքիվիրի գետի երկու ափերու տարածքները: Քաղաքը ենթարկուած է վանտալներու, Բիւզանդիայի, վեստկոթերու նուաճումներուն, իսկ 711-ին այն նուաճուած է Արաբական խալիֆայութեան զօրքերու կողմէն: 721-ին այստեղ առաջին անգամ կառուցուած է մզկիթ: 756-ին Քորթոպան դարձած է Քորթոպայի ամիրայութեան, իսկ 929-ին` Քորթոպայի խալիֆայութեան մայրաքաղաքը: 8-րդ դարու սկիզբը նշանաւորուած է Քորթոպայի զարգացմամբ: Իսլամներու կողմէն նուաճումը քաղաքին տուած է արեւելեան դիմագիծ. կառուցուած են քանի մը հարիւր մզկիթներ, պալատներ ու հասարական շինութիւններ[4]:

10-րդ դարուն քաղաքը հասած է իր զարգացման գագաթնակէտին: Այն դարձած է լուսաւորութեան ու գիտութեան կեդրոններէն մէկը, ունեցած է մինչեւ մէկ միլիոն բնակիչ, բազմաթիւ պալատներ, մզկիթներ, քարուանսարաներ եւ եղած է արաբական գիտութեան, պոէզիայի ու արուեստի կեդրոն: Քորթոպայի խալիֆայութեան անկումէն ետք` 1031-ին, Քորթոպան կրցած է պահել իր ինքնուրոյնութիւնը մինչեւ 1070-ը, երբ սկսած է ենթարկուիլ Սեւիլիայի ամիրայութեան: Ռեքոնքիսթայի շրջանին` 1236-ին, քաղաքը անցած է Քորթոպայի արքայ Ֆերտինանտ Գ.-ի տիրապետութեան տակ եւ յետագային սկսած է յիշատակուիլ որպէս Քասթիլիայի, ապա նաեւ Սպանիոյ տարածք: Ֆերնանտօն կը վերականգնէ Քորթոպայի եպիսկոպոսութիւնը, որ գոյութիւն ունեցած է 294-էն եւ դադարած գոյութիւն ունենալէ 10-րդ դարու վերջը: 1482-ին կատարուած է առաջին հրադատութիւնը: 1523-ին մզկիթային համալիրի կեդրոնը սկսած է կաթողիկէ մեծ վանքի շինարարութիւնը:

17-րդ դարուն Քորթոպան յայտնուած է ճգնաժամի մէջ, որ բացասական ազդեցութիւն ունեցած է քաղաքի զարգացման վրայ: 1767-ին ճիզուիտները վտարուած են Քորթոպայէն եւ ընդհանրապէս Սպանիայէն[1]: 18-րդ դարուն քաղաքը դարձեալ սկսած է զարգացում ապրիլ, սակայն դարակիսուն միջնադարեան պատի աւերումը բացասական ազդեցութիւն կը թողնէ քաղաքի յետագայ զարգացման վրայ:

20-րդ դարուն ժողովրդագրական աճը կը դառնայ քաղաքային նոր թաղամասերու առաջացման պատճառ: 21-րդ դարուն Քորթոպայի մէջ կարելի է գտնել տարբեր ժամանակներու նիւթական յուշարձաններ` կամուրջներ, պատեր, աշտարակներ, ամրոցային դարպասներ, ջրաղացներ, մզկիթներ, եկեղեցիներ, մենաստաններ, պալատներ եւ այլն:

Քորթոպայի մզկիթ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Մզկիթի շինարարութիւնը սկսած է 786-ին` իսլամներու կողմէ Քորթոպան նուաճելէ ետք: Այն մեծութեամբ երրորդ մզկիթն է աշխարհի մէջ: Մզկիթի շէնքը կարծես մայր տաճար ըլլայ: Ամէն նուաճողէ ետք մզկիթը ենթարկուած է բազմաթիւ փոփոխութիւններու: Ապտ ալ Ռահման Գ.-ը կառուցած է նոր մինարէթ, Ալ Հաքամ Բ.-ը 961-ին ընդարձակած է հրապարակը եւ հարստացուցած միհրապը, Ալ Մանսուր Իպն Ապի Աամիրը 987-ին իրականացուցած է վերանորգում: Ֆերտինանտ Գ.-ը Քասթիլացիի կողմէն 1236-ին Քորթոպան գրաւելէ ետք մզկիթը վերածուած է քրիստոնէական եկեղեցւոյ[5]:

Ներկայիս այն հռոմէակաթողիկէ տաճար է:

Պատկերասրահ

Հռոմէական կամուրջ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Քորթոպայի Հռոմէական կամուրջը 16-կամարանի կամուրջ է` 250 մ. երկարութեամբ: Այն կառուցուած է հռոմէացիներու կողմէն Կուատալքիվիր գետի վրայ մ.թ. 45-ին` Մունտի ճակատամարտէն ետք: Կամուրջը եղած է Հռոմէն Քատիս տանող ճանապարհի հատուածին եւ կոչուած Աւկուսթինեան: Եղած է քաղաքի միակ կամուրջը: 8-րդ դարուն այն վերակառուցած են մաւրերը, յետագային` քրիստոնեայ իշխանաւորները: Որոշ տուեալներով վերջին փոփոխութիւնները կատարուած են 1876-ին: 14-րդ դարուն կամրջի համալիրին հարաւային կողմէն աւելցուած է Քալաորի աշտարակը, իսկ 16-րդ դարուն հակառակ կողմէն` Փուերթա տէլ Փուենթէի մուտքի դարպասները (իսպաներէնից թարգմանաբար նշանակում է «կամրջի դռներ»). դրանք որոշ ժամանակ եղել են նաեւ Կորդովայի պատմական կենտրոնի մուտքը ամրոցային պատէն: Դարպասները կառուցուած են 1571-ին ճարտարապետ Գերման Ռուիսի նախագիծով Վերածնունդի ոճով[6]: 17-րդ դարուն կամրջի կեդրոնը քանդակագործ Պերնապէ Կոմէս տէլ Ռիոն կանգնեցուցած է հրեշտակապետ Ռաֆայէլի մարմարէ քանդակը: Ռաֆայէլը պատկերուած է սիան վերին հատուածին, իսկ անոր ոտքերուն մօտ անոր կը փառաբանեն հրեշտակները:

2004-էն Հռոմէական կամուրջը բաց է միայն հետիոտներու համար[7]:

Պատկերասրահ

Եպիսկոպոսական պալատ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Քորթոպայի Եպիսկոպոսական պալատը կը գտնուի քաղաքի պատմական կեդրոնի սիրտը` Քորթոպայի մզկիթի արեւմտեան ճակատին դիմաց: Պալատը կառուցուած է 16-րդ դարուն. այդ ժամանակաշրջանին այն եղած է խալիֆներու ալքասար եւ վեսթկոթերու իշխանական նստավայր, սակայն քաղաքի նուաճումէն ետք այն վերակառուցուած է, աւելացուած են քանի մը շինութիւններ` պալատը դարձնելով եպիսկոպոսական նստավայր: 1745-ին պալատին մէջ մեծ հրդեհ բռնկած է, որմէ ետք այն վերակառուցուած է: 18-րդ դարուն կառուցուած է պալատի ներքին բակը[8]:

Ներկայիս այս շէնքին մէջ տեղակայուած է Թեմական թանգարանը, որու բացումը կայացած է 1989-ին: Թանգարանի սրահներէն մէկում կախուած են Քորթոպայի բոլոր եպիսկոպոսներու դիմանկարները` սկսած 1238-էն[9]:

Պատկերասրահ

Սան հիւանդանոց[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Սան հիւանդանոցը կը գտնուի Քորթոպայի մզկիթի տաճարի արեւմտեան ճակատամասին դիմաց: Շինութիւնը կառուցուած է 16-րդ դարուն: 16-19-րդ դարերուն շէնքին մէջ գործած է հիւանդանոց մայրերու ու մանուկներու համար, իսկ 1981-էն մինչ օրս այնտեղտեղակայուած է Քոնկրէսի պալատը, ինչպէս նաեւ Զբօսաշրջութեան գրասենեակը[10]:

Շէնքի հիմնական մասը մենաստանն է, որ կառուցուած է մավրիտանական ոճով, իսկ ժամատունը` գոթական ոճով: Շէնքի ճարտարապետը Էրնան Ռուիզ Ա.-ն է, որ 1514-ին աւարտած է շէնքի ճակատամասի կառուցումը:

Պատկերասրահ

Սինագոգ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Քորթոպայի սինագոգը կը գտնուի քաղաքի հրեական թաղամասի փողոցներէն մէկում: Այն կառուցուած է մութեխար ոճով: Սինագոգը համանման միակ շինութիւնն է ողջ Անտալուսիայի մէջ եւ երեք սինագոգերէն մէկը Սպանիոյ մէջ: 1315-ին սկսած է սինագոգի շինարարութիւնը: 1391-ին Քորթոպայի հրեական բնակչութեան կոտորածի ժամանակ այն գրեթէ ամբողջովին ոչնչացած է: Հրեաներու վտարումէն ետք` 1492-ին, սինագոգը տարբեր ժամանակներու օգտագործուած է որպէս հիւանդանոց, եկեղեցի, մանկապարտէզ[11]:

1884-ին Քորթոպայի սինագոգը հռչակուած է Սպանիոյ ազգային յուշարձան: 2016-ին սինագոգը դարձած է Քորթոպայի ` ամենաշատ այցելուներ ունեցող երկրորդ շինութիւնը[12]:

Պատկերասրահ

Քրիստոնեայ թագաւորներու ալկասար[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ալկասարը կառուցուած է 1328-ին Ալֆոնսօ Զ. արքայի կողմէ: Այն եղած է Իզապելլա Ա Քասթիլացիի եւ Ֆերտինանտ Բ. Արակոնցիի նստավայրը: Ալկասարը եղած է Էնրիքէ Դ.-ի եւ Ալֆոնսոյի միջեւ քաղաքացիական պատերազմի վայրը, որու ընթացքին նորացուած են պաշտպանական կառոյցները: Այս նոյն ժամանակաշրջանին կառուցուած է Ալկասարի աշտարակը, որ ներկայիս յայտնի է Ինքուիզիցիայի աշտարակ անունով[13]: Ալկասարի աշտարակը քառակուսի է: Անոր մակերեսը կը կազմէ 4.100 մ², իսկ այգիներու մակերեսը` 55.000 մ²: Կառոյցը ունի 4 աշտարակ[14]:

  • Յարգանքի աշտարակ (սպ.՝ Torre del Homenaje) - պալատի գլխաւոր աշտարակն է, կը գտնուի հիւսիս-արեւելքը: Այս աշտարակի ճարտարապետութիւնը կը տարբերի գոթական ոճի զարդապատկերներով: Նախապէս աշտարակի վրայ եղած է ժամացոյց:
  • Ինքուիզիցիայի աշտարակ (սպ.՝ Torre de la Inquisición) - հարաւարեւմտեան աշտարակն է: Այն պալատի ամենաբարձր աշտարակն է, ունի բաց պատշգամ: Նախապէս եղած է ինքուիզիցիայի արխիւ:
  • Առիւծներու աշտարակ (սպ.՝ Torre de los Leones) - հիւսիսարեւմտեան աշտարակն է, աշտարակներէն ամենահինը: Այստեղ գտնուած է սուրբ Եւստաթէոսի ժամատունը:
  • Աղաւնիի կամ Գիշերային պահակազօրի աշտարակ (սպ.՝ Torre de la Paloma o Torre de la Vela) - հարաւարեւելեան աշտարակն է: 19-րդ դարակիսուն աւերուած է, սակայն վերականգնուած է 20-րդ դարու առաջին կիսուն:

1931-ին Ալկասարը հռչակուած է պատմական յուշարձան, որմէ ետք կատարուած են վերականգնողական աշխատանքներ[14]:

Պատկերասրահ

Կալաորի աշտարակ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Աշտարակը կառուցուած է 12-րդ դարու վերջը` Սպանիոյ իսլամական գերիշխանութեան շրջանին որպէս պաշտպանական կառոյց Կուատալքիվիրի ձախ ափին: 14-րդ դարուն, երբ Քորթոպան կը նուաճեն քրիստոնեաները, շէնքը կը վնասուի, ապա յետագային կը վերակառուցուի: 1931-ին այն դարձած է մշակութային պահպանուող առարկայ: Ներկայիս Կալաորի աշտարակին մէջ կը գործէ Անտալուսիայի պատմութեան ու տարբեր շրջաններու մշակոյթի թանգարանը[15]: Այս թանգարանը կ՛անուանեն նաեւ Երեք մշակոյթներու թանգարան (իսլամական, քրիստոնէական, հրեական): Շէնքը ունի 14 սրահներ, որոնցմէ իւրաքանչիւրը նուիրուած է Քորթոպայի պատմութեան որոշակի շրջանի[16]:

Պատկերասրահ

Կուատալքիվիրի ջրաղացներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Կուատալքիվիր գետի երկայնքով գետի երկու ափերուն տեղակայուած են ընդհանուր հաշուով 11 ջրաղաց: 2009-ին անոնք հռչակուած են Անտալուսիայի պատմական ժառանգութեան առարկաներ[17]: Անոնք են`

  • Ալպոլաֆիա ջրաղաց
  • Պապալօ ջրաղաց
  • Էնմտէիօ ջրաղաց
  • Սուրբ Անթօնիոյի ջրաղաց
  • Երջանկութեան ջրաղաց
  • Սուրբ Լորենսի ջրաղաց
  • Սուրբ Ռաֆայէլի ջրաղաց
  • Մարտոսի ջրաղաց
  • Լոպէ Կարսիաի ջրաղաց
  • Քարպոնէլ ջրաղաց
  • Քասիլիաս ջրաղաց

Ալպոլաֆիա ջրաղաց[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Կառուցուած է հռոմէական տիրապետութեան շրջանին: Հռոմէացիներու համար այն ծառայած է որպէս հացահատիկ աղալու ջրաղաց: Արաբներու տիրապետութեան շրջանին խալիֆը հրամայած է վերափոխել ջրաղացը` փոխելով նաեւ անոր գործառոյթը. այն ծառայած է ջուրը գետէն արքայական նստավայր հասցնելու միջոց: 15-րդ դարուն ջրաղացի աղմուկի պատճառով, որ դուր չէ եկած թագուհի Իզապելլա Ա.-ին, ջրաղացը չեն գործարկած: 16-րդ դարուն միաբանուհիները պատուիրած են վերականգնել ջրաղացը[18]: Ջրաղացը ունի պատմական մեծ նշանակութիւն. այն եղած է առաջին տեղը, որտեղ եւրոպացիները սկսած են թուղթ արտադրել, որ նախապէս կը ներմուծէին Չինաստանէն[19]:

Պատկերասրահ

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. 1,0 1,1 «Кордова — Энциклопедия «Вокруг света»»։ www.vokrugsveta.ru 
  2. «Кордова. Старый город и Арабский рынок. Испания по-русски - все о жизни в Испании»։ Испания по-русски 
  3. «Исторический центр города Кордова»։ www.arrivo.ru 
  4. «Исторический центр города Кордова - Что посмотреть? - Наша Испания»։ ourspain.ru 
  5. «Mosque-Cathedral of Córdoba | cathedral, Córdoba, Spain»։ Encyclopedia Britannica 
  6. «Римский мост (Puente romano de Córdoba) -достопримечательности Кордовы»։ Self Guide 
  7. «Римский мост в Кордове: описание, история, экскурсии, точный адрес»։ Тонкости туризма 
  8. «Diócesis de Córdoba»։ www.diocesisdecordoba.com 
  9. «Епископский дворец: описание, фото, контакты, гиды, экскурсии»։ www.rutraveller.ru 
  10. «Palacio de Congresos y Exposiciones» 
  11. «ArqueoCórdoba» 
  12. «Los diez principales monumentos de Córdoba, en números»։ sevilla 
  13. «Alcazar de los Reyes Catolicos by Infocordoba»։ www.infocordoba.com 
  14. 14,0 14,1 «Алькасар Христианских Королей»։ Путеводитель по Испании и Португалии։ 2015-01-05 
  15. «Башня Калаорра (исп. Torre de la Calahora) в Кордове»։ alandalus.ru 
  16. «Кордова (Кордоба)»։ www.ice-nut.ru 
  17. «Decreto 291/2009, de 30 de junio, por el que se inscriben en el Catálogo General del Patrimonio Histórico Andaluz como Bien de Interés Cultural, con la tipología de monumento, los Molinos del Guadalquivir, en Córdoba.»։ www.juntadeandalucia.es 
  18. «Мельница Альболафия — Кордова, Андалусия»։ Рамблер/путешествия 
  19. «Мельница Альболафия»։ Путеводитель по Испании и Португалии։ 2015-01-02 

Արտաքին յղումներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]