Jump to content

Սեւ

Սեւ, գոյն, որ կը յառաջանայ տեսանելի լոյսի բացակայութենէն կամ նիւթի կողմէ տեսանելի լոյսի գրեթէ ամբողջական կլանումէն[1]։

Սեւ մակերեսը տեսանելի լոյսին մեծ մասը կը կլանէ եւ շատ քիչ լոյս կը վերադարձնէ դէպի դիտորդին աչքը։

Գոյնի ընկալումը կախեալ է նաեւ լուսաւորութեան պայմաններէն եւ մարդու տեսողական համակարգէն։ Այդ պատճառով նոյն սեւ առարկան կրնայ տարբեր լուսաւորութեան տակ տարբեր երեւիլ։

Ֆիզիքական եւ գիտական բնոյթ

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Լոյսը կը բաղկանայ տարբեր ալիքային երկարութիւններ ունեցող ելեկտրամագնիսական ճառագայթումէ։

Տեսանելի լոյսը կը ներառէ այն ալիքային երկարութիւնները, որոնք մարդու աչքը կրնայ ընկալել։ Երբ մակերեսը տեսանելի լոյսի մեծ մասը կը կլանէ եւ գրեթէ ոչ մէկ լոյս կը ցոլացնէ, անիկա սեւ կը թուի։

Ի տարբերութիւն ներկերու եւ այլ նիւթերու, որոնց սեւ գոյնը կը պայմանաւորուի լոյսի կլանումով, լոյսի աղբիւրի մը բացակայութիւնը նոյնպէս կրնայ ստեղծել սեւութեան ընկալում։ Այս պատճառով սեւը յաճախ կը նկարագրուի իբրեւ լոյսի բացակայութեան հետ կապուած վիճակ։

Սեւ առարկաները արեւու լոյսի տակ սովորաբար աւելի շատ ջերմութիւն կը կլանեն, քան բաց գոյնի առարկաները, քանի որ կլանուած ճառագայթին մէկ մասը կը վերածուի ջերմուժի։

Փայտածուխ

Սեւ գոյնին լայնօրէն կը հանդիպինք բնութեան մէջ։

Կան սեւ կամ շատ մութ գոյն ունեցող քարեր, հանքանիւթեր, հողեր, անասուններ, բոյսեր եւ այլ նիւթեր։

Սեւ գոյնը անասուններու պարագային կրնայ յառաջանալ «մելանին» կոչուող մեծ քանակի առկայութենէն։ Որոշ կենդանիներու մուգթ գոյնը կրնայ նպաստել քողարկման, ջերմակարգաւորման կամ տեսակի մը այլ կենսաբանական առանձնայատկութիւններուն։

Բնութեան մէջ հանդիպող ածուխը եւ ածխածինով հարուստ այլ նիւթեր նոյնպէս յաճախ սեւ կամ շատ մութ գոյն ունին։ Ածխածինը որոշ կառուցուածքային ձեւերով կը կլանէ տեսանելի լոյսի մեծ մասը եւ այդ պատճառով սեւ կը թուի։

Սեւը մարդկութեան կողմէ օգտագործուած ամէնէն հին գոյներէն մէկն է։

Նոր Քարէ Դարու քարայրային նկարներուն մէջ մարդիկ սեւ օգտագործած են անասուններու, մարդոց եւ տարբեր խորհրդանշաններու պատկերներ ստեղծելու համար։

Սեւ գոյնի համար օգտագործուած են, ի միջի այլոց, փայտածուխ, մուր եւ ածխածնային այլ նիւթեր։

Հին Եգիպտոսի մէջ սեւը բազմաշերտ խորհրդանշական նշանակութիւն ունէր։ Անիկա կրնար կապուիլ պտղաբեր հողի, վերածննդեան եւ անդրաշխարհի գաղափարներուն հետ[2]։

Հին Յունաստանի մէջ եւս սեւը կապուած էր անդրաշխարհին եւ մահուան հետ։

Հռոմէական կայսրութեան շրջանին սեւը յաճախ գործածուած էր սուգի հետ կապուած հագուստներու մէջ։

Միջնադարուն անիկա Եւրոպայի մէջ աստիճանաբար ձեռք բերած է նաեւ հանդիսաւորութեան, խստութեան եւ հեղինակութեան իմաստներ։ Դատաւորներու, պետական պաշտօնեաներու եւ հոգեւորականներու հանդերձներուն մէջ սեւի գործածութիւնը կ'ամրապնդէ այդ խորհրդանշական նշանակութիւնը։

ԺԴ. դարէն սկսեալ, Եւրոպայի մէջ սեւ հագուստը կը տարածուի նաեւ ազնուականութեան եւ թագաւորական շրջանակներու մէջ։ Ժամանակի ընթացքին սեւը կը դառնայ բարձրորակ եւ թանկարժէք ներկերու միջոցով ստացուող ազդեցիկ գոյն մը, իսկ ԺԹ. դարուն լայնօրէն կ'ընդունուի գործարարներու, պետական գործիչներու եւ մտաւորականներու հագուստին մէջ։

Ի. դարուն սեւը կարեւոր տեղ կը գրաւէ բարձր նորաձեւութեան մէջ եւ աստիճանաբար կը դառնայ դասական եւ համընդհանուր գործածութեան գոյն մը։

Խորհրդանշական նշանակութիւն

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Սեւը տարբեր մշակոյթներու եւ ժամանակաշրջաններու մէջ ունեցած է բազմազան խորհրդանշական իմաստներ։ Արեւմտեան մշակութային աւանդութեան մէջ անիկա յաճախ կապուած է՝

  • սուգի եւ մահուան,
  • խաւարի եւ գիշերուան,
  • գաղտնիքի եւ անյայտութեան,
  • հեղինակութեան եւ հանդիսաւորութեան,
  • ուժի եւ խստութեան,
  • չարի եւ վախի,
  • նրբագեղութեան եւ շքեղութեան հետ։

Սեւի եւ ճերմակի հակադրութիւնը յաճախ օգտագործուած է բարու եւ չարի, լոյսի եւ խաւարի, գիշերուան եւ ցերեկուան կամ այլ հակադիր գաղափարներու ներկայացման համար։ Սակայն այս նշանակութիւնները համընդհանուր չեն. տարբեր մշակոյթներու մէջ սեւը կրնայ ունենալ տարբեր եւ երբեմն իրարու հակասող խորհրդանշական իմաստներ։

Սեւը արուեստի մէջ

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Սեւը նկարչութեան եւ գծանկարչութեան հիմնական գոյներէն մէկն է։ Հնագոյն քարայրային պատկերներէն մինչեւ ժամանակակից արուեստ՝ սեւը օգտագործուած է ուրուագիծեր, ստուերներ, խորութիւն, հակադրութիւն եւ արտայայտչական ազդեցութիւն ստեղծելու համար։

Նկարչութեան մէջ սեւի եւ բաց գոյներու ուժեղ հակադրութիւնը կրնայ տեսողական շեշտադրութիւն ստեղծել, իսկ սեւի տարբեր երանգները կրնան նպաստել տարածութեան, ծաւալի եւ տրամադրութեան արտայայտութեան։

Տպագրութիւն եւ գրութիւն

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Սեւը տպագրութեան ամէնէն տարածուած գոյնն է։

Գիրքերու, թերթերու, փաստաթուղթերու եւ այլ տպագիր նիւթերու մէջ սեւ գրութիւնը ճերմակ թուղթին վրայ կ'ապահովէ բարձր հակադրութիւն եւ, հետեւաբար, դիւրին ընթերցելիութիւն։

Նոյն սկզբունքը երկար ժամանակ գերակշռած է նաեւ թուային միջավայրին մէջ։ Ճերմակի վրայ սեւ գրութիւնը պարզ եւ բարձր հակադրութեամբ ներկայացման դասական ձեւերէն մէկն է։ Միաժամանակ, ժամանակակից թուային սարքերու մէջ տարածուած է նաեւ «մութ ձեւաչափը», ուր բաց գոյներով գրութիւն կը ներկայացուի մութ կամ սեւ գոյնի վրայ։

Սեւը նորաձեւութեան մէջ

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Սեւը ժամանակակից հագուստի եւ նորաձեւութեան ամէնէն տարածուած գոյներէն մէկն է։ Անիկա յաճախ կը կապուի պարզութեան, դասական ոճի, նրբագեղութեան եւ պաշտօնականութեան հետ։

Սեւ հագուստը լայնօրէն կը գործածուի առօրեայ, գործնական, պաշտօնական եւ հանդիսաւոր առիթներու ժամանակ։

Ի. դարուն սեւը առանձնայատուկ տեղ կը գրաւէ բարձր նորաձեւութեան մէջ եւ կը դառնայ բազմաթիւ նորաձեւութիւններու ստեղծագործական լեզուին հիմնական տարրերէն մէկը։

Սեւը գիտութեան եւ արուեստագիտութեան մէջ

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Սեւ մակերեսներու լոյս կլանելու կարողութիւնը կարեւոր է բազմաթիւ գիտական եւ արուեստագիտական կիրառութիւններու մէջ։

Լոյսի կլանումը անհրաժեշտ է որոշ սարքերու, աստղագիտական դիտարկումներու եւ զգայուն չափումներու պարագային, ուր անցանկալի ցոլքերը կրնան խանգարել չափումներու ճշգրտութեան[3]։

Վերջին տասնամեակներուն ստեղծուած են չափազանց բարձր կլանող նիւթեր, որոնք տեսանելի լոյսի բացառիկ մեծ բաժինը կը կլանեն։ Այդպիսի նիւթերու շարքին են ածխածնային որոշ կառուցուածքներ։

Սեւի եւ ճերմակի հակադրութիւնը

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Սեւի եւ ճերմակի հակադրութիւնը տեսողական հաղորդակցութեան ամէնէն հին եւ ամէնէն ազդեցիկ միջոցներէն մէկն է։

Անիկա կը գործածուի արուեստի, լուսանկարչութեան, տպագրութեան, ճարտարապետութեան եւ նորաձեւութեան մէջ։

Գիտական իմաստով, սակայն, սեւն ու ճերմակը գոյներու պարզ «հակադիր զոյգ» չեն։ Սեւը կապուած է տեսանելի լոյսի շատ ցած մակարդակին հետ, մինչդեռ ճերմակ տեսողութիւնը կրնայ յառաջանալ տեսանելի լայն շրջանակի լոյսի համատեղ ընկալումէն։

Ծանօթագրութիւններ

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]