Jump to content

Ռիչըրտ Պըրթըն

Ռիչըրտ Պըրթըն
անգլերէն՝ Richard Burton
Ծննդեան անուն անգլերէն՝ Richard Walter Jenkins
Ծնած է 10 Նոյեմբեր 1925(1925-11-10)[1][2][3][…]
Ծննդավայր Pontrhydyfen, Ուելս
Մահացած է 5 Օգոստոս 1984(1984-08-05)[1][2][3][…] (58 տարեկանին)
Մահուան վայր Սելինյի, Զուիցերիա[4]
Քաղաքացիութիւն  Միացեալ Թագաւորութիւն
Մայրենի լեզու վալլիերեն?
Կրօնք Աթէիզմ
Ուսումնավայր Էքսետեր քոլեջ?[5]
Մասնագիտութիւն Շարժապատկերի դերասանուհի, օրագրի հեղինակ, թատրոնի դերասան, դերասան, ժապաւէնի բեմադրիչ, ժապաւէն արտադրող, պրոդյուսեր, բեմադրիչ և երաժիշտ
Ամուսին Էլիզապէթ Թէյլըր, Sybil Christopher?, Suzy Miller?, Էլիզապէթ Թէյլըր և Sally Burton?
Ծնողներ հայր՝ Richard Walter Jenkins?[6], մայր՝ Edith Mawd Thomas?[6]
Երեխաներ Ջեսիկա Բարթոն?[7], Քէյթ Պըրթըն[7], Լիզա Թոդ? և Մարիա Բերթոն?
Կայքէջ www.richardburton.com
Ստորագրութիւն

Ռիչըրտ Պըրթըն (անգլերէն՝ Richard Burton, 10 Նոյեմբեր 1925(1925-11-10)[1][2][3][…], Pontrhydyfen, Ուելս - 5 Օգոստոս 1984(1984-08-05)[1][2][3][…], Սելինյի, Զուիցերիա[4]), բրիտանացի դերասան: 2002 թուականին «BBC»-ին կողմէ կազմակերպուած հարցաթերթիկի արդիւնքներով ճանչցուած է պատմութեան 100 լաւագոյն բրիտանացիներէն մէկը։

Իր մեղմահնչիւն (մելոտիկ) թաւալար (պարիթոն) ձայնով յայտնի Պըրթըն 1950-ականներուն հաստատուեցաւ իբրեւ շէքսփիրեան ակնառու դերասան եւ 1964-ին հանդէս եկաւ Համլէթի յիշարժան մարմնաւորմամբ։ Ան քննադատ Քենէթ Թայնընի կողմէ կոչուեցաւ «Օլիվիէի բնական յաջորդը»։ Այդ սպասումները չարդարացնելու Պըրթընի ընկալուած ձախողութիւնը հիասթափեցուց որոշ քննադատներ եւ գործընկերներ. անոր չափազանց շատ խմելը աւելցուց իր հռչակը՝ իբրեւ մեծ դերասան մը, որ մսխած էր իր տաղանդը։ Այսուհանդերձ, ան լայնօրէն կը համարուի իր սերունդի լաւագոյն դերասաններէն մէկը։

Պըրթըն եօթը անգամ թեկնածու առաջադրուեցաւ «Օսքար» (Academy Award) մրցանակի, բայց երբեք չշահեցաւ։ Ան առաջադրուեցաւ հետեւեալ ֆիլմերու մէջ իր դերակատարումներուն համար՝ «Իմ զարմուհի Ռէյչելը» (1952), «Պատմուճանը» (1953), «Պեքեթ» (1964), «Լրտեսը, որ եկաւ ցուրտէն» (1965), «Ո՞վ կը վախնայ Ուիրճինիա Ուուլֆէն» (1966), «Հազար օրուան Աննան» (1969) եւ «Էքուուս» (1977)։ Ան արժանացաւ բազմաթիւ պարգեւներու, ներառեալ՝ BAFTA, «Ոսկէ Կլոպուս» (Golden Globe) եւ «Կրեմմի» (Grammy) մրցանակներուն։ Ան ստացաւ «Թոնի» մրցանակը՝ երաժշտախաղի լաւագոյն դերասանի անուանակարգին մէջ, «Քամելոթ» (1960) երաժշտախաղին մէջ Արթիւր Թագաւորի մարմնաւորման համար։

1960-ականներու թուականներու կէսերուն Պըրթըն դարձաւ տոմսարկղային ամենայաջողակ աստղերէն մէկը։ 1960-ականներու վերջաւորութեան ան աշխարհի ամենաբարձր վարձատրուող դերասաններէն մէկն էր՝ ստանալով 1 միլիոն տոլար կամ աւելի վարձատրութիւն, ինչպէս նաեւ համախառն հասոյթէն բաժնեմաս։ Պըրթըն հանրային գիտակցութեան մէջ սերտօրէն կապուած մնաց իր երկրորդ կնոջ՝ Էլիզապէթ Թէյլըրի հետ։ Զոյգին ալեկոծ յարաբերութիւնը՝ երկու անգամ ամուսնացած եւ երկու անգամ ամուսնալուծուած, հազուադէպօրէն դուրս կը մնար լրատուամիջոցներու ուշադրութենէն[8][9]։

Կենսագրական գիծեր[10]

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Պըրթըն ծնած է իբրեւ Ռիչըրտ Ուոլթըր Ճենքինս Կրտսեր, 10 Նոյեմբեր 1925-ին, Ուելսի (Անգլիա) Կլամորկան նահանգին մէջ։ Ան Ռիչըրտ Ուոլթըր Ճենքինս Աւագի (5 Մարտ 1876 – 25 Մարտ 1957) եւ Էտիթ Մոտ Ճենքինսի (օրիորդական մականունով՝ Թոմաս, 28 Յունուար 1883 – 31 Հոկտեմբեր 1927) ուելսախօս ընտանիքին մէջ ծնած տասնըերեք զաւակներէն 12-րդն էր։ Ճենքինս Աւագը, որուն ընտանիքը զինք «Տետտի Նի» կը կոչէր, ածխահանքի բանուոր էր, իսկ մայրը կ'աշխատէր իբրեւ մատուցողուհի գիւղի «Մայնըրզ Արմզ» պանդոկին մէջ, ուր ալ հանդիպած էր իր ապագայ ամուսնոյն։ Անոնք ամուսնացան առանց Էտիթի ծնողաց հաւանութեան՝ Նիթի արձանագրութեանց գրասենեակին մէջ, 24 Դեկտեմբեր 1900-ին։ Ըստ կենսագիր Մելվին Պրեկի, Ռիչըրտ ըսած է, թէ Տետտի Նին «օրական 12 գաւաթ գարեջուր խմող մարդ» էր, որ երբեմն շաբաթներով կը հեռանար տունէն՝ խմելու եւ մոլեխաղեր խաղալու համար, եւ թէ «ան շատ կը նմանէր ինծի»։ Ճենքինս Աւագը ծանրօրէն այրած էր հանքի պայթիւնէ մը, իսկ անոր հայրը՝ Թոմաս, հանքի արկածէ մը ետք ստիպուած էր անուասայլակ գործածել[11]։

Ան իր մայրը կը յիշէր իբրեւ «շատ ուժեղ կին» եւ «բաց գոյնի մազերով ու գեղեցիկ դէմքով բարեպաշտ հոգի»։ Ռիչըրտ հազիւ երկու տարեկան էր, երբ մայրը մահացաւ Հոկտեմբեր 31-ին՝ ընտանիքի տասնըերրորդ զաւկին՝ Կրեհեմի ծնունդէն վեց օր ետք։ Էտիթի մահը ծննդաբերական վարակի հետեւանք էր. Ռիչըրտ կը հաւատար, որ անիկա պատահեցաւ «առողջապահական անտեսումի» պատճառով։ Ըստ կենսագիր Մայքլ Մաննի, Էտիթ «ծայրահեղ մաքրասէր էր», սակայն ածխահանքերու փոշիին ենթարկուիլը պատճառ դարձաւ անոր մահուան։ Էտիթի մահէն ետք, Ռիչըրտի աւագ քոյրը՝ Սիսիլիան, որուն ան սիրով «Սիս» կը դիմէր, եւ անոր ամուսինը՝ Էլֆետ Ճէյմսը (նոյնպէս հանքափոր), զինք իրենց խնամքին տակ առին մինչեւ տասնըյօթ տարեկան դառնալը։ Ռիչըրտ կ'ապրէր Սիսի, Էլֆետի եւ անոնց երկու դուստրերուն՝ Մարիանի եւ Ռիանոնի հետ, Փորթ Թոլպոթի արուարձանային Թայպախ շրջանի Քարատոք փողոցի 73 հասցէին գտնուող երեք ննջասենեակնոց կից տան մէջ, զոր Պրեկ կը նկարագրէ իբրեւ «կոշտ, անգլիախօս, ծանր աշխատանքի ու մուրի պոլօրատ քաղաք»[12][13]։

Ռիչըրտ իր ամբողջ կեանքին ընթացքին երախտապարտ եւ սիրալիր մնաց Սիսին հանդէպ՝ աւելի ուշ ըսելով. «Երբ մայրս մահացաւ, քոյրս դարձաւ մայրս, եւ աւելի մայր եղաւ ինծի, քան որեւէ մայր կրնար ըլլալ... Ես չափազանց հպարտ էի անմով... ան կը զգար բոլոր ողբերգութիւնները, բացի իրենէն»։ Տետտի Նին երբեմն կը այցելէր իր չափահաս դուստրերու տուները, բայց ընդհանրապէս բացակայ էր։ Ռիչըրտի վաղ կեանքի միւս կարեւոր անձնաւորութիւնն էր իր եղբայրը՝ Իֆորը, որ իրմէ 19 տարիով մեծ էր։ Հանքափոր եւ ռակպիի մարզիկ Իֆորը «տունը կը կառավարէր առածային ամուր ձեռքով»։ Ան նաեւ պատասխանատու էր պատանի Ռիչըրտի մէջ ռակպիի հանդէպ սէր արթնցնելուն համար։ Թէեւ Ռիչըրտ կը խաղար նաեւ քրիքէթ, թենիս եւ սեղանի թենիս, կենսագիր Պրեկ կը նշէ, որ ռակպին անոր ամենամեծ հետաքրքրութիւնն էր։ Ռակպիի մասին Ռիչըրտ ըսած է, թէ ինք «աւելի հաճոյքով Ուելսի հաւաքականին հետ կը խաղար Քարտիֆ Արմզ Փարքի մէջ, քան Համլէթ կը մարմնաւորէր Օլտ Վիքի մէջ»։ Ուելսցի ռակպիի խաղացող Պլետին Ուիլիամզ կը հաւատար, որ Ռիչըրտ «ակնառու կարողութիւններ ունէր իբրեւ մարզիկ»։

Հինգէն ութ տարեկանին Ռիչըրտ ուսանեցաւ «Իսթըրն» նախակրթարանին մէջ, իսկ ութէն տասներկու տարեկանին յաճախեց նոյն դպրոցի տղոց բաժինը։ Ան 1937-ի Մարտին քննութիւն յանձնեց Փորթ Թոլպոթի երկրորդական դպրոց ընդունուելու համար եւ յաջողեցաւ։ Կենսագիր Հոլիս Ալփերթ կը նշէ, որ թէ՛ Տետտի Նին, թէ՛ Իֆորը Ռիչըրտի կրթութիւնը «առաջնահերթ կարեւորութիւն» կը համարէին եւ ծրագրած էին զինք Օքսֆորտի համալսարան ղրկել։ Ռիչըրտ դարձաւ իր ընտանիքի առաջին անդամը, որ երկրորդական դպրոց յաճախեց։ Ան մանկութենէն ունէր խօսելու եւ երգելու գերազանց ձայն՝ նոյնիսկ մրցանակ շահելով «Էյսթետվոտ» (Eisteddfod) արուեստի փառատօնին իբրեւ մանկական սոփրանօ։ Փորթ Թոլպոթի երկրորդական դպրոցին մէջ ուսանելու ընթացքին Ռիչըրտ մեծ հետաքրքրութիւն ցուցաբերեց նաեւ քերթուածներ, ինչպէս նաեւ անգլիական եւ ուելսական գրականութիւն կարդալու հանդէպ։ Ան գրպանի դրամ կը վաստակէր նամակատարութիւն ընելով, ձիու աղբ փոխադրելով եւ թերթեր ցրուելով։

Անձնական կեանք[14]

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ամուսնութիւններ եւ յարաբերութիւններ

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Պըրթըն ամուսնացած էր հինգ անգամ, որոնցմէ երկուքը՝ իրարու յաջորդող, Թէյլըրի հետ[15]։

1949-էն մինչեւ 1963, ան ամուսնացած էր Սիպիլ Ուիլիամզի հետ, որմէ ունեցաւ երկու դուստր՝ Քէյթ (ծնած 1957-ին) եւ Ճեսիքա Պըրթըն (ծնած 1959-ին)։ Այս ամուսնութեան ընթացքին Պըրթըն երկարատեւ սիրային կապ ունեցաւ դերասանուհի Քլէր Պլումի հետ։ Պըրթըն ըսած է կենսագիր Մայքլ Մաննին. «Էլիզապէթէն առաջ միայն երկու կին սիրած եմ. Սիպիլը մէկն էր, Քլէր Պլումը՝ միւսը»[16]։

Պըրթընի ամուսնութիւնները Թէյլըրի հետ տեւեցին 15 Մարտ 1964-էն մինչեւ 26 Յունիս 1974, եւ 10 Հոկտեմբեր 1975-էն մինչեւ 29 Յուլիս 1976։ Իրենց առաջին պսակադրութիւնը տեղի ունեցաւ Մոնթրէալի «Ռիթց-Քարլթըն» հիւրանոցին մէջ։ Իրենց ամուսնութեան մասին Թէյլըր յայտարարած է. «Այնքան երջանիկ եմ, որ չէք կրնար հաւատալ։ Այս ամուսնութիւնը յաւերժ պիտի տեւէ»։ Իրենց երկրորդ պսակադրութիւնը տեղի ունեցաւ իրենց ամուսնալուծումէն 16 ամիս ետք՝ Պոթսուանայի Չոպէ ազգային այգիին մէջ։ Թէյլըր եւ Էտտի Ֆիշըր Գերմանիայէն որդեգրած էին դուստր մը՝ Մարիա ՄքՔեոնը (ծնած 1961-ին), որ վերանորդեգրուեցաւ Պըրթընի կողմէ՝ անոր եւ Թէյլըրի ամուսնութենէն ետք։ Պըրթըն նաեւ վերանորդեգրեց Թէյլըրի եւ արտադրիչ Մայք Թոտտի դուստրը՝ Էլիզապէթ Ֆրանսէզ «Լայզա» Թոտտը (ծնած 1957-ին), որ նախապէս որդեգրուած էր Ֆիշըրի կողմէ։

Պըրթընի եւ Թէյլըրի մարմնաւորած յարաբերութիւնը «Ո՞վ կը վախնայ Ուիրճինիա Ուուլֆէն» ֆիլմին մէջ ժողովրդականօրէն նմանցուեցաւ իրենց իրական կեանքի ամուսնութեան։ Պըրթըն համաձայն չէր ուրիշներու հետ Թէյլըրի հռչակաւոր գեղեցկութեան հարցով՝ ըսելով, թէ զինք «աշխարհի ամենագեղեցիկ կինը կոչելը բացարձակ յիմարութիւն է։ Ան ունի հրաշալի աչքեր, բայց ունի կրկնակզակ, չափազանց զարգացած կրծքավանդակ եւ բաւական կարճ ոտքեր»։ 1976-ի Օգոստոսին, Թէյլըրէն իր երկրորդ ամուսնալուծումէն ամիս մը ետք, Պըրթըն ամուսնացաւ բնորդուհի Սուզի Միլլըրի հետ, որ Ֆորմիւլա 1-ի չեմփիոն Ճէյմս Հանթի նախկին կինն էր. ամուսնութիւնը աւարտեցաւ ամուսնալուծութեամբ 1982-ին։ 1983-էն մինչեւ իր մահը՝ 1984-ին, Պըրթըն ամուսնացած էր անկախ արտադրական աջակից Սէլլի Հէյի հետ։

1974-ին, Թէյլըրէն իր ամուսնալուծման եւ վերամուսնութեան միջեւ ինկած շրջանին, ան կարճ ժամանակով նշանուած էր Եուկոսլաւիոյ Էլիզապէթ Իշխանուհիին հետ[17]։

1957-ին Պըրթըն ընդհանուր առմամբ վաստակած էր 82,000 անգլիական ոսկի «Դերասաններու Իշխանը», «Ռանչիփուրի Անձրեւները» եւ «Աղեքսանդր Մեծ» ֆիլմերէն, սակայն յաջողեցաւ պահել միայն 6,000 անգլիական ոսկի անձնական ծախսերու համար՝ այն ատենուան Պահպանողական կառավարութեան սահմանած տուրքերուն պատճառով։ Իր իրաւաբան Ահարոն Ֆրոշի առաջարկին իբրեւ արդիւնք, որպէսզի տեղափոխուի Զուիցերիա, ուր տուրքի դրոյքաչափը աւելի ցած էր, Պըրթըն Սիպիլի հետ 1957-ի Յունուարին տեղափոխուեցաւ Սէլինյի (Զուիցերիա), ուր առանձնատուն մը գնեց։ Բրիտանական կառավարութեան քննադատութիւններուն ի պատասխան՝ Պըրթըն դիտել տուաւ. «Կը հաւատամ, որ ամէն մարդ պէտք է վճարէ զանոնք — բացի դերասաններէն»։ Պըրթըն հոն ապրեցաւ մինչեւ իր մահը։ 1968-ին, Պըրթընի աւագ եղբայրը՝ Իֆոր, Սէլինյիի մէջ Պըրթընի հետ երկարատեւ ոգելից խմիչքի գործածութենէ ետք, սայթաքեցաւ ու ինկաւ՝ կոտրելով վիզը։ Վնասուածքը զինք անդամալուծեց վիզէն վար։ Անոր կրտսեր եղբայրը՝ Կրեհեմ Ճենքինս, ենթադրեց, որ այս դէպքին պատճառով առաջացած մեղաւորութեան զգացումը կրնար պատճառ դառնալ, որ Պըրթըն սկսի չափազանց շատ խմել, յատկապէս 1972-ին Իֆորի մահէն ետք[18]։

1975-ի Փետրուարին իր բարեկամ Տէյվիտ Լուինի հետ հարցազրոյցի մը ընթացքին, ան ըսաւ, թէ «փորձած է» համասեռամոլութիւնը։ Ան նաեւ ենթադրեց, որ թերեւս բոլոր դերասաններն ալ ծածուկ համասեռամոլներ են, եւ «մենք զայն կը ծածկենք խմիչքով»։ 2000-ին Էլիս Էմպըրնի՝ Էլիզապէթ Թէյլըրի կենսագրութեան մէջ ենթադրուեցաւ, որ Պըրթըն սիրային կապ ունեցած է Օլիվիէի հետ եւ փորձած է հրապուրել Էտտի Ֆիշըրը, թէեւ այս մէկը խստօրէն հերքուեցաւ Պըրթընի կրտսեր եղբօր՝ Կրեհեմ Ճենքինսի կողմէ։

Պըրթըն կը հիանար դերասան եւ թատերագիր Էմլին Ուիլիամզով եւ ներշնչուած էր անկէ։ Ան աշխատանքի ընդունեց անոր որդին՝ Պրուք Ուիլիամզը, իբրեւ իր անձնական օգնականն ու խորհրդատուն, եւ անոր փոքր դերեր տրուեցան որոշ ֆիլմերու մէջ, որոնց մէջ Պըրթըն գլխաւոր դերակատար էր։

Անձնական հայեացքներ

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Քաղաքականապէս, Պըրթըն ցկեանս ընկերվարական (սոցիալիստ) էր, թէեւ երբեք այնքան խորապէս ներգրաւուած չէր քաղաքականութեան մէջ, որքան իր մտերիմ բարեկամը՝ Սթենլի Պէյքըրը։ Ան կը հիանար Դեմոկրատական կուսակցութեան ծերակուտական Ռոպերթ Ֆ. Քենետիով եւ անգամ մը անոր հետ մտած էր սոնէթներ մէջբերելու մրցոյթի մը մէջ[19]։

1972-ին Պըրթըն մարմնաւորեց Լեւոն Տրոցքին «Տրոցքիի սպանութիւնը» ֆիլմին մէջ։ Յաջորդ տարին ան համաձայնեցաւ մարմնաւորել Եոսիփ Պրոզ Թիթոն կենսագրական ֆիլմի մը մէջ, որովհետեւ կը հիանար Եուկոսլաւիոյ առաջնորդով։ Եուկոսլաւիոյ մէջ նկարահանումներու ընթացքին ան հրապարակաւ յայտարարեց, որ ինք համայնավար (քոմիւնիստ) է՝ ըսելով, թէ հակասութիւն չի տեսներ ֆիլմերէն մեծ գումարներ վաստակելու եւ ձախակողմեան հայեացքներ ունենալու միջեւ, որովհետեւ «ի տարբերութիւն դրամատէրերու (քափիթալիստներու), ես ուրիշ մարդիկ չեմ շահագործեր»։

1974-ի Նոյեմբերին Պըրթընին վերջնականապէս արգիլուեցաւ մասնակցիլ BBC-ի արտադրութիւններուն՝ լրագիրներու մէջ երկու յօդուած գրելուն համար, որոնց մէջ հարցականի տակ կը դնէր Ուինսթըն Չըրչիլի եւ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքին իշխանութեան գլուխ գտնուող ուրիշներու մտային առողջութիւնը։ Պըրթըն յայտնած է, թէ «մոլեգնօրէն» կը ատէր զիրենք՝ մոլորակի վրայ գտնուող բոլոր ճապոնացիները բնաջնջելու ենթադրեալ խոստումին համար։ Այս յօդուածներու հրատարակումը զուգադիպեցաւ Չըրչիլի ծննդեան 100-ամեակին եւ տեղի ունեցաւ այն բանէն ետք, երբ Պըրթըն զինք մարմնաւորած էր դրական լոյսի տակ՝ «Քայլերթ ճակատագրի հետ» ֆիլմին մէջ[20]։

Իր կրօնական հայեացքներուն վերաբերեալ, Պըրթըն անաստուած էր՝ ըսելով. «Կը մաղթէի, որ կարենայի հաւատալ որեւէ տեսակի Աստուծոյ, բայց պարզապէս չեմ կրնար»[21]։

Առողջական վիճակի վատթարացում եւ մահ

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Պըրթըն մահացաւ ուղեղային արիւնահոսութենէ (ինթրասերեպրալ հեմորաժ) 5 Օգոստոս 1984-ին, Զուիցերիոյ Սէլինյի գիւղին մէջ գտնուող իր տան մէջ, 58 տարեկան հասակին։ Թէեւ անոր մահը յանկարծակի էր, անոր առողջական վիճակը քանի մը տարիէ ի վեր վատթարացած էր, եւ ան կը տառապէր վիզի մշտական ու սաստիկ ցաւերէ։ Դեռ 1970-ի Մարտին ան զգուշացուած էր, որ իր լեարդը մեծցած է, իսկ 1981-ի Ապրիլին անոր մօտ ախտորոշուած էին լեարդի փճացում (սիրոզ) եւ երիկամային հիւանդութիւն։

Պըրթըն թաղուեցաւ Սէլինյիի Հին Գերեզմանատան («Vieux Cimetière») մէջ՝ Տիլըն Թոմասի քերթուածներու հաւաքածոյով մը[22]։

Պըրթըն ձգեց 4.58 միլիոն ԱՄՆ տոլար արժողութեամբ կալուածք (որ համարժէք է 2025-ի շուրջ 14.2 միլիոն տոլարին)։ Կալուածքին մեծ մասը կը բաղկանար անշարժ գոյքէ, երեք երկիրներու մէջ ներդրումներէ եւ արուեստի գործերէ։ Անոր սեփականութեան մեծագոյն մասը կտակուեցաւ իր այրիին՝ Սէլլի Հէյին[23]։

Դերասանական վաստակ եւ պարգեւներ[24]

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Պըրթըն ստացաւ բազմաթիւ պարգեւներ, ներառեալ՝ Բրիտանական Կինոյի Ակադեմիայի (BAFTA) մրցանակ, երկու «Ոսկէ Կլոպուս» (Golden Globe), «Կրեմմի» (Grammy) մրցանակ եւ երկու «Թոնի» մրցանակ (ներառեալ՝ «Թոնի» յատուկ մրցանակ), ինչպէս նաեւ առաջադրուեցաւ «Էմմի» (Primetime Emmy) մրցանակի։ Կինոյի ասպարէզին մէջ ունեցած իր ներդրումներուն համար, Պըրթըն յետմահու ընդգրկուեցաւ «Հոլիվուտի Փառքի Ճանապարհին» վրայ (Hollywood Walk of Fame) 2013-ին՝ շարժանկարի աստղով մը, որ կը գտնուի Հոլիվուտ Պուլվար 6336 հասցէին վրայ։ Թատրոնի ոլորտին մէջ ունեցած իր ներդրումներուն համար, Պըրթըն ընդգրկուեցաւ «Թատրոնի Փառքի Սրահին» մէջ (Theatre Hall of Fame)[25]։

Հակառակ «Օսքար»-ի (Academy Award) եօթը առաջադրումներուն, Պըրթըն չյաջողեցաւ «Օսքար» շահիլ։ Իր ակնառու ասպարէզին ընթացքին ան ճանչցուած է Շարժանկարի Արուեստից եւ Գիտութեանց Ակադեմիային կողմէ հետեւեալ դերակատարումներուն համար[26].

  • 25-րդ «Օսքար» մրցանակաբաշխութիւն. Երկրորդական պլանի լաւագոյն դերասան, առաջադրում, «Իմ զարմուհի Ռէյչելը» (1952)
  • 26-րդ «Օսքար» մրցանակաբաշխութիւն. Լաւագոյն դերասան, առաջադրում, «Պատմուճանը» (1953)
  • 37-րդ «Օսքար» մրցանակաբաշխութիւն. Լաւագոյն դերասան, առաջադրում, «Պեքեթ» (1964)
  • 38-րդ «Օսքար» մրցանակաբաշխութիւն. Լաւագոյն դերասան, առաջադրում, «Լրտեսը, որ եկաւ ցուրտէն» (1965)
  • 39-րդ «Օսքար» մրցանակաբաշխութիւն. Լաւագոյն դերասան, առաջադրում, «Ո՞վ կը վախնայ Ուիրճինիա Ուուլֆէն» (1966)
  • 42-րդ «Օսքար» մրցանակաբաշխութիւն. Լաւագոյն դերասան, առաջադրում, «Հազար օրուան Աննան» (1969)
  • 50-րդ «Օսքար» մրցանակաբաշխութիւն. Լաւագոյն դերասան, առաջադրում, «Էքուուս» (1977)

10 Նոյեմբեր 2025-ին, անոր ծննդեան հարիւրամեակին, կապոյտ յուշատախտակներ (blue plaques) բացուեցան Պըրթընի ծննդավայր Փոնթրիտիֆենի մէջ, ինչպէս նաեւ Փորթ Թոլպոթի այն տան վրայ, ուր ան ապրած էր իր օրինական խնամակալին՝ Ֆիլիփ Պըրթընի հետ[27]։

Հասարակութիւն եւ մշակոյթ

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

2012-ին Եէյլի համալսարանի հրատարակչութիւնը (Yale University Press) հրատարակեց «Ռիչըրտ Պըրթընի օրագրութիւնները» (The Richard Burton Diaries)։ Քրիս Ուիլիամզի խմբագրած այս գիրքը կը պարունակէր քաղուածքներ 1939-էն 1983 թուականներու միջեւ գրուած օրագրութիւններէ։

2013-ի «Պըրթըն եւ Թէյլըր» ֆիլմին մէջ Պըրթընը մարմնաւորած է Տոմինիք Ուեսթը՝ Հելենա Պոնհամ Քարթըրի դերակատարութեան դիմաց[28]։

2025-ին էկրան բարձրացաւ «Պարոն Պըրթըն» բրիտանական կենսագրական տրամա-ֆիլմը, ուր Հէրի Լօթին կը մարմնաւորէ երիտասարդ Ռիչըրտ Պըրթընը, իսկ Թոպի Ճոնզը՝ Ֆիլիփ Պըրթընը[29]։

Ծանօթագրութիւններ

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]
  1. 1 2 3 4 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr: open data platform — 2011.
  2. 1 2 3 4 Encyclopædia Britannica
  3. 1 2 3 4 Internet Broadway Database — 2000.
  4. 1 2 http://www.biographyonline.net/actors/richard-burton.html
  5. ↑ Alpert H. Burton — G. P. Putnam's Sons, 1986. — է. 40.
  6. 1 2 Pas L. v. Genealogics — 2003.
  7. 1 2 Lundy D. R. The Peerage
  8. ↑ (անգլերեն) Richard Burton, 2026-07-16, https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Richard_Burton&oldid=1364391699, վերցված է 2026-07-27
  9. ↑ "Richard Burton: Life, 1957–1970". The Official Richard Burton Website. 2012. Retrieved 20 May 2014.
  10. ↑ (անգլերեն) Richard Burton, 2026-07-16, https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Richard_Burton&oldid=1364391699, վերցված է 2026-07-27
  11. ↑ Walters, Rob (2006). Rogue Males: Richard Burton, Howard Marks and Sir Richard Burton. Satin. p. 59.
  12. ↑ Bragg 1988, pp. 7, 10, 11; Munn 2014, p. 15.
  13. ↑ "A Selection Of Richard Burton Personal Items". The Richard Burton Museum. Archived from the original on 15 April 2016. Retrieved 15 April 2016.
  14. ↑ (անգլերեն) Richard Burton, 2026-07-16, https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Richard_Burton&oldid=1364391699, վերցված է 2026-07-27
  15. ↑ "Richard Burton star unveiled on Hollywood Walk of Fame". BBC. 2 March 2013. Retrieved 8 January 2017.
  16. ↑ Munn, Michael (2008). Richard Burton: Prince of Players. Skyhorse Publishing. ISBN 978-1602393554.
  17. ↑ Weinraub, Judith (12 July 1991). "The Princess's Awakening". The Washington Post. Retrieved 3 May 2021.
  18. ↑ "Anger at claim Burton was gay". BBC. 10 April 2000. Retrieved 31 August 2009.
  19. ↑ Hawthorne, Mary. "All True Love Must Die: Richard Burton's Diaries". The New Yorker. Condé Nast. Retrieved 21 August 2014.
  20. ↑ Burton, Richard (24 November 1974). "To Play Churchill Is to Hate Him". The New York Times. Retrieved 13 June 2024.
  21. ↑ Richard Burton (2012). Chris Williams (ed.). The Richard Burton Diaries. Yale University Press. p. 252. ISBN 978-0-300-19231-5. Retrieved 30 September 2013. I wish I could believe in a God of some kind but I simply cannot.
  22. ↑ "Burton Buried". Washington Post. Retrieved 26 November 2018. The casket was adorned with red and white flowers in the shape of a dragon, the national symbol of Wales. Burton's godson Brook Williams, son of Welsh playwright Emlyn Williams, recited poems by Thomas and placed a book of the poet's works on the casket.
  23. ↑ "Richard Burton Left A $4.5 Million Estate". The New York Times. 19 November 1984.
  24. ↑ (անգլերեն) Richard Burton, 2026-07-16, https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Richard_Burton&oldid=1364391699, վերցված է 2026-07-27
  25. ↑ "Broadway's Best". The New York Times. 5 March 1985.
  26. ↑ "All Of Richard Burton's Oscar Nominations (& Who He Lost To)". ScreenRant. 27 February 2023. Retrieved 13 June 2024.
  27. ↑ Herbert, Danielle (10 November 2025). "'Welsh superstar' Richard Burton honoured in home town". BBC. Retrieved 20 November 2025.
  28. ↑ "Dominic West and Helena Bonham Carter: being Burton and Taylor". The Guardian. 13 July 2013. Retrieved 4 November 2025.
  29. ↑ Price, Stephen (4 November 2025). "Mr Burton: Richard Burton biopic debuts on TV this November". Nation.Cymru. Retrieved 14 November 2025.
Վերցուած է «https://hyw.wikipedia.org/w/index.php?title=Ռիչըրտ_Պըրթըն&oldid=253003» էջէն