Քնարերգական Սեռ

Jump to navigation Jump to search

Քնարերգական սեռին մէջ կը մտնեն հետեւեալ տեսակներ.

Հովուերգութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Հովուերգութիւնը (յուն. Eidyllion-փոքրիկ բանաստեղծութիւն) ընդհանրապէս չափածոյ, երբեմն ալ արձակ գործ է, ուր կը պատկերուի բնութեան մէջ երջանիկ ու անհոգ ապրող գեղջուկներու, հովիւներու, ձկնորսներու կեանքն ու մաքուր սէրը։ Հոն ընդհանրապէս երանաւէտ մթնոլորտ կը տիրէ ու կը բացակային կեանքի ծանր կողմերը, արատները։ Ծագած է հին Յունաստան ու Հռոմ, սակայն հետագային ընդհանրացած է՝ նաեւ իր մէջ ներառելով կեանքի հակասական կողմեր։

Հայ գրականութեան մէջ հովուերգութեան օրինակներ են Իսահակեանի «Ալագեազի մանիներ»-ը, Շանթի «Լերան աղջիկը», Վարուժանի «Հացին երգը» գործերը։ Այս սեռը ներկայիս գրեթէ դադրած է գոյութիւն ունենալէ։

Ներբող[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ներբող (յուն. ode- երգ), ներբողը ոեւէ նշանաւոր անձի կամ իրադարձութեան մասին գովաբանական կամ փառաբանական բնոյթի բանաստեղծութիւն է։ Զարգացած է հին Յունաստան եւ Հռոմ, ունեցած է տարբեր նիւթեր եւ կատարուած է երգչախումբի ու երաժշտութեան ընկերակցութեամբ։ Հետագային լայն ընդունելութիւն գտած է դասական շրջանի գրողներէն։ Հայ գրականութեան մէջ այս սեռը կոչուած է նաեւ ձօն։ Նմանօրինակ քերթուածներ են Եղիշէ Չարենցի «Տաղ՝ ձօնուած գրքերին», «Տաղ՝ ձօնուած բնութեան», «Տաղ՝ ձօնուած մանրանկարիչներին» քերթուածները, Դանիէլ Վարուժանի «Ձօն»-ը՝ նուիրուած հայրենիքին եւ անոր ազատութեան մարտիկներուն։

Ձօն կրնայ կոչուիլ նաեւ ամբողջական գիրք մը, ինչպէս՝ Յովհ. Շիրազի «Յուշարձան մայրիկիս» հատորը։ Ձօն կը կոչուի նաեւ մէկու մը ստեղծագործութիւն մը նուիրելու համար սկիզբը գրուած մակագրութիւնը։

Եղերերգութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Եղերերգութիւն (յուն.elogos-տրտունջ), եղերերգութիւնը քնարական սեռի պատկանող՝ թախծոտ տրամադրութիւն արտայայտող բանաստեղծութիւն է։ Ծագած է հին Յունաստան, ապա տարածուած է նոր գրականութեան մէջ։ Եղերերգութիւն կը գրէին անձնական կամ ընկերային անարդարութիւններէն, հալածանքներէն, իշխանութեան ճնշումներէն դժգոհ բանաստեղծները՝ արտայայտելով իրենց ապրած ներքին ողբերգութիւնը։ Հոն յաճախ տեղ կը գտնեն նաեւ փիլիսոփայական խոհեր։

Հայ գրականութեան մէջ եղերեգութիւնը մեծ տեղ ունի։ Այդ սեռին կը պատկանին Վ. Տէրեանի «Աշնան մեղեդի», «Ինձ թաղէք, երբ կարմիր վերջալոյսն է մարում» եւ այլ գործեր, Մկրտիչ Պէշիկթաշլեանի «Գարուն», Պետրոս Դուրեանի «Լճակ», «Իմ մահը» եւ այլ քերթուածներ։

Էպիկրամ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Էպիկրամ (յուն. epigramma- մակագրութիւն), էպիկրամը փոքրածաւալ երգիծական բանաստեղծութիւն է, որ նոյնպէս ծագած է հին Յունաստան։ Սկզբնապէս ան աստուածներու կամ նշանաւոր անձերու մասին ամփոփ գովերգութիւն էր՝ գրուած շէնքերու, տաճարներու պատերուն, արձաններու կամ սափորներու վրայ։ Այն կը գործածուէր նաեւ որպէս դամբանական խօսք կամ տապանաքարի մակագրութիւն (epidafia)։ Հետագային սեռը ստացած է երգիծական- քննադատական բնոյթ, ուր խիտ ու սրամիտ տողերով կը ծաղրուէր հակառակորդ անձի թերութիւնները՝ երբեմն ուղղակի անուանական։

Սեռը օգտագործուած է հետագայ բանաստեղծական սերունդներու կողմէ։ Հայ գրականութեան մէջ սուր էպիկրամներ ունի Եղիշէ Չարենցը, ինչպէս՝

Aquote1.png Հարց ու պատասխան

-Այսինչի մասին ինչո՞ւ չէք մի սուր էպիկրամ հիւսել։-

-Օ՜, ես չեմ սիրում ձեռքերս կեղտոտ բաների քսել։-

Aquote2.png



Aquote1.png Էպիտաֆիա

Աստ հանգչի-(անուն)։-նայիրեան երկրի քննադաստը մեծ,

Որ երկա՜ր ապրեց, բայց հերոսաբար ոչինչ չգրեց։-

Խոնահի՛ր գլուխդ, օտարակա՛ն, այս քարի առաջ.-

Այստեղ նայիրեան հանճարն է հանգչում՝ կրկնակի մեռած։-

Aquote2.png


Ուղերձ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Նշուած սեռերէն զատ, մասամբ քնարական սեռի կը պատկանի նաեւ ուղերձը, ուր հեղինակը նիւթի մը կապակցաբար իր խոհերն ու յոյզերը կ’արտայայտէ չափածոյ նամակի միջոցով։ Ուղերձ են Չարենցի «Թուղթ Ակսէլ Բակունցին», «Թուղթ բանաստեղծ բարեկամիս...» քերթուածները, ուր ան կ’արծածէ հայ բանաստեղծութեան դերի ու հետագայ ուղիի հարցերը։

Փարոտիա[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Փարոտիան (յուն. parodia –ծաղրանմանութիւն) կրնայ հանդիպիլ ե՛ւ քնարերգութեան, ե՛ւ արձակի մէջ։ Օգտագործելով այլ հեղինակի ստեղծագործութեան գեղարուեստական ձեւերը (տաղաչափութիւն, լեզուական տարրեր)՝անոր արտայայտած գաղափարին ճիշդ հակառակ գաղափար կ’արծարծէ, չափազանցուած ձեւով՝ ընդգծելով անոր թերութիւնները։ Օրինակ՝ Յովհ. Յովհաննիսեանի «Իմ հայրենիքը տեսե՞լ ես, ասա՛» քերթուածին Յովհ. Թումանեանը պատասխանած է իր «Պարոտիա» քերթուածով, ուր կրկնելով անոր համարներու առաջին երկտողերը, յաջորդող երկտողերու մէջ անոր խիստ հակասող պատկերներ կու տայ՝

Aquote1.png Տեսե՞լ ես արդեօք այն բլուրները,

Ու ճոխ ծաղկում է մշտական գարուն,---

- Յ.Յովհաննիսեան
Aquote2.png


Aquote1.png Ուր թալանում են մերոնք ու այլերը,

Ուր հոսում է միշտ արցունք ու արիւն։---

- Յ. Թումանեան
Aquote2.png


Աղբիւրներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Ջրբաշեան Է․ Գրականութեան տեսութիւն, 5-րդ հրատ․, Երեւան, 1980։