Քանթոն կղզի

Քանթոն կղզի
Բնակավայր
	Քանթոն կղզի
	անգլերէն՝ Kanton
Երկիր	Քիրիպասի
Տարածութիւն	9,15 քմ²
Բնակչութիւն	20 մարդ (2015), 984 մարդ (1947), 1018 մարդ (1963), 24 մարդ (1985), 45 մարդ (1990), 83 մարդ (1995), 61 մարդ (2000), 41 մարդ (2005), 31 մարդ (2010) և 41 մարդ (2020)
Կը գտնուի ափին	Խաղաղական Ովկիանոս
Ժամային գօտի	UTC+13:00

Քանթոն կղզի (անգլ․՝ Kanton Island) Ֆինիքս կղզիներ, Քիրիպասի, հարաւային Խաղաղական ովկիանոս։ Ծանօթ է նաեւ Ապարիրինկա (անգլ․՝ Abariringa Island), Մերի կղզի (անգլ․՝ Mary Island), Մերի Պալգութ (անգլ․՝ Mary Balcout Island) եւ կամ Սուալոու (անգլ․՝ Swallow Island) անուններով։ Օղզկղզին կը գտնուի Հաուայի եւ Ֆիճի կղզիներուն միջեւ։

Քիրիպասիի Ֆինիքս կղզիներուն հիւսիսային ծայրամասին կղզի է եւ բնակուած՝ ամենէն մեծ կղզին։ Բնակչութեան թիւը 41 հոգի կը հաշուէ, ըստ 2005-ի մարդահամարին (2000-ին՝ 61 հոգի)։ Տարածութիւնն է 9,1 քլ², 33 քլ երկարութեամբ։ Կղզիին հաւահային կէտը Բիրամիտ հրուանդանն է։ Անբնակ Էնտըրպուրի կղզին կը գտնուի 63 քլ հեռու, իսկ Քիրիպասիի մայրաքաղաքը՝ Թարաուա, 1․765 քլ հեռու։

Պատմական ակնարկ

ԺԹ․ դարակէսերուն, կղզիին տիրութիւնը բրիտանացիները պահանջեցին (ինչպէս նաեւ մնացեալ Ֆինիքս կղզիներուն)։ Բազմաթիւ այցելութիւններ կատարեցին, ռատիոկայանի հեռասփռումի գործիքներ զետեղելու պատրուակով, ինչ որ յաջողուեցաւ՝ 31 Օգոստոս 1937-ին։

8 Յունիս 1937-ին, կղզին արեւու լրիւ խաւարումի կեդրոնը կը հանդիսայան եւ ամերիկացի եւ Նոր Զիլանտացի գիտնականներ, Nationa Geographi Society կազմակերպութեան անդամներ՝ աստղագէտ Սամուէլ Ալֆրետ Միչըլի գլխաւորութեամբ, կղզիին վրայ կը հաստատուին։ Այդ ժամանակաշրջանին, Ա․Մ․Ն․ կղզիին տիրութիւնը պահանջեցին։

Կարճ տեւողութեամբ «տիրութեան» վէճերէն ետք, երկու երկիրները որոշեցին ուրիշ սրացում չառաջացնել, եւ արեւի խաւարումը միասին դիտեցին։ Հետագային, Միացեալ Թագաւորութիւնն եւ Ա․Մ․Ն․ իրենց յարաբերութիւնները դրական համագործակցութեան վերածեցին․ իւրաքանչիւր կողմ վայելեց միւսին հիւրասիրութիւնը եւ համատեղ աշխատեցան կղզիին վրայ անխափան գործունէութիւն ապահովելու համար։

Քիրիպասիի նաւատորմիղի նաւեր, Ա․Մ․Ն․ ծովեզրի պահակազօրքը (United States Coast Guard), ինչպէս նաեւ ձկնորսանաւեր, յաճախակի կղզին կ՛այցելեն։

2008-ին Քանթոն եւ մնացեալ Ֆինիքս կղզիները արձանագրուեցան որպէս Ֆինիքս Կղզիներու Պահպանուած Տարածք։ Ծովային ամենէն ընդարձակ պահպանուած տարածքներէն (MPA) է։

2010-ին, բրիտանացի զբօսանաւորդ մը եւ իր անձնակազմը Հաուայիէն դէպի Աւստրալիա նաւարկումին ընթացքին կղզիին վրայ յայտնաբերեցին 24 կղզեցիներ՝ 14 չափահաս եւ 10 երեխայ, որոնք սննդի պակասութեան վտանգաւոր վիճակի մէջ էին․ սպասուող օգնութեան սնունդ հայթայթող նաւը երբէք չեր հասած եւ ամիսներ կը սնանէին ձուկով եւ հնդկընկոյզով։ Զբօսանաւին անձնակազմը կապի մէջ կը մտնէ Միացեալ Թագաւորութեան ծովեզրի պահակազօրքին հետ, որ իր կարգին շփման մէջ կը մտնէ Ա․Մ․Ն․ ծովեզրի պահակազօրքին հետ, որպէսզի կարգադրէ օգնութեան պարենաւորումը։

^[3] ^[4] ^[5] ^[6] ^[7]

Ծանօթագրութիւններ

↑ http://www.mfed.gov.ki/statistics/documents/2015_Population_Census_Report_Volume_1final_211016.pdf
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 2020 Population and Housing. General Report and Results — Bairiki: National Statistics Office of Kiribati, 2021. — 183 p.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q133026722'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q999487'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q133027118'></a>
↑ BirdLife Data Zone-ՆիքումարորՕ, կԱՉՏՆԸՐ ԿՂԶԻՆԵՐ․ ֆԻՆԻՔՍ ԿՂԶԵՊՈՒՄԲ(անգլերէն)
↑ Քիրիպասիի 2010-ի մարդահամար(անգլերէն)
↑ Քանթոն կղզին, Ֆինիքս կղզիներ, Քիրիպասի(անգլերէն)
↑ Քանթոնի կղզեցիները շնորհակալութիւն կը յայտնեն Քորնիշ զբօսանաւի անձնակազմին, 9-5-2010(անգլերէն)
↑ Ֆինիքս Կղզիներու Պահպանուած Տարածք(անգլերէն)

[[http://www.mfed.gov.ki/statistics/documents/2015_Population_Census_Report_Volume_1final_211016.pdf_http://www.mfed.gov.ki/statistics/documents/2015_Population_Census_Report_Volume_1final_211016.pdf]<span_class="wef_low_priority_links"></span><div_style="display:none"></div>-1] ttp://www.mfed.gov.ki/statistics/documents/2015_Population_Census_Report_Volume_1final_211016.pdf

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q13136_citetype_Q732577"_data-entity-id="Q133026722">[https://nso.gov.ki/wp-admin/admin-ajax.php?juwpfisadmin=false&action=wpfd&task=file.download&wpfd_category_id=146&wpfd_file_id=1965&token=&preview=1_2020_Population_and_Housing._General_Report_and_Results]<span_class="wef_low_priority_links">_—_[[:en:Bairiki|Bairiki]]:_[[:d:Q133027118|National_Statistics_Office_of_Kiribati]],_2021._—_183&nbsp;p.</span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q133026722"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q999487"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q133027118"></a></div>-2] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 2020 Population and Housing. General Report and Results — Bairiki: National Statistics Office of Kiribati, 2021. — 183 p.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q133026722'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q999487'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q133027118'></a>

[3] BirdLife Data Zone-ՆիքումարորՕ, կԱՉՏՆԸՐ ԿՂԶԻՆԵՐ․ ֆԻՆԻՔՍ ԿՂԶԵՊՈՒՄԲ(անգլերէն)

[4] Քիրիպասիի 2010-ի մարդահամար(անգլերէն)

[5] Քանթոն կղզին, Ֆինիքս կղզիներ, Քիրիպասի(անգլերէն)

[6] Քանթոնի կղզեցիները շնորհակալութիւն կը յայտնեն Քորնիշ զբօսանաւի անձնակազմին, 9-5-2010(անգլերէն)

[7] Ֆինիքս Կղզիներու Պահպանուած Տարածք(անգլերէն)

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]