Ոսկան Թոփալեան

Jump to navigation Jump to search
Picto infobox med.png
Ոսկան Թոփալեան
Ծնած է 1878
Ծննդավայր Մարաշ, Թուրքիա
Մահացած է 12 Յունիս 1915(1915-06-12)
Մահուան վայր Երզնկա, Թուրքիա
Ազգութիւն հայ
Կրթութիւն Պէյ­րու­թի Ամե­րի­կեան հա­մալ­սա­րա­նի բժշկա­կան բաժամունք
Մասնագիտութիւն բժիշկ

Ոսկան Թոփալեան (Ոսկիան, Օսկան) Էֆոնտի Հ./Գ. (1878, Մա­րաշ - 1915, Յունիս 12, Երզնկա), հայ բժիշկ։

Կենսագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ոսկան թոփալեանը ծնած է 1878 թուականին, Օս­մա­նեան կայս­րու­թեան Հա­լե­պի նահանգի Մարաշի գաւառի կեդրոն Մա­րաշ քաղաքին մէջ, հայ առաքելական ընտանիքի մը մէջ։

Նախնական կրթութիւնը ստացած է Մարաշի ազգային (թաղային) վարժարաններէն մեկուն/ամերիկացի միսիոներներու Մարաշի «Ակա­դե­մի» բարձրագոյն վարժարանին մէջ։

Երկրորդական կրթութիւնը եւ «պսա­կա­ւոր ար­ուես­տից» վկայականը ստացած է ամերիկացի միսիոներներու Կենդրոնական Թուրքիոյ քոլեճին մէջ, որ կը կոչուէր նաեւ Այնթապ քոլեճ։

1905 թուականին աւարտած է Պեյրութի Ամերիկեան համալսարանի բժշկական բաժամունքը։ Ուսման տարիներուն հետաքրքրուած է վիրաբուժութեամբ։ Մի քանի ամիս Մարաշի մէջ աշխատած է իբրեւ բփիշկ, քանի որ տեղի համբաւաւոր վիրաբուժ, ամերիկացի տոկտ. Շեփըրտի հեղինակութիւնը կը սահմանափակէր անոր վիրաբուժական ձգտումները, տեղափոխուած է Տիգրանակերտ։

1905 թուականի վերջերուն կը հաստատուի Տիգ­րա­նա­կեր­տի մէջ, վիրաբուժ կ'աշխատի։ 1908 թուականին օսմանեան սահմանադրութեան վերահաստատումէն ետք, խանդավառուած ժողովրդական ցոյցերով, ազատութեան եւ հաւասարութեան նշանախօսքերով, կ'անդամակցի Իթթիհատ Ըլ Թարաքքի կուսակցութեան տեղի կոմիտէին։

Շնորհիւ իր բժշկական համբավին, ժողոուրդին մեջ ունեցած հարգանքի, բարեացակամ զոհողութիւններու եւ թրքերէնի գերազանց իմացութեան, կ'ընտրուի Իթթիհատի տեղական կոմիտէի կեդրոնական վարչութեան քարտուղար։ Այդ օրերուն Սելանիկէն Տիգրանակերտ եկած իթթիհատական քարոզիչ ով Վեհիպ բեյի՝ կուսակցական ժողովի ընթացքին հակահայկական ելոյթէն ետք բժիշկը կը պատռէ երկերեսանի թուրքի դիմակը եւ հրապարակայնօրեն կը հեռանայ կուսակցութենէն։ Ան իր կեանքի ապահովութեան նպատակով բրիտանական հիւպատոսարանի թարգմանիչ իբրեւ աշխատած։ Այդ հարցը իրեն կ'օգնէ Տիգրանակերտի մէջ երկար տարին երբ բրիտանական փոխհիւպատոսի պաշտոնը վարող վերապատուելի Թոմաս Մկրտիչեանը։ Հետագային կը տեղափոխուի Եվդոկիա եւ կը շարունակէ բժիշկ աշխատիլ։ Եղած է ՀՅԴի անդամ։

1914 թուականին Առաջին աշխարհամարտի ժամանակ զորակոչուած է օսմանեան բանակ եւ ուղարկուած է Երզնկա/Կարին՝ Ազիզիեի կենդրոնական զինուորական հիւանդանոցի բժիշկ ծառայելու՝ հարիւրապետի աստիճանով։

1915 թուականի Յու­նի­ս 12-ին, Երզն­կաի մէջ (Երզնկայի մօտ կամ Կա­րի­նի մէջ) թուրք զինուորները սրախողխող սպանած են Ոսկան թոփալեանին մի քանի հայ բժիշկներու հետ միասին՝ 37 տարեկանին։

Տիգրանակերտի բժշկի թուրք թշնամիները սրախողխող կ'ընեն անոր ողջ գերդաստանը՝ օրորոցի մանուկէն մինչեւ չափահասները։ Այլ տւեալով՝ ծառայութեան կ'ուղղարուի Կովկասեան ռազմաճակատ եւ հին սպանուած է թուրք զինուորներու ձեռքով։

Գրականութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Ստամպուլ, 1919։
  • Գալուստեան Գրիգոր Հ., Մարաշ, Նիւ Եորք, 1934։
  • Ալպօյաճեան Ա., Պատմութիւն Եւդոկիոյ հայոց, Գահիրէ, 1952։
  • Ժամկոչեան Պենճամին, Հայնի, Պէյրութ, 1952։
  • Կարօեան Գասպար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատգամները), Պոսթոն, 1957։
  • Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
  • Թէոտիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բվ. տպագրութիւն, Երեւան, ապրիլ 24, 1985։
  • Գալուստեան Գրիգոր Հ., Մարաշ կամ Գերմանիկ եւ հերոս Զէյթուն, Նիւ Եորք, 1988։
  • Ատաշ Ատնան, 20-րդ դարի նահատակ եղած բժիշկները (թրքերէն), Թուրքիա, 1997։
  • Յուշամատեան Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան, Ալպոմ-աթլաս, Բ. հատոր, Գոյամարտ, 1914-1925, Լոս Անճելըս, 2001։
  • Յարման Արսեն, Հայերը օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մեջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թրքերէն), Ստամբուլ, 2001։
  • Խաչատրեան Լ. եւ ուրիշն., Ցուցակ Հայոց ցեղասպանութեան զոհերու (1915-1923 թթ.), հ. 2, Խարբերդի նահանգ, Ե., 2004։
  • Քէստենեան Հրաչ, Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն Շրջանաւարտ Եւ Մեծ Եղեռնին Նահատակուած Հայ Բժիշկներ, “Ազ­դակ”, 01-112012

Աղբիւրներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երեւան։