Քարաքում անապատը
Քարաքում անապատը, (թուրքմ.՝ Garagum, «Սեւ աւազ») Կեդրոնական Ասիոյ ամէնէն մեծ աւազային անապատներէն մէկը, որ կը զբաղեցնէ Թուրքմենիստանի տարածքին հիմնական մասը[1]։
Անիկա տարածուած է շուրջ 350,000 քառ. քիլոմեթր մակերեսով եւ կը գտնուի Սարիղամիշի վայրէջքին, Ամուտարիայի հովիտին, Քարապիլ եւ Պատխիզ բարձունքներուն, Քոփեթտաղի մերձլեռնային հարթավայրերուն եւ Արեւմտեան Ուզպոյի հնահունին միջեւ։
Աշխարհագրութիւն
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]Քարաքումը բլրաշատ, խիստ կտրտուած թեք հարթավայր մըն է, որ կազմուած է աւազային նստուածքներէ։
Տարածքին 5 տոկոսը կը զբաղեցնեն քարացած աւազաթումբեր, իսկ մեծ մասը՝ բջջաթմբային կիսաբուսածածկ աւազուտները։ Ունի նաեւ կարծրացած կաւա-աղային մակերեսներ։
Տարածքը հարուստ է ստորգետնեայ ջուրերով։ Տարածուած են մոխրահողեր, իսկ իջուածքներուն մէջ՝ աղուտներ եւ թաքիրներ։ Գարնան եղանակին Քարաքումը ծաղկաշատ կ'ըլլայ՝ ծածկուելով կարճատեւ բուսականութեամբ։
Կենդանական աշխարհը կը ներկայացնեն եղնիկները, գայլերը, մեծ թիւով կրծողներ, տարբեր թռչուններ եւ սողուններ։
Կլիմայ
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]Կլիման խիստ ցամաքային է։
- Յունուարի միջին ջերմաստիճանը՝ -5° — -3 °C,
- Յուլիսի միջին ջերմաստիճանը՝ +28° — +34 °C։
- Տարեկան տեղումները կը տատանին 60–150 մմ սահմաններուն մէջ։
Քարաքումի հիւսիսարեւելեան սահմանին կը հոսի Ամուտարիան, իսկ գետերու մէջէն Թեճենը եւ Մուրղապը կորսուելով կը կլանուին աւազուտներուն մէջ։
Տնտեսութիւն
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]Քարաքումը դարեր շարունակ ծառայած է իբրեւ արօտավայր։ Ժամանակակից ժամանակաշրջանին անապատին մէջ զարգացած են․
- անասնապահական տնտեսութիւններ,
- ջրհորներու ցանց,
- ջրանցքներ (ամէնէն նշանաւորը՝ Քարաքումի ջրանցքը),
- Կազամուղներ (Միջին Ասիա – Կեդրոն),
- անտառապատման ծրագիրներ, որոնք կը պայքարին աւազուտներու տարածման դէմ։
Քարաքումը հարուստ է բնական պաշարներով՝ նաւթ, բնական կազ եւ ծծումբ, որոնք կը հանդիսանան Թուրքմենստանի տնտեսութեան հիմնական աղբիւրներէն։
Գիտահետազօտութիւն
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]Քարաքումի մէջ կը գործէ աշխարհի ամէնէն հին գիտական հաստատութիւններէն մէկը՝ «Թուրքմենական Գիտութիւններու Ակադեմիայի Ռեփեթեկի աւազային կենսակայանը», ուր կը կատարուին երկարամեայ ուսումնասիրութիւններ անապատային կլիմայի, հողի, բուսականութեան եւ կենդանական աշխարհի վրայ[2]։