Ստեփանակերտի Գրադարաններ

ԼՂՀ տարածքին առաջին ընթերցարանը բացուած է 1865-ին՝ Շուշիի մէջ։ Գրադարաններու թիւը կտրուկ աւելցած է 1920-ական թուականներու սկզբնաւորութեան։ 1924-ին բացուած է մարզի ամէնամեծ՝ Ստեփանակերտի մարզային գրադարանը, իսկ խրճիթ-ընթերցարաններ հիմնուած են Ճարտար, Պալուջա եւ այլ գիւղերու մէջ։ 1940-ին մարզին մէջ կար 66, իսկ 1985-ին՝ 231 գրադարան (շուրջ 1.6 միլիոն կտոր գիրքի հիմնադրամով)։

Գրադարաններ

ԼՂՀ առաջին ընթերցարանը բացուած է 1865-ին Շուշիի մէջ։ Գրադարաններու թիւը կտրուկ աւելացած է 1920-ական թուականներու սկզբներուն։ 1924-ին բացուած է մարզի ամէնամեծ՝ Ստեփանակերտի մարզային գրադարանը, խրճիթ-ընթերցարաններ բացուած են ճարտար, Բալուջա եւ այլ գիւղերուն մէջ։ 1940-ին մարզին մէջ կար 66, իսկ 1985-ին՝ 231 գրադարան (գրքային հիմնադրամը՝ 1,6 մլն)։

ԼՂՀ-ի մէջ կը գործէին Ազգային Ժողովի գրադարանը, Մեսրոպ Մաշտոցի անուան հանրապետական եւ Յովհաննէս Թումանեանի անուան հանրապետական մանկական, Մուրացանի անուան քաղաքային գրադարանները(երեքն ալ՝ Ստեփանակերտի մէջ), ինչպէս նաեւ շրջանային գրադարաններ՝ ԼՂՀ 7 շրջկեդրոններուն մէջ։ Կան նաեւ դպրոցական, բուհական, եւ միջնակարգ մասնագիտական ուսումնական հաստատութիւններու գրադարաններ։

Ազգային Ժողովի գրադարան

Ստեփանակերտի մէջ գործող կարեւոր գրադարաններէն մէկն էր Ազգային Ժողովի գրադարանը (հիմնուած 2003-ին), որ ունէր մասնագիտական, իրաւաբանական եւ քաղաքագիտական հարուստ գրականութիւն։

Մեսրոպ Մաշտոցի անուան հանրապետական գրադարան

Ստեփանակերտի Մեսրոպ Մաշտոցի անուան հանրապետական գրադարանը ստեղծուած է 1924-ին։ Նախապէս կոչուած է ռուս գրող Մաքսիմ Կորքիի անուան, գրքային հիմնադրամը՝ 2,1 հազար միաւոր, որ գրադարանին նուիրած էին Մոսկուայի մէջ ուսանող ղարաբաղցի ուսանողներն ու տեղացի ընթերցողները։ Ներկայիս գրադարանի հիմնադրամը կը ներառէ 180 հազար գրքային միաւոր, ընթերցողներու թիւը՝ 5,2 հազար։ 1960-ին ստեղծուած է գրադարանի մատենագիտական բաժինը, որ ունի հարուստ տեղեկատու գրականութիւն, հանրագիտարաններ ու բառարաններ, հետագային ստեղծուած են նաեւ երկրագիտական հիմնադրամ ու քարտարաններ, Արցախեան ազատամարտին նուիրուած թեմատիկ քարտարան։ Գրադարանը հանրապետութեան գրադարաններու մեթոտական կեդրոնն է։

Յովհաննէս Թումանեանի անուան գրադարան

Յովհաննէս Թումանեանի անուան հանրապետական մանկական գրադարանը բացուած է 1947-ին Ստեփանակերտի մէջ։ 1965-ին գրադարանին տրուած է մարզային մանկական գրադարանի կարգավիճակ եւ կոչուած է Յովհաննէս Թումանեանի անուան։ Սկզբնական շրջանին գրքային հիմնադրամը 50 հազար միաւոր էր 1988-ին՝ 120 հազար միաւոր։ 1992-ին գրադարանի շէնքը ռմբակոծութենէն փլած է, գրքային հիմնադրամը 70 հզ ոչնչացած։ Ներկայիս գրադարանը տեղաւորուած է ԼՂՀ մշակոյթի եւ երիտասարդութեան պալատի առաջին յարկին մէջ, գրքային հիմնադրամը 46,7 հազար միաւոր է, ընթերցողներու թիւը՝ 7,6 հազար, ունի 42 շրջիկ կէտեր, սպասարկման, համալրման եւ մշակման բաժիններ։ Գրադարանը հանրապետութեան բոլոր դպրոցական, գրադարաններու համար մեթոտական, կեդրոն է։

2020 թուականի 44-օրեայ պատերազմէն ետք, գրադարանը Մշակոյթի պալատէն տեղափոխուած էր նորոգուած պատմական շէնք մը՝ Փաշայեան փողոցի վրայ, ուր կը գործէր մինչեւ 2023-ի բռնագաղթը։

Մուրացանի անուան գրադարան

Մուրացանի անուան քաղաքային գրադարանը բացուած է 1965-ին Ստեփանակերտի Բոգդան Կնունեանցի անուան զբօսայգիին մէջ՝ որպէս Մաքսիմ Կորքիի անուան մարզային գրադարանի մասնաճիւղ։ Հետագային գրքային հիմնադրամը համալրուած է, իսկ գրադարանը կոչուած է Մուրացանի անուան։ 1981-ին, Ստեփանակերտի տարբեր թաղամասերու մէջ բացուած են գրադարանի 6 մասնաճիւղեր, ստեղծուած է կեդրոնացուած գրադարանային համակարգ, որ վերացուած է 1996-ին՝ մասնաճիւղ գրադարաեւներու լուծարումով (պահպանուած է միայն Հայրենական մեծ պատերազմի վեթերաններու ակումբին կից գրադարանը)։

Մինչեւ Արցախեան ազատամարտը 1991-ին գրադարանի գրքային հիմնադրամը 110 հազար միաւոր էր. պատերազմի ժամանակ մեծ մասը ռմբակոծութենէն ոչնչացած է։ Ներկայիս ունի 56,5 հազար միաւոր գիրք, ընթերցողներու թիւը՝ 3,2 հազար։

Ասիկա Ստեփանակերտի քաղաքապետարանի ենթակայութեան տակ գտնուող գլխաւոր համայնքային գրադարանն էր։

Աղբիւրներ

• «Ղարաբաղեան ազատագրական պատերազմ 1988-1994» հանրագիտարան, Երեւան, 2004 (էջ 486-487)։
• Արցախի Հանրապետութեան Կրթութեան, Գիտութեան, Մշակոյթի եւ Սպորտի Նախարարութեան պաշտօնական տեղեկագիրներ ու հաշուետուութիւններ։
• «Արցախի (Լեռնային Ղարաբաղի) Հանրապետութիւն» հանրագիտարան, Հայկական հանրագիտարան հրատարակչութիւն, Երեւան, 2012։
• «Ապառաժ» եւ «Ազատ Արցախ» պարբերականներու լրատուական արխիւ (2015թ. հանրապետական գրադարանի նոր շէնքի բացման վերաբերեալ)։