Վան Կոկ

Jump to navigation Jump to search
Վան Կոկ
Ինքնադիմանկար, Փարիզ, 1887

Վինսընթ  Ուիլիըմ  վան Կոկ (հոլ.՝ Vincent William van Gogh, 30  Մարտ, 1853, Զունդըրտ, 1890, Օպերկ Ռավու, Օվեր Սիւր Ուազ, Ֆրանսայի երրորդ հանրապետութիւն), հոլանտացի նկարիչ: Արեւմտեան արուեստի պատմութեան ամենանշանաւոր ու ամենաազդեցիկ դէմքերէն  մէկը: Տասը տարուան  ընթացքին ան  ստեղծած է արուեստի շուրջ  2.100 գործ, որոնցմէ` 860 նկար իւղաներկ. անոնց մեծ մասը նկարիչը ստեղծած  է իր կեանքին վերջին երկու տարիներուն: Նկարները դիմանկարներ են, բնանկարներ, ինքնադիմանկարներ, որոնք կը բնորոշուին համարձակ գոյներով, արտայայտչականութեամբ, ինչ որ նպաստած է ժամանակակից արուեստի սկզբունքներու հաստատման: Վան Կոկի անձնասպանութիւնը 37 տարեկան հասակին  հետեւանք է հոգեկան հիւանդութեան ու աղքատութեան:

Վան Կոկ սկսած  է նկարել մանկութենէն, եղած է լուրջ, հանգիստ ու խոհուն երեխայ մը: Երիտասարդ տարիքին  աշխատած է արուեստի գործեր վաճառող, յաճախ ճամբորդած է, սակայն վհատութիւն ապրած է, երբ զինք տեղափոխած են Լոնտոն: Ան  հետաքրքրութիւն  ցուցաբերած է կրօնի հանդէպ` որպէս բողոքական հոգեւորական հանդէս գալով Պելճիքայի հարաւը: Նկարիչը եղած է մինակ ու հիւանդ: 1881-ին, երբ տուն  վերադարձած է  ծնողքին քով, իր կրտսեր եղբայրը` Թէօ վան Կոկը, նիւթական աջակցութիւն ցուցաբերած է իրեն: Հետագային  եղբայրները նամակագրական երկարատեւ  կապ պահպանած են իրարու հետ: Վան Կոկի վաղ շրջանի նկարները, հիմնականին մէջ բնանկարներ են եւ գիւղացիներու  պատկերներ: 1886-ին նկարիչը տեղափոխուած  է Փարիզ, ուր հանդիպած է աւանգարդի ներկայացուցիչներու հետ, այդ թիւին մէջ` Էմիլ Պեռնարի եւ  Փօլ Կոկենի, որոնք անտարբեր չէին  արտայայտչականութեան ու զգացմունքայնութեան հանդէպ: Իր աշխատանքին  ընթացքին Վան Կոկ նոր մօտեցում  ցուցաբերած է բնապատկերներու նկատմամբ. ան իր նկարները գծած  է  վառ գոյներով. նկարած է  ձիթենիներ, ցորենի դաշտեր ու արեւածաղիկներ:

Վան Կոկ տառապած  է հոգեկան հարցերով եւ հարկ եղած սնունդը ստանալու փոխարէն, յաճախ հարբած  է: Անոր մտերմութիւնը Կոկենի հետ աւարտած է զայրոյթի պահուն իր ձախ ականջը ածելիով կտրելով: Նկարիչը որոշ ժամանակ բուժուած  է հոգեբուժական հիւանդանոցի մէջ` ներառեալ Սէն Ռեմի տը Փրովանսի մէջ եղած ժամանակաշրջանին: Երբ հիւանդանոցէն տեղափոխուած է Փարիզի մերձակայքը գտնուող Օպերկ Ռավու` Օվեր սիւր Ուազ, ան  յայտնուած է  բժիշկ Փօլ Գաշէի հսկողութեան տակ: 27 Յուլիս 1890-ին Վան Կոկն անձնասպան եղած է:

Վան Կոկ իր կեանքի ընթացքին   համարուած է  խելագար ու անյաջող: Ան մեծ ճանաչում  ստացած է իր անձնասպանութենէն  ետք: Անոր հռչակը տարածուած  է 20-րդ դարու  սկիզբը: Նկարիչին ստեղծագործութիւնները հասած  են առեւտրական յաջողութեան հետագայ տասնամեակներուն, իսկ ինք ընկալուած  է որպէս շատ կարեւոր, բայց եւ ողբերգական նկարիչ:

Վան Կոկի ստեղծագործութիւնները կը պահպանուին աշխարհի ամէնէն մեծ  թանգարաններուն մէջ (Նիու Եորքի Մեթրոփոլիթըն թանգարան, Օկիւստ Ռոտենի տուն-թանգարան, Փարիզի Ժամանակակից արուեստի թանգարան, եւ այլն)։

Նամակներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Վան Կոկի կեանքին լիարժէք սկզբնաղբիւրը իր եւ կրտսեր եղբօր` Թէօ վան Կոկի նամակագրութիւնն է: Անոնց մտերմութիւնն ու Վինսընթի` արուեստի մասին ունեցած պատկերացումներն ու տեսակէտերը գրառուած են հարիւրաւոր նամակներու մէջ, որոնք եղբայրները փոխանակած են 1872-1890 թուականներուն: Թէօ վան Կոկը արուեստի գործերու վաճառքով կը զբաղէր եւ կը սատարէր իր եղբօրը թէ՛ նիւթապէս եւ թէ՛ հոգեպէս, ինչպէս նաեւ կը հաստատէր անոր կապը ժամանակակից արուեստի ազդեցիկ մարդոց հետ: Թէօ պահած է Վինսընթի բոլոր նամակները, իսկ Վինսընթ պահած է եղբօր ուղարկած նամակներէն մէկ քանին: Երկուքին մահէն ետք Թէոյի այրին` Եոհաննա վան Կոկ-պոնկըր, տպագրութեան ներկայացուցած է անոնց նամակներէն մէկ քանին. անոնք հրապարակուած են 1906-1913 թուականներուն: Նամակներուն հիմնական մասը տպագրուած է 1914-ին: Վինսընթի նամակները պերճախօս են եւ արտայայտիչ, մօտ են օրագրային ոճին եւ կը կարդացուին ինքնակենսագրութեան պէս: Թարգմանիչ Առնըլտ Փոմերանս գրած է, որ անոնց նամակագրութիւնը «Վան Կոկի արուեստը ըմբռնելու նոր հնարաւորութիւն մը կ'ընձեռնէ, որ կը ներկայացնէ ինքը նկարիչը»: Պահպանուած են Վան Կոկի` եղբօրը ուղարկած շուրջ 600 նամակ, մինչդեռ Թէոյի նամակներէն միայն 40-ը հասած են: 22 նամակ հասցէագրուած են իրենց քրոջը` Վիլ վան Կոկին, 58-ը` նկարիչ Անտոն վան Ռապարին, 22-ը` Էմիլ Պեռնարին: Առանձին նամակներ հասցէագրուած են Փօլ Սինյակին, Փօլ Կոկենին եւ քննադատ Ալպըրթ Աուրիին: Նամակներէն մէկ քանին նկարազարդուած են: Բազմաթիւ նամակներ թուագրուած չեն, սակայն արուեստագէտները կրցած են անոնք դասաւորել ժամանակագրական սկզբունքով: Թուագրման ու ընթեռնելիութեան հարցեր կան այն նամակներուն հետ, որոնք ուղարկուած են Առլէն. այդ նամակները շուրջ 200-ն են եւ գրուած են հոլանտերէն, ֆրանսերէն ու անգլերէն: Նամակագրութեան մէջ բաց մնացած է այն շրջանը, երբ եղբայրները միասին Փարիզ կ'ապրէին եւ նամակագրութեան անհրաժեշտութիւն չեն ունեցած:

Կենսագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Վաղ տարիներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Վան Կոկի տունը. հոս որոշած է նկարիչ դառնալ

Վինսընթ Ուիլիըմ Վան Կոկ ծնած է 30 Մարտ 1853-ին հոլանտական Զունդերտ գիւղը բնակող հոգեւոր հովիւի մը ընտանիքէն ներս: Ան Թէոտոր Վան Կոկի եւ Աննա Քոռնելիա Քարբենտըսի չմահացած զաւակներուն անդրանիկն էր: Վան Կոկի մայրը եղած է խստապահանջ, աստուածավախ կին մը եւ մեծ կարեւորութիւն տուած է ընտանիքի դերին: Նկարիչին հօր` Թէոտորին աշխատավարձքը համեստ էր, սակայն եկեղեցին անոր տրամադրած էր տուն, աղախին, երկու խոհարար, այգեպան, կառք ու ձի, իսկ Աննան պարտականութիւն ստանձնած էր պահելու ընտանիքին ընկերային բարձր դիրքը: Վան Կոկի ուսմամբ զբաղած են մայրը եւ տնային մանկավարժը, իսկ 1860-ին զինք ուղարկած են գիւղական դպրոց:

1864-ին ան տեղափոխուած է Զեւենպերկընի գիշերօթիկ դպրոցը, ուր ինքզինք մինակ ու լքուած զգացած է, եւ տուն վերադառնալու ցանկութիւն յայտնած:

1866-ին անոր ծնողները զինք ուղարկած են Տիլպուրխի միջնակարգ դպրոցը, որմէ ան շատ դժգոհ մնացած է:

Արուեստի նկատմամբ հետաքրքրութիւնը ապագայ նկարիչին քով ի յայտ եկած է կանուխ տարիքէն: Ան նկարած է մայրը. այդ նկարները աչքի ինկած են արտայայտչականութեամբ: Վան Կոկի դժբախտութիւնը արգելք հանդիսացած է իր դասերուն:

Մարտ 1868- ին ան տուն վերադարձած է: Հետագային ան գրած է, որ իր մանկութիւնը «խիստ էր, սառ եւ անպտուղ»:

Յուլիս 1869-ին Վան Կոկի հօրեղբայրը պաշտօն կը ստանայ արուեստի վաճառքով զբաղող Goupil & Cie ընկերութեան մէջ (Հաագա): Ուսումը աւարտելէ ետք ան 1873-ին կը տեղափոխուի ընկերութեան լոնտոնեան մասնաճիւղը, որ կը գտնուէր Սաութհեմփթըն փողոցին մէջ, եւ բնակարան մը կը վարձէ Հաքֆըրտ Ռոուտ փողոցին մէջ: Այս շրջանը երջանիկ եղած է Վան Կոկի համար. ան յաջողակ եղած է աշխատանքի մէջ եւ քսան տարեկան հասակին հօրմէն աւելի շահած է: Հետագային Թէոյին կինը ըսած է, որ այս շրջանը եղած է Վան Կոկի կեանքին ամենաերջանիկ ժամանակահատուածը: Ան սիրահարած էր տիրուհիին դստեր` Էօժէնի Լոյըրի, սակայն զգացումները բացայայտելէ ետք շուտով մերժուած է: Վան Կոկ դարձած է աւելի մեկուսացած: Անոր հայրն ու հօրեղբայրը դասաւորած են անոր փոխադրումը Փարիզ 1875-ին:

Ապրիլ 1876-ին Վան Կոկ վերադարձած է Անգլիա, որ Ռամսգիտի գիշերօթիկ դպրոցին մէջ ուսուցիչի աշխատանք ստացած է: Երբ դպրոցին սեփականատէրը տեղափոխուած է Իսլվորթ փոքրի քաղաքը, Վան Կոկ հետեւած է անոր, բայց այնտեղ չէ շարունակած ուսուցիչի իր աշխատանքը եւ դարձած է քարոզիչի օգնական: Այս ընթացքին Վինսընթի ծնողները տեղափոխուած էին Էտեն-Լեուր:

1876-ին Վինսընթ վան Կոկ Ս.Ծննդեան տօնին վերադարձած է տուն եւ շուրջ վեց ամիս աշխատած է Տորտրեխտի գրախանութին մէջ: Ան իր աշխատանքով չէր զբաղեր եւ իր ժամանակը կը տրամադրէր նկարչութեան կամ Աստուածաշունչէն հատուածներ կը թարգմանէր անգլերէն, ֆրանսերէն ու գերմաներէն:

Իր կրօնական հաւատամքը պահելու եւ քահանայ դառնալու նպատակով 1877-ին ընտանիքը քեռիին` Եոհան Սթրիքըրի հետ ուղեւորուած է Ամսթերտամ, սակայն այնտեղ չէ յանձնած քննութիւնները եւ Յուլիս 1878-ին հեռացած է քեռիին տունէն: Ան եռամսեայ դասընթացքներու հետեւած է Պրիւքսէլէն ոչ հեռու գտնուող Լակենի բողոքական քարոզչական դպրոցին մէջ:

Յունուար 1879-ին ան քարոզիչի պաշտօն զբաղեցուցած է Փըթիթ Վասմես գիւղին մէջ` Պորինաժի մէջ (Պելճիքա), որ հանքահորային աղքատ տարածաշրջան էր: Կրօնական համայնքին աջակցութիւն ցուցաբերելու նպատակով ան հրաժարած է իր յարմարաւէտ բնակարանէն եւ տեղափոխուած է փոքրիկ խրճիթ մը , ուր քնացած է ծղոտի վրայ, սակայն անոր ջանքերը աջակցութիւն չեն գտած եկեղեցական իշխանութիւններու շրջանակին մէջ, որոնք զինք հեռացուցած են «քահանայի արժանապատուութիւնը նուաստացնելու պատճառով»: Անկէ ետք ան գացած է Պրիւքսելէն 75 Քմ. հեռու` Պորինաժ, սակայն ծնողքին խորհուրդով վերադարձած է Էտեն: Ան այնտեղ մնացած է մինչեւ Մարտ 1880, ինչ որ անհանգստութիւն ու հիասթափութիւն յառաջացուցած է ծնողքին: Յատկապէս վրդոված էր հայրը. Ան որոշում կ'առնէ որ իր որդին պէտք է երթայ Ժիլի հոգեբուժարանը:

Վան Կոկ Կիւսէս վերադարձած է 1880-ին, ուր հանքափոր աշխատած է մինչեւ Հոկտեմբեր: Ան հետաքրքրուած է մարդոցմով, անոնց հետ կատարուող իրադարձութիւններով եւ նկարած զանոնք : Տարեվերջին, Թէոյի խորհուրդին հետեւելով, ան գացած է Պրիւքսէլ եւ նկարչութեան դասեր առած նկարիչ Ուիլիըմ Ռուլոֆէն, որ հակառակ արուեստի կանոնաւոր դպրոցներու նկատմամբ անբարեացակամ վերաբերմունքին, իրեն խորհուրդ տուած է յաճախել Ռոյալ տը Պօ Արդ հիմնարկը: Հոկտեմբեր 1880-ին:

Էտեն-Լեուր, Դրենտէ եւ Հաագա[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Վան Կոկ Էտեն վերադարձած է Ապրիլ 1881-ին`ծնողքին քով ապրելով: Ան շարունակած է նկարել` իր դրացիները օգտագործելով որպէս բնորդ: Ապրիլ 1881-ին իրենց տունը կը հիւրընկալուի նկարիչին մօր մեծ քրոջ` Վիլհելմինայի եւ Եոհաննէս Սթրիքըրի դուստրը` Քոռնելիան (Քի), որ նոր այրիացած էր, եւ անոր ութամեայ տղան: Քին եօթը տարի մեծ էր Վան Կոկէն: Նկարիչը կը զարմացնէ բոլորը իր այն յայտարարութեամբ, թէ սիրահարած է Քիին եւ անոր ամուսնութեան առաջարկ ըրած, սակայն վերջինս հրաժարած է` բացագանչելով. «Ո'չ, երբեք ո'չ» ( "No, nay, never" ("nooit, neen, nimmer"): Երբ Քին վերադարձած է Ամսթերտամ, Վան Կոկ գացած է Հաագա` ծախելու իր նկարները եւ հանդիպելու իր միւս զարմիկին` նկարիչ Անտոն Մաուվէին: Մաուվէ այդ օրերուն յաջողակ նկարիչ էր եւ ան կը հրաւիրէ Վան Կոկը քանի մը ամիսէն վերադառնալու, առաջարկելով որոշ ժամանակ անցընել քարածուխով նկարելու: Նկարիչը, այս խորհուրդին հետեւելով, կը վերադառնայ Էտեն: Աւելի ուշ` Նոյեմբեր 1881-ին, մեկնած է Ամսթերտամ: Քին չէ ընդունած զինք, իսկ իր ծնողքը գրած են, որ Վան Կոկի «մտադրութիւնը նողկալի է»: Յուսահատութեան մէջ ան իր ձախ ձեռքը պահած է լամփի լոյսի վրայ` ըսելով. «Թո'յլ տուէք ինծի զինք տեսնել այնքան ատեն, որքան ես կրնամ ձեռքս պահել կրակին վրայ»: Հետագային ան լաւ չէ յիշած այդ իրադարձութիւնը, բայց ենթադրած է, որ քեռին փչած ու հանգեցուցած է կրակը: : Մաուվէ Վան Կոկը կ'ընդունի իբրեւ աշակերտ եւ անոր կը ծանօթացնէ ջրաներկով աշխատելու հնարքներուն, որմով նկարիչը արդէն սկսած է աշխատիլ յաջորդ ամիս` մինչեւ Ս. Ծննդեան տօնին տուն վերադարձը: Ան վիճած է հօր հետ` հրաժարելով եկեղեցի այցելելէ, եւ գացած է Հաագա: Մարտ 1882-ին, ան կապ ունեցած է Քլազիան Մարիա Հոորնիկի հետ (Սիեն, 1850-1904), որ թեթեւաբարոյ կին մըն էր եւ ունէր փոքր դուստր մը: Վան Կոկ անոր հանդիպած էր 1882-ին, երբ կինը յղի էր եւ ունէր հնգամեայ դուստր մը: Երբ Վան Կոկի հայրը կ'իմանայ որդւոյն մտերմութեան մասին այդ կնոջ հետ, ճնշում կը բանեցնէ եւ կը ստիպէ որ ան լքէ Սիենը եւ անոր երկու երեխաները: Սկիզբը Վինսընթ կը մերժէ կատարել հօր խնդրանքը, սակայն 1883-ին ան կը լքէ Սիենը ու անոր երեխաները: Սիեն խեղդուած է Շելտ գետին մէջ, 1904-ին: Սեպտեմբեր 1883-ին Վան Կոկ տեղափոխուած է Հոլանտայի հիւսիսը՝ Տրենտէ: Դեկտեմբերին վերադարձած է ապրելու ծնողքին քով, որմէ ետք գացած է Հիւսիսային Պրապանթ` Նուինէն:

Տարագրութեան մէջ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Նուինէն եւ Անթվերպէն (1883-1886)[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Գետանխնձոր ուտողները, 1885, Վան Կոկի թանգարան, Ամսթերտամ

Նուինէնի մէջ Վան Կոկ կը կեդրոնանայ նկարչութեան վրայ: Արագ աշխատելով` ան նկարած է կտաւագործներն ու անոնց խրճիթները: Օգոստոս 1884-ին դրացիին աղջիկը` Մարգօ Պեգմանը, որ նկարիչէն տասը տարի մեծ էր, կը միանայ իրեն: Մարգօ սիրահարած էր նկարիչին, վերջինս ալ փոխադարձաբար, սակայն նուազ ոգեւորութեամբ: Անոնք կը փափաքէին ամուսնանալ, սակայն երկու կողմերէն ոչ մէկուն ընտանիքը կը խրախուսէր այդ որոշումը: Մարգօ յուսահատութեան մէջ անձնասպանութիւն կը փորձէ, սակայն չի մահանար, որովհետեւ Վան Կոկ զինք արագ մօտակայ հիւանդանոց մը կը փոխադրէ: 26 Մարտ 1885-ին նկարիչին հայրը կը մահանայ սիրտի կաթուածի հետեւանքով:

Վան Կոկ Նուինէնի մէջ երկու տարի մնալու ընթացքին նկարած է շուրջ 200 նկար` ջրաներկով ու իւղաներկով: Անոր երանգապնակը հիմնականին մէջ բաղկացած է մռայլ գոյներէ` յատկապէս մուգ շագանակագոյնէ, եւ վառ գունաւորման ոչ մէկ նշան չէ դրսեւորած:

1885-ի սկիզբը անոր նկարները հետաքրքրութիւն կը յառաջացնեն փարիզցի վաճառականի մը քով: Թէոն կը հարցնէ Վան Կոկին, եթէ ցուցադրութեան պատրաստ նկարներ ունի: Մայիսին նկարիչին պատասխանը կ'ըլլայ իր առաջին մեծածաւալ գործը` «Գետնախնձոր ուտողները» նկարը, որ «գիւղացիներու բանւորութիւնները ուսումնասիրելու» շարքէն էր: Նկարը քանի մը տարուան աշխատանքի հանգուցալուծումն էր: Երբ ան կը դժգոհի, որ Թէոն բաւարար ջանք չի գործադրեր իր նկարները Փարիզի մէջ վաճառելու համար, եղբայրը կը պատասխանէ, որ անոնք չափազանց մռայլ են եւ չեն համապատասխաներ տպաւորապաշտութեան վառ ոճին: Օգոստոսին Վան Կոկի աշխատանքը կը ներկայացուի Հաագայի նկարավաճառի մը ցուցասրահին մէջ:

Նոյեմբերին Վան Կոկ կը տեղափոխուի Անթվերպէն եւ կը վարձէ ներկեր վաճառող առեւտրականի մը խանութին վերի յարկը գտնուող սենեակը: Հոն կ'ապրի աղքատութեան մէջ եղբօր ուղարկած գումարը ծախսելով նկարչական նիւթերու եւ բնորդներու վրայ: Անոր սննդամթերքին հիմնական բաղադրիչները կազմած են հացը, սուրճը եւ ծխախոը: Փետրուար 1886-ին ան գրած է Թէոյին, որ Մայիսէն մինչեւ այդ ժամանակահատուած ընդամէնը 5-6 անգամ տաք ճաշ կերած է: Անթվերպի մէջ Վան Կոկ սկսած է ուսումնասիրել գոյնի տեսութիւնը, յատկապէս հետաքրքրուած է Ռուպենսի աշխատանքներով եւ հարստացուցած է իր երանգապնակին գոյները` ներառելով կարմինը, զմրուխտը, վառ կապոյտը: Այս ընթացքին ան դարձեալ սկսած է գինովնալ եւ Փետրուար - Մարտ 1886 ամիսներուն բուժուած է:

Ապաքինուելէ ետք, Յունուարին, Վան Կոկ Գեղարուեստի թագաւորական հիմնարկի գեղանկարչութեան բաժինը կ'ընդունուի: Ան կը հիւանդանայ չափազանց շատ աշխատելէ, վատորակ սնունդէ ու շատ ծխելէ: Ան շուտով բախում կ'ունենայ հիմնարկին տնօրէնին` գեղանկարչութեան ուսուցիչին Չառլզ Վեռլային հետ (Charles Verlat): Բախում կ'ունենայ նաեւ նկարչական դասարանի ղեկավար Ֆրանց Վինկի հետ:

Տպաւորապաշտ Գեղանկարիչին Գոյներու Բախումը Բացատրող Յայտնութիւն մը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Վան Կոկ ունէր գոյներու սուր զգացողութիւն եւ վառ ու զիրար հակասող երանգներու նախընտրութիւն մը, որ երկար ժամանակ արուեստի ֆովիսթ շարժումին բնորոշ յատկանիշն էր: Ճափոնցի բժիշկ, գիտնական եւ բանաստեղծ Քազունորի Ասատայի համաձայն, Վան Կոկի գեղանկարները շատ աւելի կը գեղեցկանան եւ շատ աւելի բնական կը թուին անուղղակի լոյսի տակ. «Գոյներու բախումը եւ գիծերու կոպտութիւնը աննկատ կ՛անհետանան, իւրաքանչիւր գեղանկար կը վերածուի փայլուն գործի մը` շատ նուրբ գիծերով եւ երանգներով»: Այնուհետեւ Ասատա իր փորձարկութիւնը շարունակած է համակարգչային սարքով մը, որ կը ստեղծէ գոյները ճանչնալու կարողութեան տարբեր մակարդակներ: Ապա ան կեդրոնացած է գոյները ճանչնալու միջին թերութեան մը վրայ, որ իր կարծիքով, լաւագոյն ձեւով կը բնորոշէր Վան Կոկի գոյներու ճանաչողութիւնը: Ան եզրակացուցած է, թէ Վան Կոկի աչքը միջին չափով զուրկ էր կարմիր գոյնի երանգները ընկալելու կարողութենէն: Ասատայի փորձարկութեամբ` «Ցորենի դաշտեր` Ս. Փօլ հիւանդանոցին ետին» վերնագիրով պաստառին կարմիր եւ նարնջագոյն վրձնահարուածները կը ստանան աշնանային ոսկեգոյնի երանգներ: «Աստեղազարդ երկինք» գեղանկարին զգայացունց կանաչը կը ստանայ դեղինի երանգներ: «Սերմնացանը» գեղանկարին դաշտէն կ՛անհետանան կարմիրն ու նարնջագոյնը, իսկ «Արեւածաղիկները» կը դառնայ մռայլ: Ապա կայ նաեւ փիլիսոփայական վէճը. ինչպէ՞ս կարելի է վիճիլ, թէ Վան Կոկի գեղանկարները աւելի գեղեցիկ կ'երեւին` լոյսը զտող յատուկ գործընթացէ մը անցնելով: Մտածել, թէ գեղանկարիչին արուեստի գրգռիչ նախընտրութիւնները պարզապէս արդիւնք են առողջական վիճակի մը, կը նշանակէ ամբողջութեամբ անտեսել անոր ստեղծագործական աշխատանքը: Վան Կոկի գոյները դիտումնաւոր կերպով կը բախին իրարու: Գոյներու ոչ աւանդական զուգորդումները մաս կը կազմէին յետտպաւորապաշտ եւ ֆովիսթ շարժումներու գեղագիտական ոճին: Արդեօք Փօլ Կոկեն եւ Անտրէ Տըրան ե՞ւս գոյները չէին ճանչնար:[1]:

Պատկերասրահ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Աղբիւրներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]