Սինան Միմար

Jump to navigation Jump to search

թրք.՝ قوجه معمار سنان آغا
Mimar Sinan, architecte de Soliman le Magnifique.jpg
Ծնած է 15 Ապրիլ 1490
Ծննդավայր Կեսարիոյ գաւառի Աղրնաս Գիւղ
Վախճանած է 8 Յունիս 1588
Մահուան վայր Կոստանդնուպոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն
Քաղաքացիութիւն Օսմանեան Կայսրութիւն
Կրօնք Իսլամութիւն
Երկեր Ferhat Pasha Mosque, Banya Bashi Mosque, Շեհզադե, Սուլեյմանիե մզկիթ, Սելիմիե մզկիթ եւ Մեհմեդ փաշա Սոկոլովիչի կամուրջ
Մասնագիտութիւն Ճարտարապետ
Ամուսին Էրթուղրուլ
Ստորագրութիւն
Mimar Sinan signature.png

Միմար Սինան (արաբ.՝ معمار سينان, ծնած 15 Ապրիլ 1490, Կեսարիոյ գաւառի Աղրնաս Գիւղ, 8 Յունիս 1588, Կ. Պոլիս[1]1539 թուականին Սինան Աղա Օսմանեան կայսրութեան ժամանակ գործած գլխաւոր ճարտարապետ, Սուլթան Սուլայման առաջինի շինարար ճարտարապետն էր, ան պատասխանատու էր աւելի քան 300 մեծագոյն շինարարութիւններու եւ ուրիշ պարզ նախագծերու: 1502Պատանի հասակին սորված է Կ. Պոլսի Աջեմի օղլաններու (քրիստոնիաներու) դպրոցէն ներս։

Կենսագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ծնած է 1490-ի Ապրիլ 15-ին, Թուրքիայ Կեսարիոյ գաւառի Աղրնաս գիւղին մէջ[2], Քառագործի զաւակ է հասած է գիտարուեստական ուսման մակարդակի 1503-ին ընդուած է զինուորական դպրոց, սկիզբը ծառայած է ենիչերներու զորամասին մէջ որպէս սակրաւոր սպայ ետքը որպէս գլխաւոր հրամանատար, յայտնի դարձած է կամուրջներու և ռազմական կառույցներու շինարարութեան ասպարեզներուն մէջ[1]։ 1551թ.-ին արժանացած է փաշաի (կեներալ) աստիճանին (աշխարհի առաջին հայ կեներալն է)։ Մոտ 50 տարեկանին, զինք նշանակած են որպէս արքայական գլխաւոր ճարտարապետ:

Գործերը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Սինանին կը վերագրուի շուրջ 360 շինութիւն: Միայն Թուրքիոյ մէջ կառուցած է 81 մեծ և 50 փոքր մզկիթ, 55 մեդրեսե (դպրոց), 19 դամբարան, 7 գրադարան, 14 մինարեթ (շենք), 3 հիվանդանոց, 8 կամուրջ, 17 քարվանսարայ, 31 պալատ, 35 բաղնիք, պահեստներ և այլն։

Կառոյցներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ամենանշանաւոր գործերէն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Սելիմիէի մզկիթը իր գլուխգործոցն էր, իւրահատուկ էր Օսմանեան կայսրութեան միօրինակ ճարտարապետութեան մէջ, երբ նա սկսաւ կարուցել այս մզկիթը ճարտարապետներուն արտահաետութիւնը այն էր թէ անհնար է կարուցել այնպիսի մզկիթի գմբեթ որը աւելի մեծ ըլլայ Ս. Սոֆիայի տաճարի գմբեթէն եւ այս մէկը հատկապէս մահմէտականներու կարծիքն էր, այս կարծիքները իրեն աւելի քաջալերեց եւ ոգեւորեց այս նախագիծը իրականացնելու: Երբ յաջողութեամբ իրագործեց այս մզկիթի նախագիծը ան շատ հպարտեր որ աշխարհի ամենա մեծ գմբեթը ունի Սալիմիէն: Գմբեթի բարձրութիւնը գէտնի մակարդակէն աւելի ցած էր իսկ իր տրամագիծը աւելի լայն Էր (0,5 մ), կեդրոնական գմբեթը ութանկիւն Էր (31,28 մ լայնք եւ 42 մ բարձրութիւն) հենուած հենարաներու վրայ պատուած մարմարով եւ հատաքարով, իսկ չորս մինարեթները (83 մ բարձրութեամբ): Այս մզկիթը եղաւ քաղաքի խորհրդանշական կարույցը:

Շահզադէ մզկիթի համալիրը բաղկացած է աղօթասրահէ եւ գաւիթէ, յատակագծերը քառակուսի են, ծաւալաին յօրինուածքը՝ բրգաձեւ:

Սինան առաջիններ որ հայտնաբերեց նոր երկրաչափական տեսքով հենարան մը որ կոգտագործուէր եկեղեցիներու գմբեթը կապելու սույներու հետ, այս ակնհայտ է Սոքուլլու Մեհմէտ Բաշայի (Sokollu Mehmet Paşa)-ի մզկիթէն ներս Ստանպուլի մէջ (1571–1572) եւ Սալիմիէի (Selimiye) մզկիթէն ներս Էտիրնէի մէջ:

Սուլէյմանիէ մզկիթին մէջ նախօրինակ ունենալով Կ. Պոլսի Ս. Սոֆիայի տաճարը՝ Սինանը յանգած է շինարարական եւ գեղագիտական իւրովի լուծումներու: Գմբէթի բարձրութիւնը՝ 53 մ., տրամագիծը՝ 27 մ. կը հենուի 4 հսկայական մոյթերու վրայ: Կողային նաւերը ծածկուած են հնգական տարբեր չափի գմբէթներով: Արտաքին ծաւալի չորս անկիւններէն վեր են կը սլանան մինարէթներ: Սինանի կառուցած Սելիմիէ մզկիթը համաշխարհային ճարտարապետութեան մէջ յայտնի է որպէս օսմանեան ճարտարապետութեան գլուխգործոցը: Բլրի գագաթին կառուցւած համաչափ յօրինուածքով այս համալիրը շրջափակուած է ուղղանկիւն պատերով: Կեդրոնը իրար կից գաւիթն ու աղօթասրահն են, մէկ անկիւնը քառակուսի յատակագծով գերեզմանատունն է, իսկ պարսպապատի երկար կողի ողջ երկարութեամբ՝ շուկան:

Ըլլալով Կեսարիայի հայ-յունական ճարտարապետական դպրոցի խոշորգոյն ներկայացուցիչ՝ Սինանը դարձաւ հայկական բիւզանդական (Յուստինիանոսի շրջան) գմբէթաշինութեան աւանդները շարունակող մեծագոյն վարպետներէն, 16-րդ դարու Օսմանեան ու եւրոպական ճարտարապետական տեսանկիւնէ տաղանդաւոր ճարտարապետ, որը մեծ դեր ունի օսմանական ճարտարապետութեան զարգացման որը կը ձգտեր գագաթնակէտին հասնելու:

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]