Jump to content

Տետոփլիսծղարօ

Քաղաք
Տետոփլիսծղարօ
վրաց.՝ დედოფლისწყარო
Զինանշան

Երկիր  Վրաստան
Մխարե Կախեթի մարզ
Շրջան Դեդոփլիս Ծղարոյի շրջան
Տուեալ կարգավիճակում 1963
ԲԾՄ 800±1 մեթր
Պաշտօնական լեզու Վրացերէն
Բնակչութիւն 5940 մարդ (2014), 10 110 մարդ (1991)[1], 5611 մարդ (1 Յունուար 2022)[1], 4126 մարդ (1923), 5569 մարդ (17 Յունուար 1939)[1], 8492 մարդ (15 Յունուար 1959)[1], 9026 մարդ (15 Յունուար 1970)[1], 9460 մարդ (17 Յունուար 1979)[1], 10 249 մարդ (12 Յունուար 1989)[1], 7724 մարդ (17 Յունուար 2002)[1], 5940 մարդ (5 Նոյեմբեր 2014)[1], 5951 մարդ (2016)[1], 5916 մարդ (2017)[1], 5844 մարդ (2018)[1], 5786 մարդ (2019)[1], 5737 մարդ (2020)[1], 5719 մարդ (2021)[1] և 5602 մարդ (2023)[2]
Ազգային կազմ վրացիներ, հայեր
Կրօնական կազմ Վրաց ուղղափառ եկեղեցի, Հայ Առաքելական Եկեղեցի
Ժամային գօտի UTC+4։00
Հեռախօսային ցուցանիշ (356)
Փոստային ցուցանիշ 1600[3]
Պաշտօնական կայքէջ dedoplistskaro.gov.ge

Տետոփլիսծղարօ (վրաց.՝ დედოფლისწყარო), քաղաք Վրաստանի հարաւ-արեւելեան մասը, Կախեթի մարզ երկրամասին մէջ, Տետոփլիս Ծղարոյի շրջանի վարչական կեդրոնն է։ Խորհրդային ժամանակաշրջանին յայտնի է եղած է Ծիթելի Ծղարօ անուամբ։ Բնակչութիւնը՝ 5940 մարդ (2014),
10 110 մարդ (1991)[1],
5611 մարդ (1 Յունուար 2022)[1],
4126 մարդ (1923),
5569 մարդ (17 Յունուար 1939)[1],
8492 մարդ (15 Յունուար 1959)[1],
9026 մարդ (15 Յունուար 1970)[1],
9460 մարդ (17 Յունուար 1979)[1],
10 249 մարդ (12 Յունուար 1989)[1],
7724 մարդ (17 Յունուար 2002)[1],
5940 մարդ (5 Նոյեմբեր 2014)[1],
5951 մարդ (2016)[1],
5916 մարդ (2017)[1],
5844 մարդ (2018)[1],
5786 մարդ (2019)[1],
5737 մարդ (2020)[1],
5719 մարդ (2021)[1],
5602 մարդ (2023)[2]։

Քաղաքը կը գտնուի Թբիլիսիէն 115 քմ դեպի հարաւ-արեւելք հեռաւորութեան վրայ։ Վրացական երկաթուղիի ամէնաարեւելեան կայանը կը գտնուի Տետոփլիսծղարօյի մէջ։

Քաղաքի մօտակայքը կը գտնուի միջնադարեան Խորնաբուջի ամրոցը։

Պատմութիւն[4]

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Այս վայրը առաջին անգամ կը յիշատակուի միջնադարեան տարեգրութիւններուն մէջ որպէս ռազմական կայան, որ հիմնադրուած է Վրաստանի Դաւիթ Դ. Շինարար թագաւորին կողմէ (գահակալած՝ 1089–1125): Աւանդութիւնը բնակավայրին անունը, որ բառացիօրէն կը նշանակէ «Թագուհիին աղբիւրը», կը կապէ Թամար թագուհիին հետ (գահակալած՝ 1184–1213): Վրաստանի բռնակցումէն ետք, ռուսերը 1803-ին հոն հիմնեցին ռազմական բերդ մը՝ պաշտպանուելու համար Տաղստանի ապստամբներու յարձակումներէն, եւ գիւղը վերանուանեցին Ցարսքիէ Քոլոտցի (ռուսերէն՝ Царские Колодцы), այսինքն՝ «արքայական ջրհորներ»։

1869-ին, գերմանացի ձեռներէցներ Քարլ Հայնրիխ ֆոն Սիմենս եւ Էռնսթ Վերնըր ֆոն Սիմենս գիւղին մօտակայքը հիմնեցին նաւթավերամշակման գործարան մը, որ գործեց մինչեւ 1870-ական թուականներու կէսերը[5]:

Վրաստանի կարճատեւ անկախութեան շրջանին (1918–1921), գիւղը պահպանեց իր ռազմական կառոյցներն ու մեծ կայազօրը: 18 Փետրուար 1921-ին, վրացական զօրքերու հետ ժամեր տեւած ծանր մարտերէ ետք, բնակավայրը գրաւուեցաւ ներխուժող խորհրդային ռուսական ուժերուն կողմէ: Այս ճակատամարտին ընթացքին սպաննուեցաւ ռուս հրամանատար Փիոթր Քուրիշքոն[6]:

Խորհրդային կառավարութիւնը անունը փոխեց Ծիթելծղարոյի (վրացերէն՝ წითელწყარო, «Կարմիր աղբիւր») եւ 1963-ին բնակավայրին շնորհեց քաղաքի կարգավիճակ: 1991-ին վերականգնուեցաւ պատմական Տետոփլիս Ծղարօ անունը: Քաղաքին մօտակայքը կը գտնուին միջնադարեան Խորնապուժի բերդին աւերակները: Տետոփլիս Ծղարոյի շրջանին մէջ կը գտնուի նաեւ Վաշլովանի պետական արգելոցը:

Ծանօթագրութիւններ

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]
  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 http://pop-stat.mashke.org/georgia-cities.htm
  2. 1 2 https://www.geostat.ge/en/modules/categories/41/population
  3. ↑ Վրաստանի փոստ — 1805.
  4. ↑ (անգլերեն) Dedoplistsqaro, 2025-10-02, https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Dedoplistsqaro&oldid=1314608081, վերցված է 2026-04-09
  5. ↑ Pardo, Marta Cantos (2022-01-01), THE WAYBACK MACHINE:, Marcial Pons, ediciones jurídicas y sociales, pp. 269–284, ISBN 978-84-1381-477-3, https://doi.org/10.2307/j.ctv37xg23w.14, վերցված է 2026-04-09
  6. ↑ (in Russian) Гражданская война и военная интервенция в СССР: Энциклопедия. / Гл. ред. С.С.Хромов; Ред. кол.: Н.Н.Азовцев, Е.Г.Гимпельсон, П.А.Голуб и др. – М.: Советская энциклопедия, 1987, С. 315.
Վերցուած է «https://hyw.wikipedia.org/w/index.php?title=Տետոփլիսծղարօ&oldid=250141» էջէն