Սինան Միմար

Ուիքիփետիաէն
Jump to navigation Jump to search

թրք.՝ Mimar Sinan
Mimar Sinan, architecte de Soliman le Magnifique.jpg
Ծնած է 15 Ապրիլ 1490
Ծննդավայր Կեսարիոյ գաւառի Աղրնաս Գիւղ
Վախճանած է 8 Յունիս 1588
Վախճանի վայրը Կ. Պոլիս
Քաղաքացիութիւն Օսմանեան Կայսրութիւն
Կրօնք իսլամ
Երկեր Ferhat Pasha Mosque, Banya Bashi Mosque, Շեհզադե, Սուլեյմանիե մզկիթ, Սելիմիե մզկիթ և Մեհմեդ փաշա Սոկոլովիչի կամուրջ
Մասնագիտութիւն Ճարտարապետ
Ամուսին Fatma Nur
Ստորագրութիւն
Mimar Sinan signature.png

Միմար Սինան (արաբ.՝ معمار سينان, ծնած 15 Ապրիլ 1490, Կեսարիոյ գաւառի Աղրնաս Գիւղ, 8 Յունիս 1588, Կ. Պոլիս[1]1539 թուականին Սինան Աղա Օսմանեան կայսրութեան ժամանակ գործած գլխաւոր ճարտարապետ, Սուլթան Սուլայման առաջինի շինարար ճարտարապետն էր, ան պատասխանատու էր աւելի քան 300 մեծագոյն շինարարութիւններու եւ ուրիշ պարզ նախագծերու: 1502Պատանի հասակին սորված է Կ. Պոլսի Աջեմի օղլաններու (քրիստոնիաներու) դպրոցէն ներս։

Կենսագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ծնած է 1490ի Ապրիլ 15-ին, Թուրքիայ Կեսարիոյ գաւառի Աղրնաս գիւղին մէջ[2], Քառագործի զաւակ է հասած է գիտարուեստական ուսման մակարդակի 1503-ին ընդուած է զինուորական դպրոց, սկիզբը ծառայած է ենիչերներու զորամասին մէջ որպէս սակրաւոր սպայ ետքը որպէս գլխաւոր հրամանատար, հայտնի դարձած է կամուրջներու և ռազմական կառույցներու շինարարութեան ասպարեզներուն մէջ[1]։ 1551թ.-ին արժանացած է փաշաի (կեներալ) աստիճանին (աշխարհի առաջին հայ կեներալն է)։ Մոտ 50 տարեկանին, զինք նշանակած են որպէս արքայական գլխաւոր ճարտարապետ:

Գործերը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Սինանին կը վերագրուի շուրջ 360 շինութիւն: Միայն Թուրքիոյ մէջ կառուցած է 81 մեծ և 50 փոքր մզկիթ, 55 մեդրեսե (դպրոց), 19 դամբարան, 7 գրադարան, 14 մինարեթ (շենք), 3 հիվանդանոց, 8 կամուրջ, 17 քարվանսարայ, 31 պալատ, 35 բաղնիք, պահեստներ և այլն։

Կառոյցներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ամենանշանաւոր գործերէն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Սելիմիէի մզկիթը իր գլուխգործոցն էր, իւրահատուկ էր Օսմանեան կայսրութեան միօրինակ ճարտարապետութեան մէջ, երբ նա սկսաւ կարուցել այս մզկիթը ճարտարապետներուն արտահաետութիւնը այն էր թէ անհնար է կարուցել այնպիսի մզկիթի գմբեթ որը աւելի մեծ ըլլայ Ս. Սոֆիայի տաճարի գմբեթէն եւ այս մէկը հատկապէս մահմէտականներու կարծիքն էր, այս կարծիքները իրեն աւելի քաջալերեց եւ ոգեւորեց այս նախագիծը իրականացնելու: Երբ յաջողութեամբ իրագործեց այս մզկիթի նախագիծը ան շատ հպարտեր որ աշխարհի ամենա մեծ գմբեթը ունի Սալիմիէն: Գմբեթի բարձրութիւնը գէտնի մակարդակէն աւելի ցած էր իսկ իր տրամագիծը աւելի լայն Էր (0,5 մ), կեդրոնական գմբեթը ութանկիւն Էր (31,28 մ լայնք եւ 42 մ բարձրութիւն) հենուած հենարաներու վրայ պատուած մարմարով եւ հատաքարով, իսկ չորս մինարեթները (83 մ բարձրութեամբ): Այս մզկիթը եղաւ քաղաքի խորհրդանշական կարույցը:

Շահզադէ մզկիթի համալիրը բաղկացած է աղօթասրահէ եւ գաւիթէ, յատակագծերը քառակուսի են, ծաւալաին յօրինուածքը՝ բրգաձեւ:

Սինան առաջիններ որ հայտնաբերեց նոր երկրաչափական տեսքով հենարան մը որ կոգտագործուէր եկեղեցիներու գմբեթը կապելու սույներու հետ, այս ակնհայտ է Սոքուլլու Մեհմէտ Բաշայի (Sokollu Mehmet Paşa)-ի մզկիթէն ներս Ստանպուլի մէջ (1571–1572) եւ Սալիմիէի (Selimiye) մզկիթէն ներս Էտիրնէի մէջ:

Սուլէյմանիէ մզկիթին մէջ նախօրինակ ունենալով Կ. Պոլսի Ս. Սոֆիայի տաճարը՝ Սինանը յանգած է շինարարական եւ գեղագիտական իւրովի լուծումներու: Գմբէթի բարձրութիւնը՝ 53 մ., տրամագիծը՝ 27 մ. կը հենուի 4 հսկայական մոյթերու վրայ: Կողային նաւերը ծածկուած են հնգական տարբեր չափի գմբէթներով: Արտաքին ծաւալի չորս անկիւններէն վեր են կը սլանան մինարէթներ: Սինանի կառուցած Սելիմիէ մզկիթը համաշխարհային ճարտարապետութեան մէջ յայտնի է որպէս օսմանեան ճարտարապետութեան գլուխգործոցը: Բլրի գագաթին կառուցւած համաչափ յօրինուածքով այս համալիրը շրջափակուած է ուղղանկիւն պատերով: Կեդրոնը իրար կից գաւիթն ու աղօթասրահն են, մէկ անկիւնը քառակուսի յատակագծով գերեզմանատունն է, իսկ պարսպապատի երկար կողի ողջ երկարութեամբ՝ շուկան:

Ըլլալով Կեսարիայի հայ-յունական ճարտարապետական դպրոցի խոշորգոյն ներկայացուցիչ՝ Սինանը դարձաւ հայկական բիւզանդական (Յուստինիանոսի շրջան) գմբէթաշինութեան աւանդները շարունակող մեծագոյն վարպետներէն, 16-րդ դարու Օսմանեան ու եւրոպական ճարտարապետական տեսանկիւնէ տաղանդաւոր ճարտարապետ, որը մեծ դեր ունի օսմանական ճարտարապետութեան զարգացման որը կը ձգտեր գագաթնակէտին հասնելու:

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]