Jump to content

Պատերազմ եւ խաղաղութիւն

«Պատերազմ եւ Խաղաղութիւն» (ռուս.՝ Война и мир), ռուս գրող Թոլսթոյի վէպը։

Վէպը կը պատմէ Նափոլէոն Պոնափարթի մղած պատերազմներուն եւ Ռուսիա անոր կատարած մեծ ներխուժումին մասին:

Դէպքերը տեղի կ՚ունենան Նափոլէոնեան պատերազմներու ժամանակաշրջանին. երկը կը բաղկանայ թէ՛ վիպական պատմուածքէ եւ թէ՛ գլուխներէ, որոնց մէջ Թոլսթոյ կը քննարկէ պատմութիւնն ու փիլիսոփայութիւնը։ Կանուխ տարբերակ մը պարբերաբար հրատարակուած է՝ սկսելով 1865-ին, որմէ ետք ամբողջ գիրքը վերագրուած ու հրատարակուած է 1869-ին։ Վէպը յաւակնութիւն ունի նկատուելու երբեւիցէ գրուած մեծագոյն վէպը։ Անիկա, «Աննա Կարենինա»-ի հետ մէկտեղ, կը նկատուի Թոլսթոյի գրականագիտական ամենափայլուն նուաճումը եւ կը մնայ համաշխարհային գրականութեան միջազգայնօրէն գովաբանուած դասական գործերէն մէկը[1][2][3][4]։

Գիրքը կը պատմէ Ֆրանսայի կողմէ Ռուսաստան ներխուժման եւ Նափոլէոնեան դարաշրջանի անոր յաջորդած հետեւանքներուն մասին։ Անիկա կ՚օգտագործէ հինգ փոխկապակցուած պատմուածքներ՝ հետեւելով ռուս ազնուական տարբեր ընտանիքներու, ցոյց տալու համար Նափոլէոնի ազդեցութիւնը ցարական հասարակութեան վրայ։ Աւելի կանուխ տարբերակի մը մէկ մասը, որ կը կրէր «1805 տարին»[5] խորագիրը, հրատարակուած է «Ռուսական լրատու» (The Russian Messenger) պարբերականին մէջ 1865-էն 1867 թուականներուն, նախքան վէպին ամբողջութեամբ հրատարակուիլը 1869-ին[6][7]։

Թոլսթոյ ըսած է, որ լաւագոյն ռուսական գրականութիւնը չի համապատասխաներ գրականութեան եւրոպական չափանիշներուն, եւ հետեւաբար վարանած է դասակարգել «Պատերազմ եւ Խաղաղութիւն»-ը՝ ըսելով, որ անիկա «վէպ մը չէ, առաւել եւս պոեմ մը չէ, եւ դեռ աւելի նուազ՝ պատմական ժամանակագրութիւն մը»։ Մեծ բաժիններ, յատկապէս վերջին գլուխները, աւելի շատ փիլիսոփայական քննարկումներ են, քան պատմողական բնագիր[8]։ Ան «Աննա Կարենինա»-ն կը նկատէր իր առաջին իսկական վէպը[9]։

Վէպին մէջ մէկ կողմէ նկարագրուած են պատերազմական վիճակներ, միւս կողմէն ալ ներկայացուած են ազնուական ընտանիքներու ճակատագիրները, երբ անոնք իրենց ընկերային կեանքի բարձր մակարդակներէն կ’իյնան մինչեւ պատերազմի դաշտի արհաւիրքներուն մէջ[10]:

Գրութեան Պատմութիւնը[11]

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Թոլսթոյ «Պատերազմ եւ Խաղաղութիւն»-ը սկսաւ գրել 1863-ին՝ այն տարին, երբ ամուսնացաւ եւ հաստատուեցաւ իր գիւղական կալուածքին մէջ։ Նոյն տարուան Սեպտեմբերին, ան նամակ գրեց իր քենիին՝ Էլիզապէթ Պերսին, հարցնելով, թէ արդեօք կրնա՞ր գտնել Ռուսաստանի մէջ Նափոլէոնեան դարաշրջանի որեւէ ժամանակագրութիւն, օրագիր կամ արձանագրութիւն։ Ան յուսահատեցաւ՝ տեսնելով, որ այդ ժամանակաշրջանի ռուսական կենցաղային կեանքի մասին գրաւոր յուշեր շատ քիչ կային, եւ փորձեց լրացնել այս բացթողումները վէպի առաջին սեւագիրներուն մէջ[12]։ Գիրքի առաջին կէսը կոչուած էր «1805»։ Երկրորդ կէսի գրութեան ընթացքին, ան ծաւալուն ընթերցումներ կատարեց եւ Շոփենհաուըրը ընդունեց որպէս իր գլխաւոր ներշնչումներէն մէկը։ Աֆանասի Ֆետին ուղղուած նամակին մէջ Թոլսթոյ գրած է, թէ այն, ինչ ինք գրած է «Պատերազմ եւ Խաղաղութիւն» վէպին մէջ, ըսուած է նաեւ Շոփենհաուըրի «Աշխարհը որպէս կամք եւ պատկերացում» գործին մէջ։ Սակայն, Թոլսթոյ հարցին կը մօտենայ «հակառակ կողմէն»[13]։

Վէպի առաջին սեւագիրը ամբողջացաւ 1863-ին։ 1865-ին «Ռուսական լրատու» (Russkiy Vestnik) պարբերականը հրատարակեց այս սեւագիրի առաջին մասը՝ «1805» խորագիրով, իսկ յաջորդ տարի հրատարակեց աւելի ընդարձակ բաժին մը։ Թոլսթոյ դժգոհ էր այս տարբերակէն, թէեւ թոյլ տուաւ, որ անոր քանի մը մասերը տարբեր աւարտով մը հրատարակուին 1867-ին։ Ան հիմնովին վերագրեց ամբողջ վէպը 1866-էն 1869 թուականներուն միջեւ[14][15]։ Թոլսթոյի կինը՝ Սոֆիա Թոլսթայան, արտագրեց մինչեւ եօթը առանձին ամբողջական ձեռագիրներ, նախքան Թոլսթոյի կողմէ գործը հրատարակութեան պատրաստ նկատուիլը[16]։ «Ռուսական լրատու»-ի մէջ հրատարակուած տարբերակը ունէր բոլորովին տարբեր աւարտ մը այն տարբերակէն, որ ի վերջոյ հրատարակուեցաւ «Պատերազմ եւ Խաղաղութիւն» խորագիրով 1869-ին։ Այն ռուսերը, որոնք կարդացած էին պարբերականի տարբերակը, մեծ փափաքով գնեցին ամբողջական վէպը, եւ անիկա գրեթէ անմիջապէս սպառեցաւ։ Վէպը հրատարակումէն ետք արագօրէն թարգմանուեցաւ բազմաթիւ այլ լեզուներու։

Անյայտ է, թէ ինչո՞ւ Թոլսթոյ գործի անունը փոխեց «Պատերազմ եւ Խաղաղութիւն» (փոփոխուած ուղղագրութեամբ՝ «Война и мир», իսկ նախքան բարեփոխումը եղած ուղղագրութեամբ՝ «Война и миръ»)։ Ան թերեւս այս խորագիրը փոխ առած է Փիեռ-Ժոզեֆ Փրուտոնի 1861-ի «La Guerre et la Paix» («Պատերազմ եւ Խաղաղութիւն»՝ ֆրանսերէնով[17]) գործէն։ Խորագիրը կրնայ նաեւ ակնարկ մը ըլլալ Հռոմի Տիտոս կայսրին (որ թագաւորեց Ք.Ե. 79-էն 81 թուականներուն), եւ որ նկարագրուած էր որպէս «պատերազմի եւ խաղաղութեան» վարպետ Սուետոնիոսի կողմէ 119-ին գրուած «Տասներկու Կայսրերու կեանքը» գործին մէջ։

«1805»-ի ձեռագիրը վերախմբագրուեցաւ ու ծանօթագրուեցաւ Ռուսաստանի մէջ 1983-ին, եւ անկէ ի վեր թարգմանուած է անգլերէնի, գերմաներէնի, ֆրանսերէնի, սպաներէնի, հոլանտերէնի, շուէտերէնի, ֆինլանտերէնի, ալպաներէնի, քորէերէնի եւ չեխերէնի։

Թոլսթոյ առանցքային դեր խաղցաւ վէպի մէջ նոր տեսակի գիտակցութիւն մը ներմուծելու գործին մէջ։ Անոր պատմողական կառուցուածքը յատկանշական է ոչ միայն դէպքերու վրայ եւ անոնց ներսը ունեցած «աստուածային» (ամէնատես) հայեացքով, այլեւ այն ձեւով, որով ան արագօրէն ու աննկատելիօրէն կը պատկերէր առանձին կերպարի մը տեսակէտը։ Տեսողական մանրամասնութիւններու անոր օգտագործումը յաճախ համեմատելի է շարժապատկերի (սինեմայի) հետ՝ կիրառելով գրական այնպիսի հնարքներ, որոնք կը նմանին տեսախցիկի շարժումին, լայնածաւալ տեսարաններուն եւ խոշոր պլաններուն։ Այս հնարքները, թէեւ բացառիկ չէին միայն Թոլսթոյի համար, մաս կը կազմեն վէպի այն նոր ոճին, որ յառաջացաւ 19-րդ դարու կիսուն, եւ որուն Թոլսթոյ դրսեւորեց ինքզինք որպէս կատարեալ վարպետ[18]։

«Պատերազմ եւ Խաղաղութիւն» վէպի ստանդարտ ռուսերէն բնագիրը բաժնուած է չորս հատորներու, որոնք կը բաղկանան տասնըհինգ գիրքերէ եւ երկու մասի բաժնուած վերջաբանէ (epilogue)։ Մօտաւորապէս առաջին կէսը խստօրէն կը վերաբերի հնարովի կերպարներուն, մինչդեռ վերջին մասերը, ինչպէս նաեւ վերջաբանի երկրորդ բաժինը, հետզհետէ աւելի շատ կը բաղկանան պատերազմի, իշխանութեան, պատմութեան եւ պատմագրութեան բնոյթի մասին յօդուածներէ (էսսէներէ)։ Թոլսթոյ այս յօդուածները հիւսած է պատմութեան մէջ այնպիսի ձեւով մը, որ կը հակասէ վիպագրութեան նախկին կանոններուն։ Որոշ համառօտ տարբերակներ ամբողջութեամբ կը հեռացնեն այս յօդուածները, մինչդեռ ուրիշներ, որոնք հրատարակուած են նոյնիսկ Թոլսթոյի կենդանութեան օրով, պարզապէս տեղափոխած են այդ էսսէները գիրքի յաւելուածին մէջ[19]։

Ծանօթագրութիւններ

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]
  1. ↑ Moser, Charles. 1992. Encyclopedia of Russian Literature. Cambridge University Press, pp. 298–300.
  2. ↑ Thirlwell, Adam "A masterpiece in miniature" Archived 2017-11-09 at the Wayback Machine. The Guardian (London, UK) October 8, 2005
  3. ↑ Briggs, Anthony. 2005. "Introduction" to War and Peace. Penguin Classics.
  4. ↑ (անգլերեն) War and Peace, 2026-06-13, https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=War_and_Peace&oldid=1359179388, վերցված է 2026-06-19
  5. ↑ Pevear, Richard (2008). "Introduction". War and Peace. Trans. Pevear; Volokhonsky, Larissa. New York: Vintage Books. pp. VIII–IX. ISBN 978-1-4000-7998-8.
  6. ↑ Knowles, A. V. Leo Tolstoy, Routledge 1997.
  7. ↑ (անգլերեն) War and Peace, 2026-06-13, https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=War_and_Peace&oldid=1359179388, վերցված է 2026-06-19
  8. ↑ "Introduction?". War and Peace. Wordsworth Editions. 1993. ISBN 978-1-85326-062-9. Retrieved 2009-03-24.
  9. ↑ (անգլերեն) War and Peace, 2026-06-13, https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=War_and_Peace&oldid=1359179388, վերցված է 2026-06-19
  10. ↑ «Թոլսթոյէն Մինչեւ Խաչ` Յարութեան Պարգեւած Խաղաղութիւնը»։ Aztag Daily - Ազդակ Օրաթերթ (Armenian Daily Newspaper based in Lebanon) (en-US)։ 2026-04-03։ արտագրուած է՝ 2026-06-11
  11. ↑ (անգլերեն) War and Peace, 2026-06-13, https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=War_and_Peace&oldid=1359179388, վերցված է 2026-06-19
  12. ↑ Hare, Richard (1956). "Tolstoy's Motives for Writing "War and Peace"". The Russian Review. 15 (2): 110–121. doi:10.2307/126046. ISSN 0036-0341. JSTOR 126046. Archived from the original on 2020-10-15. Retrieved 2020-10-15.
  13. ↑ Thompson, Caleb (2009). "Quietism from the Side of Happiness: Tolstoy, Schopenhauer, War and Peace". Common Knowledge. 15 (3): 395–411. doi:10.1215/0961754X-2009-020. S2CID 145535267. Archived from the original on 2019-01-04. Retrieved 2019-01-04.
  14. ↑ Knowles, A. V. Leo Tolstoy, Routledge 1997.
  15. ↑ Kathryn B. Feuer; Robin Feuer Miller; Donna Tussing Orwin (2008). Tolstoy and the Genesis of War and Peace. Cornell University Press. ISBN 978-0-8014-7447-7. Retrieved 29 January 2012.
  16. ↑ Kathryn B. Feuer; Robin Feuer Miller; Donna Tussing Orwin (2008). Tolstoy and the Genesis of War and Peace. Cornell University Press. ISBN 978-0-8014-7447-7. Retrieved 29 January 2012.
  17. ↑ Pevear, Richard (2008). "Introduction". War and Peace. Trans. Pevear; Volokhonsky, Larissa. New York: Vintage Books. pp. VIII–IX. ISBN 978-1-4000-7998-8.
  18. ↑ Emerson, Caryl (1985). "The Tolstoy Connection in Bakhtin". PMLA. 100 (1): 68–80 (68–71). doi:10.2307/462201. JSTOR 462201. S2CID 163631233.
  19. ↑ Hudspith, Sarah. "Ten Things You Need to Know About War And Peace". BBC Radio 4. Retrieved 30 January 2021.
Վերցուած է «https://hyw.wikipedia.org/w/index.php?title=Պատերազմ_եւ_խաղաղութիւն&oldid=252403» էջէն