Վասիլ Թայիրով

Վասիլ Թայիրով
Ծնած է	20 Հոկտեմբեր (1 Նոյեմբեր) 1859
Ծննդեան վայր	Վանաձոր, Երեւանի նահանգ, Կովկասի Փոխարքայութիւն, Ռուսական Կայսրութիւն
Մահացած է	23 Ապրիլ 1938(1938-04-23) (78 տարեկանին)
Մահուան վայր	Օտեսա, Ուկրաինական ԽՍՀ, Խորհրդային Միութիւն
Գերեզման	Օդեսայի Երկրորդ քրիստոնեական գերեզմանատուն
Քաղաքացիութիւն	Ռուսական Կայսրութիւն և  Խորհրդային Միութիւն
Գործատու	Պետական գույքի նախարարություն? և Խաղողագործության և գինեգործության ինստիտուտ?
Կրթութիւն	Մոսկվայի Կ. Ա. Տիմիրյազևի անվան գյուղատնտեսական ակադեմիա?
Ազգութիւն	Հայ
Տիրապետած լեզուներ	ռուսերէն

Վասիլ Եգորի Թայիրով (20 Հոկտեմբեր (1 Նոյեմբեր), 1859, Ղարաքիլիսա, Երեւանի նահանգ, Կովկասի փոխարքայութիւն, Ռուսական կայսրութիւն - 23 Ապրիլ 1938, Օտեսա, Ուքրանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայազգի խորհրդային այգեգինեգործ։

Վաղ կեանք եւ կրթութիւն

Թայիրով ծնած է 20 Հոկտեմբեր 1859-ին (հին տոմարով) / 2 Նոյեմբեր 1859-ին (նոր տոմարով) Ղարաքիլիսա համայնքին մէջ (այժմ՝ Վանաձոր, Հայաստան)։ Ան վեց զաւակներէն հինգերորդն էր. ունէր չորս եղբայր եւ մէկ քոյր։ Անոր տոհմական մականունը սկզբնապէս Թայիրեան էր։ Երբ Թայիրով ութ տարեկան էր, յաճախեց իր գիւղի տեղական դպրոցը, իսկ տասը տարեկանին մօրաքոյրը զինք տեղափոխեց Երեւան՝ ուսումը շարունակելու համար։ 1875-ին աւարտեց Երեւանի դասական միջնակարգ դպրոցը (ճեմարան), իսկ 1878-ին՝ Թիփղիսի Ռէալական դպրոցը։

1878-ին Թայիրով ընդունուեցաւ Մոսկուայի կայսերական արհեստագիտական վարժարանը, սակայն մէկ տարի ետք լքեց զայն։ 1884-ին ան աւարտեց Փեթրովսքի գիւղատնտեսական եւ անտառային ակադեմիան՝ մասնագիտանալով անտառագիտութեան մէջ։ Ան ներկայացուց ատենախօսութիւն «փայտի քացախի» (wood vinegar) մասին, սակայն հետագային իր ուշադրութիւնը դարձուց խաղողագործութեան։

1885-ին Թայիրով դարձաւ Պետական գոյքերու նախարարութեան Գիտական կոմիտէի երկրագործութեան եւ գիւղատնտեսական արդիւնաբերութեան բաժանմունքի անդամ։

1885-էն 1887 թուականներուն Թայիրով ճամբորդեց Արեւմտեան Եւրոպա՝ սորվելու գինեգործութեան հոլովոյթները։ Ան ուսանեցաւ Աւստրիոյ Քլոսթերնոյպուրկի Խաղողագործութեան եւ պտղաբուծութեան դաշնային քոլէճին մէջ՝ խաղողագործ Օկոսթ Վիլհելմ ֆոն Պապոյի մօտ, ինչպէս նաեւ Սան Միքելէ ալ Ատիճէի գիւղատնտեսական հիմնարկին մէջ՝ ֆոն Պապոյի գործակից Էտմունտ Մախի ղեկավարութեամբ։ Ան նաեւ ուսումնասիրութիւններ կատարեց Կայզենհայմի խաղողի բուծման հիմնարկին մէջ՝ զուիցերիացի բուսաբան Հերման Միւլլեր-Թուրկաուի մօտ, եւ գերմանացի քիմիագէտ Քարլ Ռեմիկիուս Ֆրեզենիուսի տարրալուծարաններուն մէջ (Վիսպատէն, Գերմանիա)՝ Էօժէն Պորկմանի հսկողութեամբ, ուր Թայիրով իրականացուց Երեւանի եւ Կախէթի շրջաններու գինիներու իր առաջին վերլուծումները։ Ան այցելեց նաեւ Զուիցերիոյ եւ Հիւսիսային Իտալիոյ այլ հաստատութիւններ։ 1887-ի սկիզբը Թայիրով տեղափոխուեցաւ Մոնփելիէ (Ֆրանսա)՝ ուսանելու Մոնփելիէի Ազգային գիւղատնտեսական դպրոցին մէջ, որ կը գլխաւորէր ֆրանսացի խաղողագործ Կիւսթաւ Ֆոէքսը։ Հոն ան շարունակեց հետազօտել իր հայրենի շրջաններու գինիները, միաժամանակ այցելելով Ֆրանսայի գինեգործական շրջանները՝ խաղողագործութեան մասին աւելի խոր գիտելիքներ քաղելու համար։

Ասպարէզ

1905 թուականին Օտեսայի մէջ հիմնած է գինեգործական գիտափորձնական առաջին կայանը (Թայիրովի անուան խաղողագործութեան եւ գինեգործութեան ԳՀԻ, Ուքրանական ԽՍՀ)։ 1892-1918 թուականներուն եւ 1927-1932 թուականներուն Թայիրովը եղած է իր կազմակերպած «Վեստնիկ Վինոդելիեայ» («Вестник виноделия») ամսագրի խմբագիրը։ Գիտական աշխատանքները նուիրուած են այգեգործական վիճակագրութեան, աւազահողերուն մէջ խաղողի վազի սննդառութեան, ԽՍՀՄ-ի մէջ խաղողի սորտերու նկարագրութեան եւ շրջանացման, ինչպէս նաեւ ֆիլոքսերայի դէմ պայքարի մեթոդներու մշակման հարցերուն։ Եղած է 18 գիտական ընկերութիւններու իսկական եւ թղթակից անդամ։ Թայիրովի անունով կոչուած է ՀԽՍՀ էջմիածինի շրջանի Փարաքար գիւղի խաղողագործական խորհրդային տնտեսութիւնը։

Երկեր

• Виноградное вино и алкоголизм, Одесса, 1915;
• Укрепление и использование песков в связи с культурой 1923.

Գրականութիւն

• Сб. посвященный В.Е. Таирову в ознаменование 40- летию его деятельности, ч. 2, Чевствование, Одесса, 1926.

Ծանօթագրութիւններ

Այս յօդուածի նախնական տարբերակը կամ անկէ մաս մը վերցուած է Հայկական Սովետական Հանրագիտարանէն, որուն նիւթերը հրատարակուած են` Քրիէյթիվ Քամմընզ Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թոյլատրագրի ներքոյ։