Սթիղա

Սթիղա; հին յուն․՝ Στύξ
Ամուսին	Բալանտաս
Ծնողներ	հայր՝ Ովկիանոս (դիցաբանութիւն), մայր՝ Թիթիս
Երեխաներ	Նիքի, Զիլոս, Վիա, Գրաթոս, Էխիդնա և Ֆոնտաս

Սթիղա կամ Սթիքս (հին յուն․՝ Στυξ, յուն․՝ Στύγα)․ նախնական երկրաբնակ աստուածութիւն մըն էր, զզուելի եւ սարսափելի, մարմնաւորումը համանուն Ադիսի գետին։

Աստուածուհի Սթիքս

Թէողոնիա

Սթիքս Ովկիանոսին եւ Թիթիսին դուստրն էր եւ կամ Էրէվոսին եւ Նիքսին։ Ամուսինն էր Բիրաս եւ անոնց միացումէն Էխիդնա ծնաւ։

Ներդրում Տիտաններու պատերազմին Մէջ

Սթիղա բոլորէն հեռու կ՛ապրէր, Ադիսին խաւարին մէջ։

Ան միայն մէկ անգամ Ողիմպոս ելած է, երբ զաւակներուն հետ փութաց Զեւսին օգնել Տիտաններու դէմ պատերազմին։ Երբ վերջապէս Զեւս յաղթեց՝ զայն վարձատրելով, հրամայեց որ աստուածները այսուհետեւ իր սուրբ անունով երդում ընեն, ու իր զաւակները հրաւիրեց որ իրեն հետ յաւիտեան ապրին Ողիմպոսի մէջ։Այդ օրէն ի վեր, Գրաթոս (թարգմ․՝ պետութիւն) եւ Վիա (թարգմ․՝ բռնութիւն) պիտի դառնան անոր մնայուն ներկայացուցիչները եւ անողոք կատարողները իր որոշումներուն։

Սթիղիոս գետ եւ Սթիղա լիճ

Սթիղա նաեւ Անդրաշխարհի մեծ գետերէն էր, ովկիանոսի վտակ մը, որ կը սկսէր հնադարեան Ովկիանոսէն:

Զառիվայր ժայռի մը գագաթէն, Թարթարոսէն, կը բխէր ջուրը, որ նախ կը կազմէր Սթիղիօ գետը, ապա՝ Սթիղա լիճը։ Անոնց ջուրերը սարսափազդու զօրութիւն ունէին լուծելու եւ բնաջինջ ընելու ինչ որ իյնար անոնց մէջ։

Ծծումբի հետ խառնուած ջուրերը Թելխինեսները կը գործածէին բոյսերն ու կենդանիները բնաջնջելու համար, եւ այդ ջուրերուն մէջ (ըստ յետ Հոմերոսեան առասպելի մը որ յայտնաբերեց Սթաթիոս (Publius Papinius Statius, 45 –96) ) Թեթիս կնքեց նորածին Ախիլէան եւ անոր անխոցելի դարձուց– բացի այն կէտէն, ուր զինք կը բռնէր, իր գարշապարէն (կռունկէն), միակը՝ այդ օրէն ի վեր, իր մարմնին միակ խոցելի կէտը, որ մինչեւ այսօր ալ յայտնի է իբրեւ Ախիլիոս Գարշապար:

Աստուածներուն երթումը

Ինչպէս Իսիոդոս կը նշէ, երբ երկու աստուածներ իրարու հետ կռուէին եւ Զեւս չէր կրնար հաստատել թէ ով կ’ըսէ ճշմարտութիւնը, կ’ուղարկէր Իրիդան, որպէսզի Ադիսէն Սթիքս գետի ջուրէն քիչ մը բերէ ոսկեայ ամֆորէայի մէջ։ Այն ատեն աստուածները պարտաւոր էին երդում ընել սուրբ ջուրին առջեւ։ Երդմնազանցը կաթուածահար եղաւ, համր ու անշունչ մնալով։ Ամբողջ տարի մը պիտի մնար այս վիճակի մէջ, նաեւ՝ որպէս մահկանացու: Սակայն նոյնիսկ արթնութենէն ետք ալ, ինը տարի եւս պիտի մնար մեկուսացած աստուածներուն խորհուրդներէն եւ հաւաքոյթներէն:

Նախնական Սթիղա

Արոանիա լեռներուն բարձրադիր մասերուն մէջ, զառիթափ ու ստուերոտ ժայռի մը տակէն մինչեւ օրս ալ կը բխի աղբիւր մը, զոր հին ժամանակներուն կ'անուանէին Սթիղոսի Ջուր, իսկ մինչեւ այսօր ալ Մավրոնէրի Μαυρονέρι (սեւ ջուր) կը կոչուի։

Աղբիւրի ջուրերը գետնի տակէն կ'անցնին ու նորէն մակերես կ'ելլեն աւելի վարը, նոյն շրջանին մէջ, որպէսզի միանան Գրաթիս գետին։

Սթիղոս գետի ջուրը եւ Մեծն Աղեքսանդրի մահը

Յոյն եւ հռոմէացի պատմաբաններու նշումներուն համաձայն, հիմնուած զանազան տարածուած լուրերու, Մեծն Աղեքսանտր մահացաւ թունաւորուած Սթիղա գետի ջուրով, որ գաղտնաբար իր գինիին մէջ լեցուց իր գինեպանը՝ Իօլաս։

Ըստ ամերիկացի գիտնականներու, այս լուրերը կրնան ճշմարտանալ, քանի որ քանի մը տարի առաջ Սթիղոս ջրվէժի կրաքարայրին ժայռերուն մէջ յայտնաբերուեցաւ խիստ թունաւոր «calicheamicin» նիւթը։ Այս նիւթը DNA-ին վնաս կը հասցնէ, սկզբնական ախտանշաններով՝ տկարութեան զգացում, յոգնածութիւն եւ ցաւ, ապա ներքին օրկաններու եւ նեարդային համակարգի փլուզում, որ վերջապէս կը հասցնէ մահուան։

Սթիղա բու

Իսիոխոսին բառարանին մէջ կը նշուի սթիքս (στύξ) անունով թռչուն մը, որ թերեւս բուի տեսակ մըն էր (γλαύξ): Ի դէպ, բուն տարտարոսեան աստուածներուն խորհրդանիշն էր, Սթիղային մութ թռչունը, ինչպէս Օվիդիոս կ'ըսէ:

^[2] ^[3] ^[4] ^[5] ^[6] ^[7] ^[8] ^[9] ^[10] ^[11] ^[12] ^[13] ^[14] ^[15] ^[16]

Ծանօթագրութիւններ

↑ Любкер Ф. Νίκη // Реальный словарь классических древностей по Любкеру / под ред. Ф. Ф. Зелинский, А. И. Георгиевский, М. С. Куторга et al. — СПб.: Общество классической филологии и педагогики, 1885. — С. 917.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q101490'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1459210'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q694826'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4135787'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24933120'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q30059240'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4249594'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q45198873'></a>
↑ «Սթիքս» բառը կու գայ «սթիղէ՛օ» բայէն [ատել, զզուել: Սթիղա բառացիօրէն կը նշանակէ Ատելի՛ն, Սարսափելի՛ն: (Յունական Լեզուի Բառարան, Յ. Ստամաթաքու)(անգլերէն)]
↑ Սթիքս(անգլերէն)
↑ Իսիոդոս թէողոնիա, 383-385
↑ [ https://www.loebclassics.com/view/hesiod-theogony/2018/pb_LCL057.25.xml իսիոթոս Թէողոնիա 270-300(անգլերէն)]
↑ Աբոլոդորոս 1․3․1(անգլերէն)
↑ Իսիոդոս Թէողոնիա 912-913(անգլերէն)
↑ Օվիդոս, կերպարանափոխում 2․42-46(անգլերէն)
↑ Հոմիրոս Իլիադա 8․366-369(անգլերէն)
↑ Հոմերոս Իլիադա 23․71-74
↑ Սթիքս(անգլերէն)
↑ Մեծն Աղեքսանտր(անգլերէն)
↑ Իսիոդոս Թէողոնիա 132-138(անգլերէն)
↑ Իսիոդոս թէողոնիա 383-385(անգլերէն)
↑ Ալեքսանտր Մեծ։ Կասկածելի Մահ Մը, Mayor, Adrienne, Academic Press, 2014(անգլերէն)
↑ Ուիքիբառարան, Սթիղա(անգլերէն)

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q1580166"_data-entity-id="Q45198873"><i_class="wef_low_priority_links">[[:ru:Любкер,_Фридрих|Любкер&nbsp;Ф.]]</i>_[http://dlib.rsl.ru/01003599381_Νίκη]_//_''[[:d:Q30059240|Реальный_словарь_классических_древностей_по_Любкеру]]''<span_class="wef_low_priority_links">_/_под_ред._[[:ru:Зелинский,_Фаддей_Францевич|Ф.&nbsp;Ф.&nbsp;Зелинский]],_[[:ru:Георгиевский,_Александр_Иванович|А.&nbsp;И.&nbsp;Георгиевский]],_[[:ru:Куторга,_Михаил_Семёнович|М.&nbsp;С.&nbsp;Куторга]]_et_al._—_<span_title="Санкт-Петербург"_style="border-bottom:_1px_dotted;_cursor:_help;_white-space:_nowrap">СПб.</span>:_[[:ru:Филологическое_общество|Общество_классической_филологии_и_педагогики]],_1885._—_С.&nbsp;917.</span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q101490"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q1459210"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q694826"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q4135787"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q24933120"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q30059240"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q4249594"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q45198873"></a></div>-1] Любкер Ф. Νίκη // Реальный словарь классических древностей по Любкеру / под ред. Ф. Ф. Зелинский, А. И. Георгиевский, М. С. Куторга et al. — СПб.: Общество классической филологии и педагогики, 1885. — С. 917.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q101490'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1459210'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q694826'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4135787'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24933120'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q30059240'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4249594'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q45198873'></a>

[2] «Սթիքս» բառը կու գայ «սթիղէ՛օ» բայէն [ատել, զզուել: Սթիղա բառացիօրէն կը նշանակէ Ատելի՛ն, Սարսափելի՛ն: (Յունական Լեզուի Բառարան, Յ. Ստամաթաքու)(անգլերէն)]

[3] Սթիքս(անգլերէն)

[4] Իսիոդոս թէողոնիա, 383-385

[5] [ https://www.loebclassics.com/view/hesiod-theogony/2018/pb_LCL057.25.xml իսիոթոս Թէողոնիա 270-300(անգլերէն)]

[6] Աբոլոդորոս 1․3․1(անգլերէն)

[7] Իսիոդոս Թէողոնիա 912-913(անգլերէն)

[8] Օվիդոս, կերպարանափոխում 2․42-46(անգլերէն)

[9] Հոմիրոս Իլիադա 8․366-369(անգլերէն)

[10] Հոմերոս Իլիադա 23․71-74

[11] Սթիքս(անգլերէն)

[12] Մեծն Աղեքսանտր(անգլերէն)

[13] Իսիոդոս Թէողոնիա 132-138(անգլերէն)

[14] Իսիոդոս թէողոնիա 383-385(անգլերէն)

[15] Ալեքսանտր Մեծ։ Կասկածելի Մահ Մը, Mayor, Adrienne, Academic Press, 2014(անգլերէն)

[16] Ուիքիբառարան, Սթիղա(անգլերէն)

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]