Jump to content

Քարաչի

Խմբագրել յղումները
Բնակավայր
Քարաչի
Lua–ի սխալ՝ expandTemplate: template "lang-sd" does not exist։
Դրօշակ Զինանշան

Երկիր  Փաքիստան[1]
Mayor of Karachi? Murtaza Wahab?
Օրէնսդրական մարմին Karachi Metropolitan Corporation?
Հիմնադրուած է՝ 1729
Տարածութիւն 3527 քմ²
ԲԾՄ 8±1 մեթր
Պաշտօնական լեզու Ուրտու և անգլերէն
Բնակչութիւն 14 910 352 մարդ (2017)[2]
Հեռախօսային ցուցանիշ 021
Փոստային ցուցանիշ 74000–75900
Շրջագայութեան պետ-համարագիր KA և KC
Պաշտօնական կայքէջ Lua–ի սխալ՝ expandTemplate: template "ref-ur" does not exist։

Քարաչի (ڪراچي), Փաքիստանի մեծագոյն քաղաքը։ Կը գտնուի Արաբական ծովու ափին, Սինտ նահանգի մայրաքաղաքը[3]։ Անիկա նաեւ Փաքիստանի գլխաւոր նաւահանգիստն ու տնտեսական կեդրոնն է։

Անիկա Փաքիստանի ամէնէն մեծ քաղաքն է եւ 11-րդ ամէնէն մեծը աշխարհի մէջ՝ աւելի քան 20 միլիոն բնակչութեամբ։ Գտնուելով երկրին հարաւային ծայրամասը՝ Արաբական ծովու ափին, Քարաչին նախապէս ծառայած է իբրեւ դաշնակցային մայրաքաղաք 1947-էն 1959։ Դասուելով իբրեւ պէթա-համաշխարհային քաղաք (beta-global city)՝ անիկա Փաքիստանի առաջնակարգ արդիւնաբերական եւ ելեւմտական կեդրոնն է, որուն Գնողունակութեան համազօրութեամբ (PPP) Համախառն Ներքին Արդիւնքը (ՀՆԱ/GDP) կը հաշւուէր աւելի քան 200 միլիառ տոլար՝ 2021-ի տուեալներով։ Քարաչին խոշոր մեծաքաղաքային (metropolitan) շրջան մըն է եւ կը համարուի Փաքիստանի ամէնէն աշխարհաքաղաքացի (cosmopolitan) քաղաքը, ինչպէս նաեւ երկրին ամէնէն աւելի լեզուական, ցեղային ու կրօնական բազմազանութիւն ունեցող շրջաններէն մէկը, եւ միանգամայն՝ ամէնէն յառաջդիմական ու ընկերային առումով ազատական քաղաքներէն մէկը։

Շրջանը բնակեցուած է հազարամեակներէ ի վեր[4], սակայն քաղաքը պաշտօնապէս հիմնադրուած է իբրեւ Քոլաչի ամրացուած գիւղը՝ համեմատաբար վերջերս, 1729-ին[5][6]: Բնակավայրը, որ կը գտնուի Սինտի Քոհիսթան եւ Լար շրջաններուն միջեւ, մեծապէս կարեւորուեցաւ 19-րդ դարու կէսերուն՝[7][8] Սինտի բռնակցումէն քիչ ետք Արեւելահնդկական ընկերութեան (East India Company) ժամանումով: Բրիտանացի վարչիչները ձեռնարկեցին ծաւալուն ծրագիրներու՝ քաղաքը նաւահանգստային խոշոր կեդրոնի վերածելու եւ զայն Հնդկական ենթացամաքամասի ընդարձակ երկաթուղային ցանցին միացնելու համար: 1947-ին՝ Փաքիստանի անկախացման ատեն, քաղաքը Սինտի ամենամեծ բնակավայրն էր՝ շուրջ 400,000 մօտաւոր բնակչութեամբ եւ հնդուներու չնչին մեծամասնութեամբ[9][10]: Հնդկաստանի բաժանումէն ետք քաղաքը կրեց բնակչութեան եւ ժողովրդագրութեան կտրուկ փոփոխութիւն. Հնդկաստանէն հարիւր հազարաւոր մահմետական գաղթականներ ժամանեցին[11], ինչ որ զուգորդուեցաւ գրեթէ բոլոր հնդու բնակիչներու արտահոսքով: Փաքիստանի անկախացումէն ետք քաղաքը ապրեցաւ արագ տնտեսական աճ՝ ներգրաւելով գաղթականներ երկրի տարբեր շրջաններէն եւ Հարաւային Ասիայէն: Փաքիստանի 2023-ի մարդահամարին համաձայն՝ Քարաչիի ընդհանուր բնակչութիւնը 20.3 միլիոն էր: Քարաչին աշխարհի ամենաարագ աճող քաղաքներէն մէկն է եւ ունի նշանակալից համայնքներ, որոնք կը ներկայացնեն Փաքիստանի գրեթէ բոլոր էթնիկ խումբերը: Քարաչի կը հիւրընկալէ աւելի քան երկու միլիոն պենկալցի գաղթականներ, մէկ միլիոն աղֆան գաղթականներ եւ մինչեւ 400,000 ռոհինկաներ՝ Միանմարէն:[12][13][14]

Քարաչին այժմ Փաքիստանի գլխաւոր ճարտարարուեստական եւ ելեւմտական կեդրոնն է: Քաղաքին պաշտօնական տնտեսութիւնը 2021-ի դրութեամբ կը գնահատուի 190 միլիառ տոլար, որ ամենամեծն է երկրին մէջ: Քարաչին կը հաւաքէ Փաքիստանի հարկային հասոյթին 35%-ը եւ կը ստեղծէ Փաքիստանի համախառն ներքին արդիւնքին (ՀՆԱ) մօտաւորապէս 25%-ը: Փաքիստանի ճարտարարուեստական արտադրութեան մօտաւորապէս 30%-ը կու գայ Քարաչիէն, իսկ Քարաչիի նաւահանգիստները կը կատարեն Փաքիստանի արտաքին առեւտուրին շուրջ 95%-ը: Փաքիստանի մէջ գործող բազմազգ ընկերութիւններու մօտաւորապէս 90%-ին եւ դրամատուներու 100%-ին կեդրոնատեղիները կը գտնուին Քարաչի: Անիկա նաեւ կը ծառայէ իբրեւ փոխադրամիջոցային հանգոյց եւ ունի Փաքիստանի երկու ամենամեծ ծովային նաւահանգիստները՝ Քարաչիի նաւահանգիստը եւ Քասիմ նաւահանգիստը, ինչպէս նաեւ Փաքիստանի ամենաբանուկ օդակայանը՝ Ճիննահ միջազգային օդակայանը: Քարաչին նաեւ կը նկատուի Փաքիստանի նորաձեւութեան մայրաքաղաքը եւ 2009-էն ի վեր կը հիւրընկալէ ամէնամեայ «Karachi Fashion Week»-ը[15][16]:

1960-ական եւ 1970-ական թուականներուն իր աշխոյժ գիշերային կեանքին համար ճանչցուած իբրեւ «Լոյսերու քաղաք», Քարաչին 1980-ականներուն ենթարկուեցաւ սուր էթնիկ, դաւանանքային եւ քաղաքական հակամարտութիւններու՝ Խորհրդահայ-աղֆանական պատերազմի ատեն զէնքի զանգուածային ներհոսքին պատճառով: Քաղաքը յայտնի դարձած էր բռնի ոճիրներու բարձր համեմատութեամբ, սակայն արձանագրուած ոճիրները կտրուկ նուազեցան 2013-ին «Pakistan Rangers»-ին կողմէ ոճրագործներու, MQM քաղաքական կուսակցութեան եւ իսլամիստ զինեալներու դէմ սկսած ճնշման գործողութենէն ետք: Այս գործողութեան իբրեւ արդիւնք, Քարաչին 2014-ին ոճիրներու տեսակէտէ աշխարհի 6-րդ ամենավտանգաւոր քաղաքի դիրքէն իջաւ 128-րդ դիրքին՝ 2022-ին[17]:

Ծանօթագրութիւններ

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]
  1. ↑ archINFORM — 1994.
  2. ↑ Pakistan’s 10 most populous cities revealed — Sama TV, 2017.
  3. ↑ «Karachi, Pakistan: Troubled, Violent Metropolis Was Once Called ‘Paris Of The East’»։ International Business Times (անգլերէն)։ արտագրուած է՝ 2026-09-01
  4. ↑ Mahim, Maher (3 November 2013). "Karachi's Stone Age proves history didn't start with the Muslims". The Express Tribune. Archived from the original on 18 October 2016. Retrieved 16 October 2016.
  5. ↑ Askari, Sabiah (2015). Studies on Karachi: Papers Presented at the Karachi Conference 2013. Cambridge Scholars Publishing. ISBN 978-1-4438-7744-2. Retrieved 30 October 2016.
  6. ↑ Gayer, Laurent (2014). Karachi: Ordered Disorder and the Struggle for City. HarperCollins Publishers. p. 368. ISBN 978-93-5116-086-1. Archived from the original on 23 December 2016. Retrieved 30 October 2016.
  7. ↑ Phalkaro, Muhammad Bakhsh Mashkoor (2017). Sindh Ji Kohistan Jo Tarikhi Jaizo (in Sindhi). Hyderabad, Sindh: Sambara Publication.
  8. ↑ Advani, Bherumal Mehrchand (1993). A History of Sindhi Language (in Sindhi). Jamshoro/Hyderabad: Sindhi Adabi Board. p. 131.
  9. ↑ Inskeep, Steve (2012). Instant City: Life and Death in Karachi. Penguin Publishing Group. p. 284. ISBN 978-0-14-312216-6. Retrieved 30 October 2016.
  10. ↑ Talbot, Ian; Singh, Gurharpal (2009), The Partition of India, Cambridge University Press, pp. 120–121, ISBN 978-0-521-67256-6, archived from the original on 11 March 2023, retrieved 20 April 2023, Like Dacca, Karachi was a Hindu-majority city surrounded by a predominantly Muslim-populated hinterland. In 1941 Muslims formed 42 per cent of the population while caste and scheduled-caste Hindus together comprised 50.9 per cent. ... Between 1947 and 1953 Karachi's population increased from 400,000 to 1.3 million. The former Hindu-majority city became dominated by refugees who accounted for just under 60 per cent of the population in 1951 while the Hindu presence slumped to 0.5 per cent.
  11. ↑ "Muhajir | people | Britannica". www.britannica.com. Archived from the original on 18 February 2023. Retrieved 5 August 2023.
  12. ↑ "Falling back". Daily Times. Archived from the original on 5 August 2011. Retrieved 24 August 2010.
  13. ↑ "Chronology for Biharis in Bangladesh". Center for International Development and Conflict Management, University of Maryland. 10 January 2007. Archived from the original on 2 June 2010. Retrieved 6 May 2010.
  14. ↑ Craig, Time. "Pakistan cracks down on Afghan immigrants, fearing an influx as U.S. leaves Afghanistan". The Washington Post. Archived from the original on 25 October 2016. Retrieved 24 October 2016. Qaim Ali Shah, the chief minister of Sindh province in southern Pakistan, said at a news conference in February that there were already more than 1 million illegal Afghan immigrants living in Karachi, a rapidly growing city of 22 million people.
  15. ↑ Khalid, Kiran. "Pakistan's fashionistas: We aren't revolutionaries". CNN. Archived from the original on 23 November 2018. Retrieved 23 November 2018.
  16. ↑ Waraich, Omar (11 November 2009). "Fashion Week Comes to Pakistan Amid Mayhem". Time. ISSN 0040-781X. Archived from the original on 7 July 2019. Retrieved 23 November 2018.
  17. ↑ "Karachi's ranking improves on World Crime Index". www.geo.tv. 29 April 2021. Archived from the original on 1 May 2021. Retrieved 2 May 2021.
Վերցուած է «https://hyw.wikipedia.org/w/index.php?title=Քարաչի&oldid=254130» էջէն