Վարազ Սամուէլեան
| Վարազ Սամուէլեան | |
|---|---|
| Ծննդեան անուն | հայ.՝ Վարազդատ Սամվելի Սամվելյան |
| Ծնած է | 24 Ապրիլ 1917 |
| Ծննդավայր | Երեւան, Ռուսական Կայսրութիւն |
| Մահացած է | 7 Նոյեմբեր 1995 (78 տարեկանին) |
| Մահուան վայր | Ֆրէզնօ, Քալիֆորնիա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ |
| Քաղաքացիութիւն |
.svg){kind=small} Ֆրանսա և .svg){kind=small} Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ |
| Ուսումնավայր | Փանոս Թէրլեմէզեանի անուան գեղարուեստի ուսումնարան |
| Երկեր/Գլխաւոր գործ | Սասունցի Դավիթ? |
| Մասնագիտութիւն | գեղանկարիչ, քանդակագործ և գրագէտ |
Վարազ Սամուէլեան (Վարազդատ, 24 Ապրիլ 1917, Երեւան, Ռուսական Կայսրութիւն - 7 Նոյեմբեր 1995, Ֆրէզնօ, Քալիֆորնիա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ), ամերիկահայ գեղանկարիչ, քանդակագործ եւ գրագէտ։
Կենսագրական գիծեր
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]Ծնած է Երեւան, զաւակը՝ Մեծ Եղեռնի վերապրողներու։ Երեւանի գեղարուեստա-արդիւնաբերական տեխնիկումէն (այժմ՝ Փանոս Թէրլէմէզեանի անուան գեղարուեստի պետական քոլէջ) շրջանաւարտ եղած է 1938-ին։
Յաջորդ տարի, զինուորական ծառայութեան կանչուած է խորհրդային բանակին մէջ։ Մասնակցած է Խալխին Կոլի պատերազմին (Մայիս-Սեպտեմբեր 1938)։
Այնուհետեւ, ղրկուած է արեւմտեան ռազմաճակատը՝ 1941-ին գերմանական յարձակման ժամանակ։ Գերի բռնուած է գերմանացիներէն, բայց փախուստ տուած է ռազմագերիներու ճամբարէն եւ միացած է ֆրանսական դիմադրութեան ուժերուն։
Փարիզ ապրած ժամանակ, Սամուէլեան ուսանած է նշանաւոր նկարիչներու քով, ինչպէս Օթոն Ֆրիէզ, Անտրէ Լոթ եւ Ֆեռնան Լեժէ։
Երկրորդ Աշխարհամարտէն Ետք
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]Երկրորդ Աշխարհամարտէն ետք, ինչպէս շատ ուրիշ հայ ռազմագերիներ, Խորհրդային Միութիւն վերադառնալէ խուսափած է, որովհետեւ գերմանացիներու ձեռքը ինկած նախկին ռազմագերիները կը գնդակահարուէին կամ Սիպերիա կը ղրկուէին Ստալինի կողմէ։
Եւրոպա մնացած է իբրեւ տեղաշարժուած անձ, մինչեւ որ 1946-ին յաջողած է Միացեալ Նահանգներ տեղափոխուիլ իր աւագ եղբօր հովանաւորութեամբ։
Հաստատուած է Քալիֆորնիա, ուր նախ ապրած է Պըրլինկէյմ՝ միւս եղբօր քով։ Այդ ժամանակ, զբաղած է գեղանկարչութեամբ եւ ցուցանակներու նկարիչ դարձած է։ Գործը յաջողելով, փոխադրուած է Պելմոնթ (Քալիֆորնիա), ուր ճանչցած ու ամուսնացած է իր կնոջ՝ Աննի հետ։
Ֆրեզմօ հաստատուելէ ետք
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]1957-ին, հաստատուած են Ֆրեզնօ՝ Սամուէլեանի ընտանիքին աւելի մօտ ըլլալու։ Հոն, արուեստագէտը, որ այլեւս Վարազ ստորագրած է, շարունակած է նկարել, սկսած է գրել ու բազմաթիւ արձաններ քանդակել։
Վարազի գնահատումով, իր գեղարուեստական ասպարէզին ընթացքին շուրջ 1000 գործ ստեղծած է՝ տարբեր ձեւերով՝ մատիտանկարէն մինչեւ քարէ արձանը։
Արուեստագէտը եւ Ուիլիըմ Սարոյեանը
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]Սասունցի Դաւիթի արձանի կողքին, արուեստագէտը ծանօթ է Ուիլիըմ Սարոյեանի դիմաքանդակով, որ զետեղուած է Ֆրէզնոյի համագումարներու կեդրոնի մուտքին։ Վարազ ու Սարոյեան տասնամեակներու մտերիմ բարեկամութիւն ունեցած են։ Ամերիկահայ նշանաւոր գրագէտը 1965-ին անոր նուիրած է «Ո՞վ է Վարազը» նորավէպը։ Սարոյեանի մահէն ետք, Վարազ Սամուէլեան գրած է «Ուիլի եւ ես» անգլերէն յուշագրութիւնը։
Գործեր եւ ցուցահանդէսներ
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]Վարազ գրած է նաեւ ուրիշ գործեր, ինչպէս «Հայաստանի եւ իմ կեանքի պատմութիւն մը» (1978), դարձեալ անգլերէն։ Անհատական ցուցահանդէսներ ունեցած է Փարիզի, Նիսի, Մարսէյլի, Պարսելոնայի, Մեքսիքօ Սիթիի եւ Նիւ Եորքի, ինչպէս եւ Ֆրէզնոյի մէջ[1]։
Իր գործերուն մեծ մասը կտակած է տեղւոյն Քալիֆորնիոյ նահանգային համալսարանի հայագիտական ուսմանց ծրագրին[2]։
Վարազ Սամուէլեանի Անուան Մշակութային Կեդրոն
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]2010-ին, Արթիկի մէջ (Շիրակի մարզ, Հայաստան) բացուած է Վարազ Սամուէլեանի անուան մշակութային կեդրոնը։ Վեց հազար քառակուսի ոտք շէնքը ունի արուեստի պատկերասրահ, հանդիսասրահ եւ համակարգչային սենեակ[3]։։
Ծանօթագրութիւններ
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]- ↑ «ՎԱՐԱԶ ՍԱՄՈՒԷԼԵԱՆ (մահ՝ 7 Նոյեմբեր, 1995)»։ Armenian Prelacy (en-US)։ արտագրուած է՝ 2025-09-06
- ↑ «Varaz Samuelian Art Exhibit in Fresno City Hall-Opening Reception May 6 to Highlight Artist’s Work»։ Hye Sharzhoom (անգլերէն)։ արտագրուած է՝ 2025-09-06
- ↑ ««Հայաստան» Հիմնադրամը ամերիկահայ նկարիչ Վարազ Սամուելյանի անվան Մշակույթի կենտրոն է կառուցում Հայաստանում»։ PanARMENIAN.Net (արեւելահայերէն)։ արտագրուած է՝ 2025-09-06