Չինաստանի պետութեան պատմութիւնը

Ուիքիփետիաէն
Jump to navigation Jump to search

Հայրէնասիրըւթիւնը կամ հայրէնիքի սէրը եւրոպական գաղաբարմն է:Բայձ կայսրութիւննէրուն կարուձումը օգնած է տարածել այս գաղաբարը, եւ այս գաղբարը հասած եւ տարածուած է եւրոպայի մէջ: Քսանէրորդ դարու ըսկիզբը եղած է Ասիոյ եւ Միջին Արէւելքի անկախութեան երազը,1907-ին, օրինակի ամար, հնդկական հայրէնասիրական կուսակձութեան արաջնորդը ըսաւ իր ճողուուրդին դէ կեանքի իմաստը է որ իշխէլու ուժը մեր ձերքը ըլլայ:Այս նոր կուսկձութիւնը կուզէր որ մենք նշմարենք դէ մեր ապաքն մէր ձէրքին մէչ է, եւ երբ կուզես ազատ ըլլալ, կ՛րնաս ազատ ըլլալ: Այս խօսքը կ՛րնար շատ դիւրիւթեամբ ըսուիլ չինաձիի, աբրիկէձիի, կամ արաբի կողմէ:

Չինական հայրէնասիրական կուսակձութիւնը հիմնէձ իր ազատ երկիրը Չինաստանը աշխարհի ամէննա հին մշակոյդներէն եղած է:Եւ եւրոպական տիրապէտոգթեան տակ չէ եղած, բայձ մանչու տայնէսդին տկար եղած է եւ եւրոպական խոքերը եւ հրամննէրը կատարծ է, այս պարաքանէրը հիմնած է Չինական հայրէնասիրական կուսակձութիւնը: Ըմբոստութիւն Չինաստանի Մէջ 1800-ականին Չինաստան ըստիպուած հանձնեձ մաս մը իր տարածութիւննէն ճաբոնին, եւ միեւնոյն ճամանակ եւրոպական քաղաքակունութեան ծունկի եկաւ: Չինական ֆէտայի ուճէր տէղի դըրուէցաւ եւրոպաձինէրուն դէմ կենալու համար: Այս ֆէտայիներէն էր Սան-եադ-սէն:

Սան ուսանած էր հոնոլուլու հաուայ, աւարտելէն անքլիական բճշկական համալսարանէն ան իր եղբայր ֆէտայիներուն պէս դէմ կէձաւ եւրոպաձինէրուն: Երկար տարինէր հէտո ան ծրագրէձ մանչու կայսրութեան տապալումը: Այս գործէրը ըստիպէձ իրէն տասնվէձ տարի բախիլ դէպի ճաբոն ուր հիմնէձ Չինաստանի ժողովրդական կուսկձութիւնը:1911-ին չինական ֆէտայիինէրը տապլէձին մանչու կայսրութիւնը: Սան վէրադաձաւ չինաստան եւ 1921-ին նախաքահ եկաւ:Սան չկարողաձաւ օքնութիւն արնէլ արէւմտային եէրկիներէն որոհետեւ ան իրէնձ դէմ եղած էր, բայձ Սուէդական Միութիունը իրէն դրամ, ուժէր, եւ խորհուրդանուտէր:

Սան ներշնչում եղած էր իր ժողովուրդին եւ հետէորդնէրուն, եւ իր խոսքէրը որէնքի դարձըւեձաւ: Բայձ 1925-ին ան մահաձաւ: Չանկ-քայ-շէք ուճի եկաւ Սանին տէղը եկաւ չանկ-քայ-շէք ան տարիքու պզտիկ սպարապէտ մնէր ան 1926-ին իր բանակով գանդոն գնաց ուր միաձուձ չինաստանը: Ան կը վախնար որ գոմունիսդնէրը քումինդանկին մէջ որովհետեւ անոնք կը շատնային, ան 1927-ին իր զորքէրով հարձակեձաւ անոնձ վրանբայձ մաս մը կարողաձաւ բախիլ եւ անկէ ետք գոմոգնիսդնէրը եւ հայրէնասիարկաննէրը թշնամաձանշ, 1928-ին ան հաչողեձաւ չինաստանը միձնէլ եւ ճանչձուէձաւ իբր երկիր արէւմտային երկինէրու կողմէն: