Սունկեր
Սունկեր, կորիզաւոր օրկանիզմներու թագաւորութեան առանձին խումբ մը, որուն մէջ կը մտնեն մանրէաբանական չափի խմորասունկեր եւ բորբոսներ, ինչպէս նաեւ աւելի ծանօթ սունկերը՝ սարդոստայնաւոր, թարթիչաւոր կամ գետնամշակ պտղամարմիններով։
Կենսաբանական յատկանիշներ
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]
Սունկերը կը տարբերին պաքթերիաներէն (ցպկային մարմիններ) եւ բոյսերէն՝ իրենց բջիջային պատին մէջ խիտինի առկայութեամբ։
Սունկերը էական դեր կը խաղան բնութեան մէջ, իբրեւ հիմնական քայքայիչներ։
Սնկաբանութիւնը՝ սունկերու ուսումնասիրութիւնը, կենսաբանութեան առանձին ճիւղ մըն է։ Անիկա անցեալին կը նկատուէր բուսաբանութեան մաս, բայց այսօր հաստատուած է, որ սունկերը աւելի մօտ են անասունններուն, քան բոյսերուն։
Տարածում եւ դերակատարութիւն
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]
Սունկերը տարածուած են աշխարհի տարածքին։
Անոնց մեծ մասը անտեսանելի է՝ շնորհիւ մանրակազմ կառուցուածքներու եւ գաղտնի կենսակերպին՝ հողին մէջ կամ մահացած օրկանական նիւթին վրայ։
Սունկերը կենսական դեր ունին օրկանական նիւթերու քայքայման, սննդանիւթերու շրջանառութեան եւ միջավայրին մէջ փոխանակման գործընթացներուն մէջ։ Անոնք երկար ատեն օգտագործուած են իբրեւ անմիջական սնունդ, իբրեւ խմորիչ հացի պատրաստութեան մէջ, ինչպէս նաեւ գինիի, գարեջուրի, սոյայի եւ այլ մթերքներու խմորումին մէջ։
1940-ականներէն սկսեալ սունկերը կը ծառայեն հակապիոթիքներ արտադրելու համար, իսկ արդի շրջանին անոնց արտադրած բազմաթիւ խմորիչներ, թթխմորներ լայնօրէն կ'օգտագործուին թանաքեղէնի եւ արդիւնաբերութեան մէջ։ Սունկերը կը գործածուին նաեւ մոլախոտերու, բուսական հիւանդութիւններու եւ միջատներու դէմ։
Բազմաթիւ տեսակներ կ'արտադրեն միացութիւններ, որոնք թունաւոր են անասուններու, ներառեալ մարդուն համար։ Որոշ սունկերու պտղամարմիններ կը պարունակեն հոգեմիջատ ազդեցութիւն ունեցող նիւթեր եւ կը գործածուին աւանդական արարողութիւններու կամ զուտ հաճոյքի համար։
Սունկերը կրնան քայքայել նաեւ մարդածին նիւթեր եւ շէնքեր։
Բազմաթիւ սունկեր վտանգաւոր յարուցիչներ են՝ թէ՛ մարդուն, թէ՛ անասուններուն։
Գիւղատնտեսութեան մէջ անոնք մեծ վնասներ կը պատճառեն՝ բերքի կորուստներու (օրինակ՝ բրինձի հիւանդութիւններ) եւ սննդամթերքի փճացմամբ[1]։
Բազմազանութիւն
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]Գիտութիւնը տակաւին քիչ կը ճանչնայ իրական բազմազանութիւնը․ կը կարծուի, թէ գոյութիւն ունին 2,2-3,8 միլիոն տեսակներ, որոնցմէ միայն մօտ 148,000-ը նկարագրուած են։ 8000 տեսակ վնասակար է բոյսերուն, եւ առնուազն 300 կրնան վարակիչ ըլլալ մարդուն[2]։