Փիթաղորիօ

Բնակավայր
Փիթաղորիօ
Πυθαγόρειο Σάμου
Բիթաղորիօ բնակավայրը եւ հնաբանական վայրը, Սամոս
Երկիր	Յունաստան
ԲԾՄ	9 մեթր
Բնակչութիւն	14 մարդ (2001), 1426 մարդ (1991), 1277 մարդ (2021) և 1272 մարդ (2011)
Հեռախօսային ցուցանիշ	2273
Փոստային ցուցանիշ	83103
Պարգեւներ	ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային Ժառանգութեան Յոարձան, 1992

Բիթաղորիօ (յուն․՝ Ηραίο Σάμου)․ Սամոսին հարաւ-արեւելեան մասը գտնուող ծովափնեայ բնակավայր, ուր կը գտնուին աւերակները հնադարեան համանուն բնակավայրին։ Ներկայիս բնակավայրի նաւահանգիստը կը նոյնանցուի հնադարեան քաղաքին նաւահանգիստին հետ, զոր Իրոդոթոս կը նկարագրէ իբրեւ կղզիին հրաշալի գործերէն մէկը եւ կը համարուի Միջերկրականի ամենահին արհեստական նաւահանգիստը։

Յունահռոմեական յուշարձաններուն աւերակները՝ «Էվբալինիօ օրիղմա (փապուղի)» կամ «Էվբալինոոսին ջրատարը» անուններով ծանօթ տպաւորիչ կառոյցը, ինչպէս նաեւ Սամոսի Իրէօն, 1992-ին արձանագրուեցան ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային Ժառանգութեան յուշարձաններու ցանկին մէջ։

Տաճարին աւերակները, մերձակայք գտնուող Իրէօ հնաբանական վայրին հետ միասին, 1992-ին արձանագրուեցան ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային Ժառանգութեան ցուցակին մէջ, իբրեւ վկայութիւն իրենց բացառիկ ճարտարապետութեան եւ Սամոսի առեւտրական ու ծովային զօրութեան՝ Հնադարեան Շրջանին։

Մնայուն բնակչութեան թիւը 1 277 է․ 2021-ի մարդահամարին համաձայն։

Պատմական տեղեկութիւններ

Սամոս կղզին․ կարմիրով՝ Բիթաղորիօ քաղաքապետական համայնքին շրջանը

Բիթաղորիօ կառուցուեցաւ Սամոսին հին մայրաքաղաքին աւերակներուն վրայ․ աւերակները ներառնուած են այսօրուան Բիթաղորիօ բնակարաններուն մէջ։ Հին քաղաքը իր զօրութեան գագաթնակէտին հասաւ մօտաւորապէս Ք.Ա. 530-ին, երբ կղզին կը կառավարէր բռնապետ Բոլիգրաթիս. դարձաւ ծովային հզօր պետութիւն մը։ Զօրութիւնը առաջնորդեց բարգաւաճման եւ մեծ հարստութեան, որուն հետեւանքով Բոլիգրաթիսին մեծ գործերը՝ «Էվբալինիօ օրիղմա (փապուղի)», Սամոսի Իրէօն եւ հին նաւահանգիստը (որոնց աւերակները կը գտնուին քաղաքին շրջակայ տարածքին մէջ), մինչեւ այսօր տեսանելի են, ինչպէս նաեւ պաշտպանութեան հին պարսպատումները։

Սամոս երբ գրաւուեցաւ պարսիկներուն կողմէ, մեծ անկում ապրեցաւ։ Յաջորդեցին սակայն երկու բարգաւաճ շրջաններ՝ Ք․Ա․3-րդ դարուն՝ երբ կ՚ապրէր Արիստարխոս Սամոսցին, եւ ուշ Հին Հռոմի տիրութեան շրջանին։ Հռոմէական Սամոսին աւերակները այսօր կը նշմարուին Բիթաղորիօէն մօտ կէս քլ մը դէպի արեւմուտք։

Բիւզանդական կայսրութեան ընթացքին նաւահանգիստը մեծ դեր ունեցաւ։ Յաջորդեց անկումը Լատիններու տիրութեան շրջանին (1204 - 1566) եւ ծովափնեայ բնակավայրերը ամայացան։

Լողոթեթի աշտարակը

Օսմանեան բռնատիրութեան շրջանին նոր մայրաքաղաքը՝ Հորա, կառուցուեցաւ հին Բիթաղորիօէն 4 քլ հիւսիս-արեւմուտք։

Բիթաղորասին յուշարձանը նաւահանգիստին մուտքին

Յունական ապստամբութեանամանակ, Սամոսի կառավարիչ՝ Լիքուրղոս Լողոթեթիս, կառուցեց աշտարակ մը (1824-1827) եւ ապա անոր կից եկեղեցի մը (1831)։ 1859-1866 տարիներուն նոր նաւահանգիստը կառուցուեցաւ որ մեծ բարֆաւաճ ունեցաւ։ Նոր բնակավայրին անունը նախ "Τηγάνι" (թիղանի)՝ իտալերէն "Dogana"՝ որ կը թարգմանուի "աւանդութիւններ" եղաւ եւ 1955-ին վարանուանուեցաւ Բիթաղորիօ, ի պատիւ հնադարի սամոսցի իմաստուն Բիթաղորասին:

Զբօսաշրջիկութիւն

Բնակավայրը, ինչպէս Սամոս, զբօսաշրջիկութեան բարգաւաճ շրջան են, իրենց գեղեցին ծովափներով, թանգարաններով, հնավայրերով։ Մանաւանդ ամառուան ընթացքին միջազբային բնոյթով զանազան ժողովներ կը կատարուին՝ փիլիսոփայութեան, գիտութիւններու, արուեստներու, արդի ճարտարարուեստի, հնաբանութեան, եւայլն։ Իսկ ամբողջ տարուան ընթացքին թատրոնի եւ երաժշտութեան փառատօներուն կազմակերպումը, շրջանը դարձուցած են գրաւչութեան կեդրոն։