Սահակ Բ. Խապայեան

Jump to navigation Jump to search

[1]

Սահակ Բ. Խապայեան
Catholicos Sahak II of Cilicia.jpg
Ծնած է 25 Մարտ 1849(1849-03-25)
Ծննդավայր Խարբերդ, Էլազըղի մարզ, Թուրքիա
Մահացած է 8 Հոկտեմբեր 1939(1939-10-08) (90 տարեկանին)
Մահուան վայր Անթիլիաս, Մաթնի շրջան, Լեռնային Լիբանանի նահանգ, Լիբանան
Քաղաքացիութիւն Flag of Armenia.svg Հայաստան
Կրօնք Հայ Առաքելական Եկեղեցի
Մասնագիտութիւն քահանայ

Սահակ Բ. Խապայեան, Գաբրիէլ Կարապետ Խապայեան, (25 Մարտ, 1849, Եղէգի գիւղ Խարբերդ-1939, Անթիլիաս), Կիլիկիոյ Հայոց կաթողիկոս 1902-1939։

Կեանքը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ուսումը ստացած է Երուսաղէմի Ս. Յակոբայ վանքին ժառանգաւորաց վարժարանին մէջ (1867-1868):

1869-ին սարկաւագ ձեռնադրուած է:

Ուսումը կատարելագործելու նպատակով ղրկուած է Պոլիս եւ երկու տարի ետք (1869-1871) վերադառնալով Երուսաղէմ Ժառանգաւորաց վարժարանին մէջ ուսուցիչ նշանակուած է:

3 Յուլիս 1877-ին Եսայի պատրիարքին ձեռամբ ձեռնադրուած է կուսակրօն քահանայ:

1874-1881 եղած է «Սիոն» ամսագիրին խմբագիրը եւ տպարանի տեսուչը: Որոշ շրջան մըն ալ եղած է Տնօրէն ժողովի անդամ եւ Միաբանական ընդհանուր ժողովի ատենապետ:

1881-1886 նուիրակի պաշտօնով գործած է Կովկասի մէջ։

10 Յունուար 1885-ին ընտրուած է լուսարարապետ, իսկ 24 Նոյեմբերին Մակար Ա. կաթողիկոսին ձեռամբ Ս. Էջմիածնի մայր տաճարին մէջ ձեռնադրուած է եպիսկոպոս։

Սահակ Բ. կաթողիկոսը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Քաղաքական պայմաններու հետեւանքով կաթողիկոսութիւնը Կիլիկիոյ զանազան շրջաններուն մէջ հաստատուելէ ետք 1295-ին իր կայքը հաստատած էր Կիլիկիոյ թագաւորութեան մայրաքաղաք Սիսի մէջ:

Մկրտիչ Ա. կաթողիկոս Քէֆսիզեանի վախճանումէն ետք (1894 նոյեմբեր), Կիլիկիոյ Աթոռը թափուր կը մնար, մինչեւ որ 12 Հոկտեմբեր 1902-ին Կիլիկեան տասնհինգ թեմերու 62 պատգամաւորներու միաձայնութեամբ կաթողիկոս կ'ընտրեն Սահակ եպիսկոպոսը: Կաթողիկոսական օծումը տեղի կ'ունենայ 23 Ապրիլ, 1903-ին, Սիսի մայրավանքին մէջ:

Սահակ կաթողիկոս եռանդուն աշխատանք կը տանի անշքացած վիճակի մատնուած մայրավանքը բարելաւելու ուղղութեամբ եւ 1906-ին կը վերաբանայ դպրեվանքը:

1909-ին տեղի կ'ունենայ Ատանայի կոտորածը:

1915-ին կ'աքսորուի Հալէպ եւ հոնկէ` Երուսաղէմ, իբրեւ նորահնար կաթողիկոս պատրիարք:

1917-ին կ'աքսորուի Դամասկոս եւ պատերազմի աւարտէն ետք, Եղեռնէն վերապրած աքսորական ժողովուրդին հետ 1919-ին կը վերադառնայ Կիլիկիա:

1920 Փետրուարին կը պատահի Մարաշի աղէտը, Սիս կը պարպուի Յունիսին, իսկ Հոկտեմբերին, ութամսեայ դիւցազնամարտէ մը ետք կ'իյնայ Հաճընը: Սահակ կաթողիկոս Փարիզ կ'երթայ Կիլիկիոյ դատը պաշտպանելու համար, բայց ապարդիւն:

1921-ին Օսմանեան թուրք կառավարութիւնը երկու օրուան պայմանաժամ կու տայ Սահակ Բ. Խապայեան կաթողիկոսին վերջնականապէս հեռանալու կաթողիկոսարանէն: Սահակ կաթողիկոս ինչ որ կրնար իբրեւ կրօնական ու մշակութային թանկագին գանձեր (ձեռագիր, հնատիպ, ծիսական սպասներ, ներառեալ` միւռոնի կաթսան) իրեն հետ առնելով, իր փոքրաթիւ միաբանութեամբ կը բռնէ գաղթի ճամբան: Վեհափառը յաջորդաբար կը հաստատուի Երուսաղէմ, Հալէպ, Դամասկոս, Կիպրոս եւ 1930-ին` Անթիլիաս[2]: Իբրեւ հոգեւոր պետ՝ ան միշտ սատարած է Սուրիոյ եւ Լիբանանի մէջ ապաստանած հայութեան։

1930-ին կը հաստատուի Անթիլիաս- Լիբանան։

Ազգասէր, համակրելի ու ժողովրդական դէմք, Սահակ կաթողիկոս միշտ ժողովուրդին կողքին կը մնայ եւ անոր հետ կը ճաշակէ գաղթականի բոլոր դառնութիւններն ու տառապանքները: Իր անխոնջ ջանքերուն շնորհիւ Կիլիկիոյ Ս. Աթոռը կը վերընձիւղի եւ Անթիլիասի որբանոցը կը դառնայ հայ հոգիի, միտքի ու մշակոյթի դարբնոց: 1930-ին է, որ Սահակ Բ. Խապայեան կաթողիկոս Անթիլիասի մէջ կը հիմնէ դպրեվանքը, որ տարագիր ու ցեղասպանեալ ժողովուրդին համար կը հանդիսանայ հաւատքի առաքելութեան ու ազգային ծառայութեան փարոս:

Ան կը հիմնէ նաեւ Կիրակնօրեայ վարժարան, ուր իր հիմնադրութեան առաջին իսկ օրէն կը թրծուին հայ մանուկին միտքն ու հոգին առաքելական սուրբ ճաճանչներով:

Կիլիկիոյ տարագիր հայութիւնը 18 Յունիս 1933-ին Անթիլիասի մէջ մեծ շուքով կը տօնէ Սահակ Բ. կաթողիկոսին գահակալութեան 30-ամեակը. այս առիթով լիբանանեան պետութիւնը եւ ֆրանսական հոգատար իշխանութիւնը կը պատուեն հայոց հայրապետը:

Նկատի ունենալով իր յառաջացած տարիքը, Սահակ Բ. կը խրախուսէ աթոռակից կաթողիկոսի մը ընտրութիւնը: Բաբգէն Ա.Կիւլէսէրեան կը դառնայ Սահակ կաթողիկոսին աթոռակիցը 1931-էն մինչեւ վերջինիս մահը՝ 1936:

Տ. Սահակ Բ. Խապայեան կաթողիկոս եւ Տ. Բաբգէն Աթոռակից կաթողիկոս 1931-ին կը հաստատեն կաթողիկոսարանի ուխտի օրը` Սրբատառ Հայրապետական կոնդակով մը[3]:

Սահակ կաթողիկոսին անունով կոչուած է Պէյրութի Սահակեան վարժարանը (ներկայիս փակուած)։

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Այս յօդուածի նախնական տարբերակը կամ անկէ մաս մըը վերցուած է Հայկական Սովետական Հանրագիտարանէն, որուն նիւթերը հրատարակուած են` Քրիէյթիվ Քամմընզ Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թոյլատրագրի ներքոյ։  CC-BY-SA-icon-80x15.png