Jump to content

Քարաւաճիօ

Քարաւաճիօ
իտալ.՝ Michelangelo Merisi da Caravaggio
Ծննդեան անուն իտալ.՝ Michelangelo Merisi[1]
Ծնած է 29 Սեպտեմբեր 1571[2][1][3]
Ծննդավայր Միլանօ, Միլանոյի Դքսութիւն, Իսպանական կայսրություն[3][1][4]
Մահացած է 18 Յուլիս 1610(1610-07-18)[5][6][7][…] (38 տարեկանին)
Մահուան վայր Պորտո Էրկոլե, State of Presidi, Նափոլիի Թագաւորութիւն[8][1][3]
Քաղաքացիութիւն  Միլանոյի Դքսութիւն
Ազգութիւն Իտալացի[9]
Կրօնք Կաթոլիկութիւն
Երկեր/Գլխաւոր գործ Ընթրիք Էմաուսում?, Amor Vincit Omnia?, Մեդուսա?[10], Basket of Fruit?, Բախտագուշակը?, Յոթ գթասիրտ գործեր?, Հիվանդ Բաքոս?, Բաքոս?, Ավետում?[11], Հուդիթ և Հողոփեռնես?, Boy Peeling Fruit?, Boy Bitten by a Lizard?, Young Saint John the Baptist with ram? և The Lute Player?
Տեսակ Նկարչութիւն[12], Կրօնական նկարչութիւն[12] և լուռ բնութիւն[12]
Մասնագիտութիւն գեղանկարիչ
Ծնողներ հայր՝ Felipe duram?, մայր՝ Lucia Aratori?
Ստորագրութիւն

Քարաւաճիօ (իտալ.՝ Michelangelo Merisi da Caravaggio, 29 Սեպտեմբեր 1571[2][1][3], Միլանօ, Միլանոյի Դքսութիւն, Իսպանական կայսրություն[3][1][4] - 18 Յուլիս 1610(1610-07-18)[5][6][7][…], Պորտո Էրկոլե, State of Presidi, Նափոլիի Թագաւորութիւն[8][1][3]), վաղ պարոք ոճի իտալացի գեղանկարիչ։ Ան իր գործունէութիւնը ծաւալած է Հռոմի, Նափոլիի, Սիկիլիոյ եւ Մալթայի մէջ 1590՝ թուականէն 1610֊ական թուականներուն։ Արուեստի քննադատներու կողմէ անոր նկարները բնորոշուած են իբրեւ մարդկային վիճակի՝ թէ՛ ֆիզիքական եւ թէ՛ հոգեկան, իրապաշտ դիտարկման եւ լոյսի տրամաթիք օգտագործման համադրութիւն, որ ձեւաւորող ազդեցութիւն ունեցած է պարոքոյի նկարչութեան վրայ։[13][14][15][16][17]

Քարաւաճիօ կիրարկած է ճշգրիտ ֆիզիքական դիտարկումը լուսաստուերի (chiaroscuro) տրամաթիք օգտագործման հետ, որ ճանչցուեցաւ իբրեւ թենեպրիզմ (tenebrism)։ Ան այս տեխնիկան դարձուց գերիշխող ոճական տարր՝ բնորդները անշարժացնելով պայծառ լոյսի ճառագայթներու մէջ եւ մթնցնելով ստուերները։ Քարաւաճիօ վառ կերպով արտայայտած է վճռորոշ պահերն ու տեսարանները, որոնք յաճախ կը ներկայացնէին բռնի բախումներ, տանջանք եւ մահ։ Ան արագօրէն կ'աշխատէր կենդանի բնորդներով՝ նախընտրելով հրաժարիլ նախանsource ուրուագիծերէն եւ աշխատիլ ուղղակի կտաւին վրայ։ Մաներիզմէն (Mannerism) ծնունդ առած պարոքոյի նոր ոճին վրայ անոր ազդեցութիւնը խորունկ էր։ Անոր ազդեցութիւնը ուղղակի կամ անուղղակի կերպով կարելի է տեսնել Փիթըր Փոլ Ռուպենսի, Խուսէփէ տէ Ռիպերայի, Ճան Լորենցօ Պերնինիի, Վելասքեսի եւ Ռեմպրանտի, ինչպէս նաեւ բազմաթիւ նուազ ճանչցուած արուեստագէտներու գործերուն մէջ։ Անկէ ամէնախոր ազդեցութիւնը կրած արուեստագէտները կոչուեցան «Քարաւաճիսթներ» (կամ «Քարաւաճեաններ»), ինչպէս նաեւ թենեպրիսթներ կամ թենեպրոսի («ստուերապաշտներ»)[14]։

Քարաւաճիօ որպէս նկարիչ վերապատրաստուած է Միլանի մէջ, ապա քսանական թուականներուն տեղափոխուած է Հռոմ։ Ան զգալի համբաւ ձեռք բերաւ իբրեւ արուեստագէտ, ինչպէս նաեւ իբրեւ բռնի, դիւրագրգիռ եւ սադրիչ մարդ։ Ան կռիւի մը ընթացքին սպաննեց Ռանուչիօ Թոմասոնին, ինչ որ յանգեցուց մահապատիժի դատապարտման՝ սպանութեան մեղադրանքով, եւ ստիպեց զինք փախչիլ Նէապոլ։ Այնտեղ ան դարձեալ հաստատուեցաւ իբրեւ իր սերունդի ամէնանշանաւոր իտալացի նկարիչներէն մէկը։ 1607-ին ան ճամբորդեց Մալթա, ապա Սիցիլիա՝ փորձելով պապական ներում ստանալ իր դատավճիռին համար։ 1609-ին ան վերադարձաւ Նէապոլ, ուր ներքաշուեցաւ բռնի բախումի մը մէջ. անոր դէմքը աղճատուեցաւ, եւ լուրեր տարածուեցան անոր մահուան մասին։ Անոր անկայուն եւ տարօրինակ վարքագիծին պատճառով հարցականներ առաջացան անոր հոգեկան վիճակին վերաբերեալ։ Ան մահացաւ 1610-ին՝ անորոշ հանգամանքներու մէջ, Նէապոլէն Հռոմ ճամբուն վրայ։ Տեղեկագրերու համաձայն՝ ան մահացած է տաքութենէ (տենդէ), որ թերեւս վէրքերու հետեւանք էր։ Ենթադրութիւններ եղած են նաեւ, թէ ան սպաննուած է կամ մահացած է կապարային թունաւորումէ[14]։

Քարաւաճիօյի նորարարութիւնները ներշնչեցին պարոքոյի նկարչութիւնը, որ յաճախ իր մէջ կը ներառէր անոր լուսաստուերի տրաման՝ հոգեբանական խանգարումի աւելի նուազ չափաբաժնով։ Ոճի զարգացման եւ նորաձեւութեան փոփոխութեան հետ, Քարաւաճիօ կորսնցուց իր ժողովրդականութիւնը։ 20-րդ դարուն հետաքրքրութիւնը անոր գործերուն հանդէպ վերարծարծուեցաւ, եւ արեւմտեան արուեստի զարգացման մէջ անոր կարեւորութիւնը վերարժեւորուեցաւ։ 20-րդ դարու արուեստի պատմաբան Անտրէ Պերն-Ժոֆրուան (André Berne-Joffroy) նշած է. «Այն, ինչ կը սկսի Քարաւաճիօյի գործերով, պարզապէս ժամանակակից նկարչութիւնն է»[18]։

Կենսագրական գիծեր[13]

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Քարաւաճօ (Միքելանճելօ Մերիզի կամ Ամերիկի) ծնած է Միլան, ուր իր հայրը՝ Ֆերմօ (Ֆերմօ Մերիքսիօ), Միլանէն 35 քմ դէպի արեւելք եւ Պերկամոյէն հարաւ գտնուող Քարաւաճօ քաղաքի մարքիզին տան կառավարիչն ու ճարտարապետ-ձեւաւորողն էր։ Նախապէս ենթադրուած էր, թէ ան ծնած է Քարաւաճօյի մէջ։ 1576-ին ընտանիքը տեղափոխուեցաւ Քարաւաճօ՝ փախչելու համար Միլանը ամայի դարձնող ժանտախտէն, եւ Քարաւաճօյի հայրն ու մեծ հայրը երկուքն ալ հոն մահացան նոյն օրը՝ 1577-ին[19][20]։ Կ'ենթադրուի, թէ արուեստագէտը մեծցած է Քարաւաճօյի մէջ[21], սակայն անոր ընտանիքը պահպանած է կապերը Սֆորցաներու եւ ազդեցիկ Քոլոննա ընտանիքին հետ, որոնք ամուսնութեամբ դաշնակցած էին Սֆորցաներուն հետ եւ յետագային մեծ դերակատարութիւն պիտի ունենային Քարաւաճօյի կեանքին մէջ։

Քարաւաճօյի մայրը իր հինգ զաւակները մեծցուց աղքատութեան մէջ[22]։ Ան մահացաւ 1584-ին՝ նոյն տարին, երբ Քարաւաճօ սկսաւ իր չորս տարուան աշակերտութիւնը միլանցի նկարիչ Սիմոնէ Փեթերցանոյի մօտ, որ աշակերտութեան պայմանագիրին մէջ նկարագրուած էր իբրեւ Տիցիանի (Titian) աշակերտ։ Քարաւաճօ, ըստ երեւոյթին, մնացած է Միլան-Քարաւաճօ շրջանը իր աշակերտութեան աւարտէն ետք, սակայն հաւանական է, որ այցելած ըլլայ Վենետիկ եւ տեսած՝ Ճորճոնէի (որուն ընդօրինակելու մէջ յետագային Ֆետերիքօ Զուքարին մեղադրեց զինք) եւ Տիցիանի գործերը[23]։ Ան նաեւ ծանօթացած պիտի ըլլար Միլանի արուեստի գանձերուն, ներառեալ Լէոնարտոյ տա Վինչիի «Վերջին Ընթրիքը» որմնանկարին, ինչպէս նաեւ լոմպարտեան տեղական արուեստին՝ ոճ մը, որ կ'արժեւորէր պարզութիւնն ու բնապաշտական (նաթուրալիստական) մանրամասնութիւններու ուշադրութիւնը, եւ աւելի մօտ էր Գերմանիոյ բնապաշտութեան, քան Հռոմի մաներիզմի ոճաւորուած պաշտօնականութեան ու վեհութեան[24]։ Կրեհեմ-Տիքսընը (Graham-Dixon) այստեղ կը տեսնէ Հակառեֆորմացիայի արքեպիսկոպոս Շարլ Պորոմէոյի (որ յետագային սրբադասուեցաւ) նախասիրած ժողովրդական պատկերներու ազդեցութիւնը[14]։

Ծանօթագրութիւններ

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]
  1. 1 2 3 4 5 6 7 Graham-Dixon A. Encyclopædia Britannica
  2. 1 2 BeWeB
  3. 1 2 3 4 5 6 RKDartists
  4. 1 2 https://web.archive.org/web/20131203064928/http://www.ilsole24ore.com/art/SoleOnLine4/Tempo%20libero%20e%20Cultura/2007/06/carminati-caravaggio.shtml?uuid=4d415878-19a4-11dc-ac19-00000e251029&DocRulesView=Libero
  5. 1 2 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr: open data platform — 2011.
  6. 1 2 Caravaggio — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7
  7. 1 2 Internet Speculative Fiction Database — 1995.
  8. 1 2 http://www.timelines.ws/1600_1625.HTML
  9. ↑ Union List of Artist Names
  10. ↑ https://www.virtualuffizi.com/es/descubriendo-los-uffizi%3A-sala-90%2C-caravaggio.html
  11. ↑ https://gutenberg.beic.it/view/action/singleViewer.do?dvs=1548439212231~118&locale=fr&VIEWER_URL=/view/action/singleViewer.do?&DELIVERY_RULE_ID=10&search_terms=Caravaggio&frameId=1&usePid1=true&usePid2=true
  12. 1 2 3 https://www.nationalgallery.org.uk/artists/michelangelo-merisi-da-caravaggio
  13. 1 2 (անգլերեն) Caravaggio, 2026-09-01, https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Caravaggio&oldid=1372526492, վերցված է 2026-09-03
  14. 1 2 3 4 Graham-Dixon, Andrew. "Caravaggio | Biography, Paintings, Style, & Facts". Encyclopedia Britannica. Retrieved 15 June 2026.
  15. ↑ Vincenzio Fanti (1767). Descrizzione Completa di Tutto Ciò che Ritrovasi nella Galleria di Sua Altezza Giuseppe Wenceslao del S.R.I. Principe Regnante della Casa di Lichtenstein (in Italian). Trattner. p. 21.
  16. ↑ "Italian Painter Michelangelo Amerighi da Caravaggio". Gettyimages.it. 24 October 2003. Retrieved 20 July 2013.
  17. ↑ "Caravaggio, Michelangelo Merisi da (Italian painter, 1571–1610)". Getty.edu. Retrieved 18 November 2012.
  18. ↑ Quoted in Gilles Lambert, "Caravaggio", p.8.
  19. ↑ "Paris Art Studies Caravaggio". parisartstudies.com. 2009. Archived from the original on 6 November 2020. Retrieved 21 May 2013.
  20. ↑ "Life of Caravaggio - Caravaggio and Mattia Preti - Malta Culture Guide". www.maltacultureguide.com. Archived from the original on 29 August 2016. Retrieved 10 June 2026.
  21. ↑ Confirmed by the finding in February 2007 of his baptism certificate from the Milanese parish of Santo Stefano in Brolo.
  22. ↑ Lambert, Gilles (2000). Caravaggio. Taschen. p. 19. ISBN 9783822863053.
  23. ↑ Harris, p. 21.
  24. ↑ Rosa Giorgi, ": Master of light and dark – his life in paintings", p.12.
Այս յօդուածի նախնական տարբերակը կամ անկէ մաս մը վերցուած է Հայկական Սովետական Հանրագիտարանէն, որուն նիւթերը հրատարակուած են` Քրիէյթիվ Քամմընզ Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թոյլատրագրի ներքոյ։ 
Վերցուած է «https://hyw.wikipedia.org/w/index.php?title=Քարաւաճիօ&oldid=254157» էջէն