Ատրպետ Ատրպետեան
| Ատրպետ Ատրպետեան | |
|---|---|
 | |
| Ծննդեան անուն | Սարգիս Մուպահեաճեան |
| Ծնած է | 31 Յունուար 1860[1][2] |
| Ծննդավայր | Կարս, Էրզրումի էլայեթ, Օսմանեան Կայսրութիւն[1][2] |
| Մահացած է | 1937[1][2] |
| Մահուան վայր | Լենինական, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն[1] |
| Քաղաքացիութիւն |
.svg){kind=small} Օսմանեան Կայսրութիւն,  Ռուսական Կայսրութիւն և .svg){kind=small} Խորհրդային Միութիւն |
| Ազգութիւն | Հայ[1] |
| Մասնագիտութիւն | գրագէտ, հանրային գործիչ, Խմբագիր և դրամագէտ |
| Անդամութիւն | Խորհրդային Հայաստանի Գրողներու Միութիւն |
| Կուսակցութիւն | Սոցեալ Դեմոկրատ Հնչակեան Կուսակցութիւն[1][2] |
Ատրպետեան Ատրպետ (Սարգիս Մուպահեաճեան, 31 Յունուար 1860[1][2], Կարս, Էրզրումի էլայեթ, Օսմանեան Կայսրութիւն[1][2] - 1937[1][2], Լենինական, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն[1]), հայ արձակագիր, վիպասան, հասարակական գործիչ, ԽՍՀՄ գրողներու միութեան անդամ 1934 թուականէն։
Կենսագրութիւն
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]Ծնած է Կարս, տաճկաց տիրապետութեան ժամանակ։ Սկզբնական կրթութիւնը ստացաւ Բաղէշցի Գրիգոր պատուելիի մօտ, 1869-1871 թուականներուն կը յաճախէ ծխական ուսումնարանը, իսկ 1871-1872՝ կաթոլիկաց դպրոց։ 1873-ին կը մեկնի Ալեքսանդրապոլ՝ ուսումը շարունակելու նպատակով եւ այնտեղէն ալ կ'անցնի Կ․ Պոլիս, ուր կը մտնէ Վիեննայի Մխիթարեանց ուսումնարանը, Հայր Արսէն Այտընեանի օրով։
1881-ին կը վերադառնայ Կարս եւ տեղւոյն հայոց երկսեռ ծխական ուսումնարաններէն ներս կը դառնայ ընդհանուր պատմութեան ու աշխարհագրութեան ուսուցիչ մինչեւ1888 թուական։ Միեւնոյն ժամանակ կ'ընտրուի քաղաքային պատգամաւոր։ 1889-ին ուսուցչական ասպարէզը թողնելով՝ կը տեղափոխուի Պաքու եւ կը սկսի ծառայել նաւթագործարաններու մէջ։ 1893-ին կ'անցնի Թաւրիզ դատարանական գործեր վարելու եւ 1895-ին կրկին կը վերադառնայ Կովկաս։ 1898-ին հարաւային Ռուսաստան կ'երթայ՝ մասնաւոր գործերով, սակայն քիչ ժամանակ յետոյ կ'անցնի Պարսկաստան (Թաւրիզ քաղաք) եւ 1899–ի Մայիսէն կը զբաղի դատարանական գործերով։ Ատրպետի առաջին գրական աշխատութիւնն է «Խեւ Կարապետ» վէպը (Թիֆլիս, 1899), որ լոյս կը տեսնէ 1889 թուականին «Մուրճ»-ի մէջ՝ առանձին գիրքով։ Կ'աշխատակցի «Մշակ»-ին, «Աղբիւրը»-ին, «Տարազ»-ին եւ «Գաղափար»-ին։
Գրական վաստակ
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]- «Շուշան» (օպերա 3 գործ․ 1890 )
- «Ալմաստ», վէպ (1891)
- «Ղադի»
- «Արդար Դատաստան»
- «Թուլումրաջիներ» (1899)
- «Սարրաֆ», ողբերգութիւն (1893)
- «Խիւլաֆաթ»
- «Ժառանգներ» (1899)
- «Քոռ Եղիկ», վէպ (1898)
- «Բերսայի Առաքելը», վէպ (1893)
- «Շխնոց» (1898)
Բացի այս, ունի բազմաթիւ վիպակներ ու պատկերներ՝ «Քիւլհանրէյ», «Կաղ Նազօ», «Խառա-Խրխա», «Սօֆթա», «Ոսկէ Որդին», «Այիշէ-Խանում», «Օսմանեանների 600 Ամեակը», «Հարազիստներ», «Երախտապահանջ», «Կուռք», «Սեւ Քաղաք», «Ծպտեալ Սուլթան», «Փաշա», «Վիւքալայի Գաղտնիքը», «Երախտիք», «Քրտերը Պարսկաստանում» եւ այլն, տպուած ու անտիպ բազմաթիւ գրուածքներ, որոնք մեծ մասամբ Կարս ձգած է հեղինակը։
Աղբիւրներ
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]- Հայր Մկրտիչ Վրդ․ Պոտուրեան, «Հայ Հանրագիտակ», Պրուքէշ 1938, հատոր Բ․, էջ 249-250։
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Հայկական սովետական հանրագիտարան / խմբ. Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 2000.
- 1 2 3 4 5 6 7 Հայկական համառոտ հանրագիտարան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1990. — հատոր 1.