Ողոմպիական Խաղեր

Ուիքիփետիաէն
Jump to navigation Jump to search

Կաղապար:Արեւելահայերէն

Ողիմպիական օղակները ողիմպիական շարժման նշանն են
Ողիմպիական դրօշը

Ողիմպիական խաղեր (անգլ.՝ Olympic Games, Olympics, ֆր.՝ Jeux olympiques[1] աշխարհի ամէնամեծ միջազգային մարզական իրադարձութիւններէն մէկն է, ամառնային եւ ձմեռնային մարզաձեւերու մրցաշարքեր, որոնց ընթացքին աշխարհի տարբեր երկիրներ ներկայացնող հազարաւոր մարզիկներ կը մասնակցին բազմատեսակ մրցումներու։ Ողիմպիական խաղերուն կը մասնակցի աւելի քան 200 երկիր[2]։ Խաղերը տեղի կ՛ունենան չորս տարին մէկ. ամառնային եւ ամեռնային Ողիմպիական խաղերը տեղի կ՛ունենան հերթականութեամբ՝ մէկը միւսէն երկու տարի ետք։

Ժամանակակից Ողիմպիական խաղերու ստեղծումը ոգեշնչուած է հին Ողիմպիական խաղերէն, որոնք տեղի կ՛ունենային Հին Յունաստանի Օլիմպիա բնակավայրին մէջ՝ սկսած Ն.Ք. 8-րդ դարէն, սակայն արգիլուած են Ք.Ե. 4-րդ դարուն։ Պարոն Փիեր տը Քուպերթէնի ջանքերով 1894-ին հիմնադրուած է Միջազգային Ողիմպիական Կոմիտէն (ՄՈԿ), որուն գլխաւորութեամբ 1896-ին Աթէնքի մէջ տեղի ունեցած են ժամանակակից առաջին Ողիմպիական խաղերը։ ՄՈԿ-ը Ողիմպիական շարժման ղեկավար մարմինն է։

20-րդ եւ 21-րդ դարերուն ընթացքին Ողիմպիական շարժումը զարգացում կ՛ապրի։ Ստեղծուած են Ձմեռնային Ողիմպիական խաղերը, Փարալիմպիկ խաղերը՝ հաշմանդամութիւն ունեցող մարզիկներուն համար, ինչպէս նաեւ Պատանեկան Ողիմպիական խաղերը՝ պատանի մարզիկներուն համար։ Դեֆլիմպիկ եւ յատուկ ողիմպիական խաղերը նոյնպէս հաստատուած են ՄՈԿ-ի կողմէն։ Վերջինս ժամանակի ընթացքին ստիպուած եղած է յարմարիլ կատարուող տնտեսական, քաղաքական ու տեխնիկական փոփոխութիւններուն հետ։

Արեւելեան երկիրներու մէջ պետութեան կողմէն ֆինանսաւորուող եւ «ամբողջ դրոյքով մարզիկ աշխատող սիրողականներու» ի յայտ գալը աւելի վնասած է զուտ սիրողականի գաղափարախօսութեան, քանի որ ոչ նպաստաւոր պայմաններ ստեղծած է արեւմտեան երկիրներու մէջ ինքնաֆինանսաւորուող մարզիկներուն համար։ Խորհրդային Միութիւնը կը ներկայացնէր մարզիկներու խումբ մը, որոնք պաշտօնապէս ուսանողներ, զինուորներ կամ բանուորներ էին, բայց իրականութեան մէջ անոնցմէ շատերուն պետութիւնը կը վճարէր՝ իրենց ամբողջ ժամանակը մարզումներու տրամադրելու համար[3][4]։ Այսպիսով, Ողիմպիական խաղերուն զուտ սիրողական մակարդակի մարզիկներուն փոխարէն, ինչպէս նախատեսած էր Քուպերթէնը, սկսած են մասնակցիլ մասնագիտացած մարզիկներ։ Զանգուածային լրատուամիջոցներու կողմէն խաղերուն նկատմամբ աճող ուշադրութիւնը ստեղծած է Ողիմպիական խաղերու հովանաւորութեան ու առեւտրայնացման խնդիր։ Համաշխարհային պատերազմներուն պատճառով չեղարկուած են 1916, 1940 եւ 1944 թուականներու Ողիմպիական խաղերը։ Պաղ պատերազմի տարիներուն լայնածաւալ բողոքներու արդիւնքով սահմանափակուած է որոշ երկիրներու մասնակցութիւնը 1980 եւ 1984 թուականներու Ողիմպիական խաղերուն, սակայն վերջինին մասնակցած է 140 Ողիմպիական ազգային կոմիտէ, որ մրցանիշ էր այդ ժամանակուան համար[5]։

Ողիմպիական շարժումը իր մէջը կը ներառէ Միջազգային մարզական միաւորները, Ազգային Ողիմպիական Կոմիտէները (ԱՕՄ) եւ կը կազմակերպէ յատուկ կոմիտէներ բոլոր Ողիմպիական խաղերուն համար։ Իբրեւ որոշումներ տուող մարմին՝ ՄՈԿ-ը պատասխանատու է Ողիմպիական խաղերու մայրաքաղաքի ընտրութեան համար, ինչպէս նաեւ կը կազմակերպէ եւ կը ֆինանսաւորէ Ողիմպիական խաղերը։ ՄՈԿ-ը նաեւ կ՛որոշէ ողիմպիական ծրագիրը, որ կազմուած է այն մրցոյթներէն, որոնք պէտք է ըլլան Խաղերու ընթացքին։ Կան ողիմպիական շարք մը արարողութիւններ ու խորհրդանիշներ, որոնցմէ են Ողիմպիական դրօշն ու ջահը, ինչպէս նաեւ Ողիմպիական խաղերու բացման ու փակման արարողութիւնները։ Աւելի քան 13 000 մարզիկ կը մասնակցի Ամառնային եւ Ձմեռնային ողիմպիական խաղերուն 33 տարբեր մարզաձեւերէն շուրջ 400 մրցումներուն։ Ամէն մէկ մրցոյթի արդիւնքով առաջին, երկիրորդ եւ երրորդ տեղերը գրաւած մարզիկները կ՛արժանանան համապատասխանաբար ոսկի, արծաթէ եւ պրոնզէ մետալներու։

Ժամանակի ընթացքին Ողիմպիական խաղերուն սկսած են մասնակցիլ բոլոր երկիրները։ Մասնագէտներու թուին աճը հանգեցուցած է շարք մը խնդիրներու ու վէճերու, ներառեալ բողոքները, խթանիչու օգտագործումը, կաշառակերութիւնը եւ ահաբեկչական յարձակումը 1972-ին։ Ամէն երկու տարին մէկ տեղի ունեցող Ողիմպիական խաղերը, մեծապէս լուսաբանուելով զանգուածային լրատուամիջոցներու կողմէ, անյայտ մարզիկներուն հնարաւորութիւն կու տան ձեռք բերել ազգային, իսկ երբեմն նաեւ միջազգային ճանաչում։ Ողիմպիական խաղերը ընդունող երկիրին ու քաղաքին նաեւ հնարաւորութիւն կու տան ներկայանալ աշխարհին։

Բովանդակութիւն

Հին ողիմպիական խաղեր[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Մարզադաշտ Օլիմպիայու, Յունաստան

Հին ողիմպիական խաղերը կրօնական ու մարմնամարզական փառատօներ էին, որոնք տեղի կ՛ունենային ամէն չորս տարին մէկ Հին Յունաստանի Օլիմպիա բնակավայրին մէջ՝ Զեւսին նուիրուած սրբավայրի տարածքին։ Մրցումները տեղի կ՛ունենային Հին Յունաստանի տարբեր քաղաք-պետութիւններու ու թագաւորութիւններու ներկայացուցիչներուն միջեւ։ Այդ խաղերուն ժամանակ տեղի կ՛ունենային մարզական մրցումներ, սակայն կային նաեւ մարտական մարզաձեւերը, ինչպիսին էին ըմբշամարտը, փանկրատիոնը, ձիավարութեան ու կառք վարելու մրցումները։ Յայտնի է, որ Ողիմպիական խաղերու ընթացքին մասնակից քաղաք-պետութիւններու միջեւ եղած բոլոր ընդհարումները դադրեցուած են մինչեւ խաղերուն աւարտը։ Ռազմական գործողութիւններու նմանատիպ դադրեցումը յայտնի էր իբրեւ Ողիմպիական խաղաղութիւն։ Զինադադարը Օլիմպիա գացող կրօնական ուխտագնացներուն թոյլ կու տար անվնաս անցնիլ պատերազմող տարածքներով, քանի որ անոնք կը գտնուէին Զեւսի պաշտպանութեան տակ[6]։

Ողիմպիական խաղերու ստեղծման պատմութիւնը պարուրուած է խորհրդաւորութեամբ ու առասպելներով։ Ամենատարածուած առասպածներէն մէկուն համաձայն, Ողիմպիական խաղերու ստեղծումը կը վերագրուի Հերակլէսին ու անոր հօրը՝ Զեւսին[7]։ Ըստ առասպելին, առաջինը Հերակլէսն է, որ խաղերը կոչած է Ողիմպիական եւ սկիզբ դրած անոնց իւրաքանչիւր չորս տարին մէկ ըլլալու աւանդոյթին[8]։ Ըստ առասպելին, իր տասներկու սխրագործութիւնները աւարտելէ ետք, Հերակլէս կառուցած է Ողիմպիական մարզաւանը՝ ի պատիւ Զեւսի։ Կառուցման աւարտէն ետք ան ուղիղ գծով անցած է 200 քայլ եւ այդ տարածութիւնը կոչած «ասպարէզ» (յուն․՝ στάδιον - ստադիոն, լատիներէն՝ stadium, «փուլ, ընթացաշրջան»), որ յետագային դարձած է չափման միաւոր։

Առաջին Ողիմպիական խաղերուն ընդունուած տարեթիւը Ն.Ք. 776 թուականն է, ըստ Օլիմպիային մէջ գտնուած արձանագրութիւններուն, որոնց մէջ թուարկուած են վազքի մրցումներուն յաղթողներուն անունները[9]։ Հին ողիմպիական խաղերուն ընթացքին կազմակերպուած են վազքի, հնգամարտի (ներառեալ ցատկել, սկաւառակի եւ նիզակի նետում, վազք եւ ըմբշամարտ), բռնցքամարտի, ըմբշամարտի, պանկրատիոնի եւ ձիավարութեան մրցումներ[10]։ Ըստ աւանդութեան, առաջին ողիմպիական ախոյեանը եղած է Քորեպուսը, որ խոհարար էր Էլիս քաղաքէն։

Ողիմպիական խաղերը ունեցած են կրօնական կարեւորութիւն եւ մարզական միջոցառումներէն բացի կատարուած են զոհաբերութեան ծիսակարգեր ի պատիւ Զեւսի (որուն նշանաւոր արձանը՝ ստեղծուած Ֆիտիասի կողմէ, տեղադրուած էր Օլիմպիա քաղաքին մէջ գտնուող իր տաճարին մէջ) եւ Պելոպսի Օլիմպիայի առասպելական թագաւորին։ Պելոպսը յայտնի էր Պիսատիսի թագաւոր Օէնոմուսի հետ կառք վարելու մրցման շնորհիւ։ Մրցումներուն յաղթողները փառաբանուած են, անոնց պատուին ստեղծուած են բանաստեղծութիւններ ու կանգնեցուած արձաններ։ Խաղերը տեղի ունեցած են իւրաքանչիւր չորս տարին մէկ, եւ այդ ժամանակաշրջանը, որ յայտնի է որպէս Օլիմպիատա, յոյները օգտագործած են իբրեւ ժամանակի չափման միաւոր։ Ողիմպիական խաղերը եղած են Պանհելենական խաղերուն մէկ մասը, որոնց շարքին ներառուած եղած են Պիթոնեան խաղերը, Նեմէական խաղերը եւ Իշտմիական խաղերը[11]։

Ողիմպիական խաղերը իրենց գագաթնակէտին հասած են Ն.Ք. 6-5-րդ դարերուն, սակայն ետքը անոնց նշանակութիւնը աստիճանաբար նուազած է Յունաստանի մէջ Հռոմէական իշխանութեան ու ազդեցութեան տարածման զուգահեռ։ Թէեւ գիտական որեւէ յստակ եզրահանգում չկայ այն մասին, թէ երբ եղած է պաշտօնապէս դադրեցումը Հին Ողիմպիական խաղերուն, ամենատարածուած տարեթիւը Ք.Ե. 393 թուականն է, երբ Թեոդոսիոս Ա. կայսրը հրամայած է, որ հեթանոսական բոլոր պաշտամունքներն ու ծէսերը վերցուին[12]։ Կը նշուի նաեւ Ք.Ե. 426 թուականը, երբ Թեոդոսիոս Բ.-ը հրամայած է ոչնչացնել յունական բոլոր տաճարները։

ժամանակակից Ողիմպիական խաղեր[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Հիմնադիրներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Պարոն Փիեր տը Քուպերթէն

ժամանակակից մարզական միջոցառումներու մէջ վերաբերեալ «Ողիմպիական» բառին կիրառման բազմաթիւ դէպքեր փաստաթուղթերու մէջ կը հանդիպին 17-րդ դարէն սկսեալ։ Առաջին նման դէպքը եղած է «Կոտսուոլդի խաղերը» կամ «Կոտսուոլդի ողիմպիական խաղերը», որոնք ամէն տարի տեղի ունեցած են Անգլիոյ Չիփինկ Կեմփտէն քաղաքի մօտ եւ ներառած են մրցումներ տարբեր մարզաձեւերէ։ Անոնք առաջին անգամ կազմակերպուած են փաստաբան Ռոպերտ Տովերի կողմէ եւ տեղի ունեցած են 1612-1642 թուականներուն։ Անորմէ ետք եւս քանի մը անգամ տեղի ունեցած են այդ խաղերը մինչեւ մեր օրերը։ 2012-ին Լոնտոնի Ողիմպիական խաղերու յայտին մէջ Բրիտանական Ողիմպիական դաշնութիւնը այդ խաղերը յիշատակած է իբրեւ Բրիտանիոյ Ողիմպիական շարժման առաջին արտայայտութիւններ[13]։

Յեղափոխական Ֆրանսայի մէջ 1796-1796-ականներուն տեղի ունեցած L'Olympiade de la République ամէնամեայ ազգային ողիմպիական փառատօներուն ժամանակ նոյնպէս փորձ եղած է պահպանել Հին Յունաստանի մէջ տեղի ունեցած Ողիմպիական խաղերու աւանդոյթները[14]։ Մրցաշարերուն ներառուած են քանի մը մարզաձեւեր հին յունական Ողիմպիական խաղերուն։ 1796-ի խաղերը կարեւոր են անով, որ այդ ժամանակ ներդրուած է մեթրական համակարգը[14]։

1850-ին Ուիլիամ Փեննի Պրուքսի կողմէ հիմնադրուած է Ողիմպիական դասարան (անգլ.՝ Olympian Class) Միւխ Ուէնլոքու (Շրոփշայր, Անգլիա)։ 1859-ին Պրուքս այն վերանուանած է Ուէնլոքի ողիմպիական խաղեր (անգլ.՝ Wenlock Olympian Games)։ Ամէնամեայ մարզական այդ փառատօնը տեղի կ՛ունենայ մինչ օրս։ Ուէնլոքի ողիմպիական կազմակերպութիւնը հիմնադրուած է Պրուքի կողմէ, 15 Նոյեմբեր 1860-ին։

1862-էն մինչեւ 1867-ը Լիվըրփուլի մէջ տեղի ունեցած է Մեծ Ողիմպիական փառատօնը (անգլ.՝ Grand Olympic Festival)։ Ճոն Հալիի եւ Չարլզ Մելիի կողմէ հիմնադրուած այդ խաղերը եղած են ամբողջութեամբ սիրողական մակարդակի իրենց բնոյթով եւ միջազգային տեսակէտով, թէեւ միայն «ճենթլմէն ոչ փրոֆեսիոնալները» կրնային մասնակցիլ մրցումներուն։ 1896-ին Աթէնքի մէջ տեղի ունեցած առաջին ժամանակակից Ողիմպիական խաղերուն ծրագիրը գրեթէ կրկնած է Լիվըրփուլի Ողիմպիականի ծրագրին։ 1865-ին Հալին, Պրուքսը եւ Ե. Գ. Ռավենշթէյնը հիմնադրած են Ազգային Ողիպիական դաշնութիւնը Լիվըրփուլի մէջ, որ դարձած է Մեծ Բրիտանիոյ Ողիմպիական դաշնութեան նախատիպը։ Անոր հիմնադիր փաստաթուղթին կէտերը յետագային հիմք դարձած են Միջազգային Ողիմպիականին։ 1866-ին Մեծ Բրիտանիոյ մէջ տեղի ունեցած են ազգային Ողիմպիական խաղերը, որոնք կազմակերպուած են Բիւրեղապակեայ պալատին մէջ[15]։

Վերածնունդ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Փոստային դրոշմաթուղթ՝ Յունական առաջին Ողիմպիական խաղերուն նուիրուած հաւաքածոյէն

Ողիմպիական խաղերուն վերստեղծման վերաբերեալ Յունաստանը սկսած է հետաքրքրուիլ 1821-ին Օսմանեան կայսրութեան դէմ մղուած անկախութեան պատերազմին ժամանակ։ Այս միտքը առաջին անգամ առաջարկուած է բանաստեղծ եւ խմբագիր Պանայոտիս Սուցոսը 1833-ին հրատարակուած իր «Մեռածներու երկխօսութիւն» բանաստեղծութեան մէջ։ Յունահռոմէական հարուստ բարեգործ Էւանգելիս Զապաս նախ 1856-ին գրած է Յունաստանի թագաւոր Օտտօն Ա.-ին՝ առաջարկելով հովանաւորել Ողիմպիական խաղերուն վերստեղծումը։ Զապաս հովանաւորած է 1859-ին տեղի ունեցած առաջին Ողիմպիական խաղերը, որոնք տեղի ունեցած են Աթէնքի հրապարակին վրայ։ Մասնակցած են մարզիկներ Յունաստանէն եւ Օսմանեան կայսրութենէն։ Զապաս նիւըթապէս հովանաւորած է նաեւ հնագոյն Պանաթենաիկ մարզադաշտը, որպէսզի այն կարենայ հիւրընկալել ապագային տեղի ունեցած բոլոր Ողիմպիական խաղերը։

Մարզադաշտը հիւրընկալած է Ողիմպիական խաղերը 1870 եւ 1875 թուականներուն։ 1870-ին խաղերը դիտած են երեսուն հազար հանդիսատես, իսկ 1875-ին խաղերուն հանդիսատեսներուն թիւին մասին պաշտօնական տուեալներ չկան։ 1890-ին, Ուենլոքի Ողիմպիական կազմակերպութեան կազմակերպած Ողիմիպիական խաղերուն ներկայ գտնուելէն ետք, Պարոն Փիեր տը Քուպերթէն կը որոշէ ստեղծել Միջազգային Ողիմպիական Կոմիտէն (ՄՈԿ)[16]։ Քուպերթէնը, հիմնուած Պրուքսի եւ Զապասի գաղափարներուն ու աշխատանքին վրայ, կը մտադրէ հիմնադրել միջազգային մակարդակի Ողիմպիական Խաղերը, որոնք տեղի պիտի ունենային իւրաքանչիւր չորս տարին մէկ[16]։ Ան այդ գաղափարները կը ներկայացնէ նորաստեղծ Միջազգային Ողիմպիական Կոմիտէին Առաջին Ողիմպիական Համագումարին, որ տեղի կ՛ունենայ 16-23 Յունիս, 1894-ին Փարիզի համալսարանին մէջ։ Համագումարին վերջին օրը կ՛որոշուի, որ Միջազգային Ողիմպիական Կոմիտէին ն տակ տեղի ունեցած առաջին Ողիմպիական խաղերը տեղի ունենան Աթէնքի մէջ, 1896-ին։ ՄՈԿ-ի առաջին նախագահ կ՛ընտրուի յոյն բանաստեղծ Տեմէթրիուս Վիքէլաս։

1896-ի Ողիմպիական խաղեր[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

1896-ի Ողիմպիական Խաղերու բացման արարողութիւնը Պանաթինաիկօ մարզադաշտին մէջ

Միջազգային Ողիմպիական Կոմիտէին հովանիին տակ կազմակերպուած Առաջին Ողիմպիական խաղերը տեղի կ՛ունենան 1896-ին, Աթէնքի Պանաթենաիկ մարզադաշտին մէջ։ Խաղերուն կը մասնակցի 14 երկիր եւ 241 մարզիկ՝ մրցելով 43 մարզաձեւերու մէջ[17]։ Զապասն ու իր զարմիկ Քոնսթանթինոս Զապասը դիմած էին Յունաստանի կառավարութեան Ողիմպիական խաղերը հովանաւորելու համար, եւ այդ դիմումին հիման վրայ անոնց կը վստահուի 1896-ի խաղերը հովանաւորելու պատասխանատուութիւնը։[18][19]։ Ճորճ Աւերոֆ մեծ ներդրում ունեցած է խաղերուն համար մարզադաշտի վերակառուցման աշխատանքներուն մէջ։ Յունաստանի կառավարութիւնը նոյնպէս յատկացուցած է որոշակի ֆինանսաւորում՝ յոյս ունենալով, որ ծախսերը կը փոխհատուցուին տոմսերու վաճառքէն գոյացած հասոյթով եւ առաջին Ողիմպիական խաղերուն նուիրուած դրոշմաթուղթերու հաւաքածոյի վաճառքին շնորհիւ։

Յունաստանի պաշտօնատար անձինք եւ հասարակութիւնը կը հիանան Ողիմպիական խաղերու բարձր մակարդակով։ Նոյն կարծիքին եղած են նաեւ շատ մարզիկներ, որոնք նոյնիսկ պահանջած են, որ Ողիմպիական խաղերը մշտապէս տեղի ունենան Աթէնքի մէջ։ Սակայն Միջազգային Ողիմպիական Կոմիտէն ծրագրած էր, որ յետագային խաղերը տեղի ունենան աշխարհի տարբեր քաղաքներուն մէջ։ Երկրորդ Ողոմպիական Խաղերը տեղի ունեցած են Փարիզի մէջ[43]։[20]։

Փոփոխութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

1896-ին ունեցած յաջողութենէն ետք Ողիմպիական խաղերը յայտնուեցան լճացման մէջ։ 1900-ին Ողոմպիական խաղերը տեղի կ՛ունենան Փարիզի մէջ եւ կազմած Համաշխարհային ցուցահանդէսին մաս։ 1904-ին Սենթ Լուիսի մէջ տեղի ունեցած Ողիմպիական խաղերը նոյնպէս կազմակերպուած են Համաշխարհային ցուցահանդէսին շրջանակներուն մէջ, եւ երկուքն ալ աւելի շատ նման եղած են ցուցադրական խաղերը։ Փարիզի Ողիմպիական խաղերը չեն ունեցած մարզադաշտ, սակայն անոնք նշանաւոր են անով, որ խաղերուն առաջին անգամ մասնակցած են նաեւ կիներ ու աղջիկներ։ Սենթ Լուիսի Ողիմպիական խաղերուն մասնակցած է շուրջ 650 մարզիկ, սակայն անոնցմէ 580-ը եղած է Միացեալ Նահանգներէն։ Այդ խաղերը եղած են Ողիմպիական շարժման ամենացած մակարդակ ունեցող խաղերը[21]։ Ողիմպիական խաղերուն համբաւը կրկին վերականգնուած է 1906-ին, երբ Աթէնքի մէջ տեղի ունեցած են արտահերթ Ողիմպիական խաղեր (անգլ.՝ Intercalated Games), որոնք եղած են երրորդ Ողիմպիականի շրջանակներուն մէջ տեղի ունեցող երկրորդ խաղերը։ Այդ խաղերը չեն ճանչցուած ՄՈԿ-ի կողմէն, եւ յետագային նման խաղեր այլեւս չեն կազմակերպուած։ Արտահերթ Ողիմպիական խաղերը, որոնց մասնակցած են աշխարհի տարբեր երկիրներէ բազմաթիւ մարզիկներ, արժանացած են միջազգային ուշադրութեան։ Անոնք նպաստած են Ողիմպիական խաղերուն ժողովրդականութեան մեծացման[22]։

Ձմեռնային Ողիմպիական Խաղեր[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Տափօղակով հոքէի խաղ 1928-ին Սանկտ Մորէնու տեղի ունեցած Ձմեռնային Ողիմպիական Խաղերուն

Ձմեռնային Ողիմպիական Խաղերը ստեղծուած են սառոյցի եւ ձիւնի վրայ տեղի ունեցող մարզաձեւերու համար, որոնց մրցումները տրամաբանական տեսնակիւնէն անհնար էր ըլլար Ամառնային Ողիմպիական Խաղերու ընթացքին։ Սակայն, գեղասահքը (1908 եւ 1920) եւ տափօղակով հոքէյը (1920) ներառուած են Ամառնային Ողիմպիական Խաղերուն մարզաձեւերուն շարքին։ ՄՈԿ-ը կը ցանկար ընդլայնել անոնց ցանկը՝ ներառելով ձմեռնային այլ մարզաձեւեր։ 1921-ին Լոզանի մէջ տեղի ունեցած Ողիմպիական համագումարին որոշուած է Ողիմպիական Խաղերու ձմեռնային տարբերակը։ 1924-ին Ֆրանսայի Շամոնի քաղաքին մէջ տեղի ունեցած է ձմեռնային մարզաձեւերու շաբաթ (այն տեւած է 11 օր)՝ կապուած Փարիզի Ողիմպիական խաղերուն հետ, որոնք տեղի ունեցած են երեք ամիս ետք։ Այդ իրադարձութիւնը յայտնի է իբրեւ Առաջին Ձմեռնային Ողիմպիական Խաղեր[23]։ Թէեւ սկիզբը նախատեսուած էր, որ Ամառնային եւ Ձմեռնային Ողիմպիական Խաղերը կը հիւրընկալէ նոյն երկիրը մէկ տարուան ընթացքին, սակայն շուտով այդ տարբերակը դադրեցուած է։ ՄՈԿ-ը որոշած է, որ Ձմեռնային Ողիմպիական Խաղերը պէտք է կազմակերպուին իւրաքանչիւր չորս տարին մէկ՝ այն նոյն տարին, որուն ընթացքին կը կազմակերպուին Ամառնային Ողիմպիական Խաղերը[24]։ Այդ աւանդոյթը պահպանուած է մինչեւ 1992, երբ Ձմեռնային Ողիմպիական խաղերը տեղի ունեցած են Ֆրանսայի Ալպերվիլ քաղաքին մէջ։ Անկէ ետք, սկսած 1994-էն, Ձմեռնային Ողիմպիական Խաղերը տեղի ունեցած են իւրաքանչիւր չորս տարին մէկ, սակայն արդէն Ամառնային ողոմպիական խաղերէն երկու տարի ետք։

Փարալիմպիկ Խաղեր[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

1964-ի Ամառնային փարալիմփիկ խաղերը Թոքիոյու

1948-ին Սըր Լութուիկ Կուտմըն, որոշելով նպաստել Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմէն ետք զինուորներուն վերականգման, կազմակերպած է տարբեր մարզաձեւերու մրցումներ քանի մը հիւանդանոցներու միջեւ եւ որոնք պէտք է համապատասխանէին նոյն թուականին Լոնտոնի տեղի ունեցած Ողիմպիական խաղերուն։ Կուտմընի կազմակերպած միջոցառումը, որ այն ժամանակ յայտնի էր իբրեւ «Սթօք Մանտեւիլեան Խաղեր», վերածուած է ամէնամեայ մարզական փառատօնի։ Յետագայ տասներկու տարիներուն ընթացքին, Կուտմըն եւ ուրիշներ շարունակած են նպաստել մարզանքը՝ իբրեւ ապաքինման միջոց օգտագործելու նպատակին։ 1960-ին, Հռոմի մէջ տեղի ունեցող Ողիմպիական Խաղերուն ժամանակ, Կուտմըն տարած է 400 մարզիկ՝ մասնակցելու «Զուգահեռ Ողիմպիական Խաղերուն» (անգլ.՝ Parallel Olympics), որոնք յայտնի դարձած են որպէս առաջին Փարալիմփիք խաղեր։ Այդ ժամանակէն ի վեր Փարալիմփիք խաղերը տեղի կ՛ունենան իւրաքանչիւր Ողիմպիականի տարին։ 1988-ին Սէուլի (Հարաւային Քորէա) տեղի ունեցած Ամառնային Ողիմպիական Խաղերէն ի վեր, խաղերը հիւրընկալող քաղաքին մէջ տեղի կ՛ունենան նաեւ Փարալիմպիկ խաղերը[25]։ 2001-ին Միջազգային Ողիմպիական Կոմիտէն եւ Միջազգային Փարալիմպիկ Կոմիտէն ստորագրած են համաձայնութիւն, զոր կ՛երաշխաւորէ հիւրընկալող քաղաքին հետ պայմանագիր կնքել թէ՛՛ Ողիմպիական, թէ՛ Փարալիմպիկ խաղերը ընդունելու վերաբերեալ[26][27]։ Այդ համաձայնութիւնը ուժի մտած է 2008-ին Փեքինի մէջ տեղի ունեցած Ամառնային Ողիմպիական Խաղերուն եւ 2010-ին Վանքուվերի մէջ տեղի ունեցած Ձմեռնային Ողիմպիական Խաղերուն ժամանակ։ Լոնտոնի կազմակերպչական յանձնաժողովի Լորտ Քոուն 2012-ին Լոնտոնի մէջ տեղի ունեցող Ամառնային Փարալիմպիկ Խաղերու եւ Ամառնային Ողիմպիական Խաղերու մասին ըսած է.

Aquote1.png Մենք կ՛ուզենք փոխել հասարակութեան վերաբերումը հաշմանդամութեան նկատմամբ, ընդգծել Փարալիմպիկ մարզանքի գերազանցութիւնը եւ ճիշդ սկիզբէն հաւատացնել, որ այդ երկու խաղերը մէկ միասնական ամբողջութիւն են։

Կաղապար:Բք

Aquote2.png


Պատանեկան խաղեր[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

2010-ին Ողիմպիական Խաղերուն աւելցած են Պատանեկան խաղերը, որոնք 14-18 տարեկան մարզիկներուն հնարաւորութիւն կու տան մրցիլ ուրիշներու հետ։ Պատանեկան Ողիմպիական խաղերուն ստեղծման գաղափարը առաջարկուած է ՄՈԿ նախագահ Ժագ Ռոկէի կողմէ 2001-ին եւ հաստատուած ՄՈԿ 118-րդ համագումարին[28][29]։ Առաջին Ամառնային Պատանեկան Ողիմպիական Խաղերը տեղի ունեցած են Սինկափուրի մէջ, 14-26 Օգոստոս 2010-ին, իսկ անկէ երկու տարի ետք Աւստրիոյ Ինսպրուք քաղաքին մէջ տեղի ունեցած են առաջին Ձմեռնային Պատանեկան Ողիմպիական խաղերը[30]։ Այս խաղերը աւելի կարճատեւ են, քան՝ Ողիմպիական Խաղերը. ամառնային խաղերը կը տեւեն տասներկու, ձմեռնայինը՝ ինն օր[31]։ ՄՈԿ-ը Ամառնային Պատանեկան Խաղերուն թոյլ տուած է մասնակցիլ 3500 մարզիկներու եւ 875 պաշտօնական անձերու, իսկ Ձմեռնային Խաղերուն՝ 970 մարզիկներու եւ 580 պաշտօնական անձերու [32][33]։ Մարզաձեւերը կը համապատասխաեն մեծահասակներու համար նախատեսուած Ողիմպիական Խաղերուն, բայց կան որոշակի տարբերութիւններ։ Մասնաւորապէս, մրցումներուն կրնան մասնակցիլ տարբեր ազգերու եւ տարբեր սեռերու ներկայացուցիչներէ կազմուած խումբեր, իսկ մարզաձեւերուն ու մրցութիւններուն թիւը աւելի քիչ է[34]։

21-րդ դարու Ողիմպիական խաղեր[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

1896-ին 14 երկիրներ ներկայացնող 241 մասնակէններու փոխարէն 2012-ին Ամառնային Ողիմպիական Խաղերուն մասնակցած է արդէն շուրջ 10,500 մարզիկ աշխարհի 204 երկիրներէ[35]։ Ձմեռնային ողիմպիական խաղերու մասնակիցները աւելի փոքր են։ Օրինակ՝ 2014-ին Սոչիի մէջ տեղի ունեցած Ողիմպիական խաղերուն մասնակցած է 2873 մարզիկ 88 երկիրներէ, որոնք մետալներու համար պայքարած են 98 category-ներու մէջ։ Ողիմպիական Խաղերու ընթացքին մարզիկներու եւ պաշտօնական անձերու մեծ մասը կը բնակի Օլմիպիական գիւղին մէջ։ Վերջինս նախատեսուած է Ողիմպիական Խաղերու բոլոր մասնակիցներու առաձին բնակութեան համար եւ ապահովուած է սրճարաններով, հիւանդանոցներով եւ կրօնական ծէսերու կատարման համար անհրաժեշտ վայրերով[36]։

ՄՈԿ-ը թոյլ կու տայ Ազգային ողիմպիական կոմիտէներ ստեղծել նաեւ այն ազգերուն, որոնք չեն համապատասխաներ քաղաքական ինքնիշխանութեան խիստ դրոյթներուն, ինչպէս պահանջու են այլ կազմակերպութիւններ։ Որպէս արդիւնք՝ գաղութներն ու կախեալ տարածքները նոյնպէս իրաւունք կը ստանան մասնակցիլ Ողիմպիական խաղերուն։ Այդպիսի տարածքներէն են Փորթօ Ռիքօն, Պերմուտեան կղզիները եւ Հոնկ Քոնկը, որոնք բոլորն ալ մրցումներուն կը մասնակցին որպէս առանձին երկիրներ, չնայած իրաւաբանական տեսանկիւնէ կը գտնուին այլ պետութեան կազմու[37]։ Ողոմպիական խարտիայի ներկայիս տարբերակը թոյլ կու տայ ստեղծել նոր Ազգային Ողիմպիական կոմիտէներ այն ազգերու ներկայացման համար, որոնք կը դասակարգուին որպէս «միջազգային հանրութեան կողմէ ճանաչուած անկախ պետութիւն»[38]։ Այնուամէնայնիւ, թոյլ չի տրուիր ստեղծել Ազգային ողոմպիական կոմիտէներ Սինթ Մաարտենի եւ Քիւրասաոյի համար, երբ անոնք հասած են նոյն սահմանադրական կարգավիճակին, որ Արուբան 2010-ին, չնայած ՄՈԿ-ն Արուբայի Ողիմպիական Կոմիտէն ճանչցած է դեռ 1986-ին[39][40]։ 2012-էն ետք Հոլանտայի Անտիլեան կղզիներու մարզիկները կրնան իրենց ցանկութեամբ ներկայացնել կա՛մ Հոլանտան, կա՛մ Արուբան[41]։

Խաղերու արժէք[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

2016-ի Օքսֆորտի ողոմպիական ուսումնասիրութիւններու արդիւնքով պարզուած է, որ 1960-էն սկսած Ամառնային ողոմպիական խաղերու ժամանակ մարզանքի հետ կապուած ծախսերը կը կազմեն միջինը 5,2 միլիար տոլար, իսկ Ձմեռնային ողոմպիական խաղերուն՝ 3,1 միլիար։ Այդ թիւերը չեն ներառեր աւելի լայն ենթակառուածքները, ինչպիսին են ճանապարհները, քաղաքային երկաթուղի եւ օդակայանները, որոնք կրնան նոյնքան կամ ալ աւելի թանկ արժել, քան մարզանքի հետ կապուած ծախսերը։ Ամենաթանկ Ամառնային ողոմպիական խաղերը եղած են 2008-ին Փեքինի մէջ տեղի ունեցած խաղերը, որ արժցած են 40-44 միլիար տոլար[42], իսկ ամենաթանկ Ձմեռնային ողոմպիական խաղերը՝ 2014-ին Սոչիի մէջ տեղի ունեցած խաղերը, որ արժած են 51 միլիար ամերիկեան տոլար[43][44]։ Մէկ մարզիկի համար միջինը կը ծախսուի 0,6 միլիոն ամերիկեան տոլար Ամառնային ողոմպիական խաղերու ժամանակ եւ 1,3 միլիոն Ձմեռնային խաղերու ժամանակ։ 2012-ին Լոնտոնի Ողոմպիական խաղերու ժամանակ մէկ մարզիկի հաշուով ծախսուած է 1,4 միլիոն, 2014-ին Սոչիի Ողոմպիական խաղերու ժամանակ՝ 7,9 միլիոն տոլար։

1976-ին Մոնրէալի մէջ եւ 1980-ին Մոսկուայի մէջ տեղի ունեցած Ողիմպիական խաղերու ժամանակ հիւրընկալող երկիրը, ձգտելով հնարաւորինս լաւ ներկայանալ, կատարած է այնպիսի ծախսեր, որոնք էականօրէն գերազանցած են ստացուած եկամուտը։ Այդ պատճառով ալ 1984-ին Լոս Անճելըսի մէջ տեղի ունեցող Ողիմպիական խաղերուն նախապատրաստուելու ժամանակ տանտէրերը խստօրէն որոշած են վերահսկել կատարուող ծախսերը՝ օգտագործելով արդէն գոյութիւն ունեցող մարզադաշտեր ու այլ կառոյցներ, բացառութեամբ լողի մրցահրապարակի ու հեծանիւահրապարակի, որոնց համար վճարած են կորպորատիւ հովանաւորներ։ Ողոմպիական կոմիտէն Փիթեր Յուպերոտի գլխաւորութեամբ եկամուտի մէկ մասը օգտագործած է LA84 հիմնադրամի համար, որպէսզի նպաստէ պատանեկան մարզաձեւերու զարգացման Հարաւային Գալիֆորնիոյ մէջ, օժանդակէ մարզիչներու ուսման եւ օգնէ մարզական գրադարանին։ 1984-ի Ամառնային ողիմպիական խաղերը կը համարուին ֆինանսական տեսնակիւնէ ամենայաջողուածը ժամանակակից Ողիմպիական խաղերու շարքին[45]։

Յաճախ Ողոմպիական խաղերու ժամանակ ծախասերը կը գերազանցեն նախատեսուած պիւտճէն։ 1960-էն ետք կազմակերպուած խաղերու համար միջին գերածախսը կը կազմէ 156% իսկական իմաստով[72], այսինքն՝ ծախսերու միջինը 2,56 անգամ կը գերազանցեն Ողոմպիական խաղերը հիւրընկալելու յայտի ներկայացման ժամանակ նախատեսուած պիւտճէն։ 1976-ին Մոնրէալի մէջ տեղի ունեցած Ողոմպիական խաղերու ժամանակ կատարուած է ամենաշատ գերածախսը (720 %) Ամառնային եւ ընդհանրապէս բոլոր Ողիմպիական խաղերու շարքին։ Ձմեռնային ողիմպիական խաղերուն ամենաշատ գերածախսը կատարուած է 1980-ին Լէյք Փլեսիտի Ողիմպիական խաղերու ժամանակ եւ կազմած է 324 %։ 2012-ին Լոնտոնի խաղերու ժամանակ գերածախսը կազմած է 76 %, 2014-ին Սոչիի խաղերուն՝ 289 %[46]։

Տնտեսական եւ ընկերային ազդեցութիւն հիւրընկալ քաղաքի եւ երկիրի վրայ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Շատ տնտեսագէտներ վատատեսօրէն կը վերաբերին Ողոմպիական խաղերու հիւրընկալման տնտեսական օգուտին՝ նշելով, որ նման մեծամասամբ իրադարձութիւնները կը պահանջեն մեծ ծախսեր եւ կու տան համեմատաբար քիչ եկամուտ[47]։ Ընդհակառակը, հիւրընկալումը (կամ միայն յայտի ներկայացումը) կ՛աւելացնէ այդ երկիրի արտահանման ծաւալը, քանի որ հիւրընկալող կամ յայտ ներկայացուցած երկիրը ատով իսկ ցոյց կու տայ, որ պատրաստ է բաց առեւտուրի[48]։ Ուսումնասիրութիւնները ցոյց կու տան, որ Ամառնային ողոմպիական խաղերու հիւրընկալումը դրական ազդեցութիւն կ՛ունենայ այն հիմնարկութիւններու մարդասիրական ներդրումներու վրայ, որոնք գրասենեակներ ունին տուեալ քաղաքին մէջ, որ կը նպաստէ տեղի ոչ առեւտրային մասի զարգացման։ Այս դրական ազդեցութիւնը կը սկսի խաղէն տարիներ առաջ եւ կրնայ շարունակուիլ անկէ ետք եւս քանի մը տարի, թէեւ ոչ շատ երկար։ Այս թոյլ տուած եզրակացնել, որ Ողիմպիական խաղերու գումարումը կրնայ ազդել տեղի ձեռնարկութիւններուն վրայ, որպէսզի անոնք աջակցին տեղի ոչ առեւտրային մասին եւ քաղաքացիական հասարակութեան[49]։

Խաղերը հիւրընկալող երկրի հասարակութեան վրայ կ՛ունենան նաեւ նշանակալի բացասական ազդեցութիւն, օրինակ՝ Բնակարանով ապահովման իրաւունքի եւ վտարման կեդրոնը ներկայացուցած տուեալներու համաձայն՝ երկու տասնամեակի ընթացքին Ողիմպիական խաղերու պատճառով տունէն տեղափոխուած է աւելի քան երկու միլիոն անձ[50]։ 2014-ին Սոչիի Ողիմպիական խաղերը եղած են ամենաթանկը պատմութեան մէջ՝ արժէնալով աւելի քան 50 միլիար ԱՄՆ տոլար։ Համաձայն Վերակառուցման եւ զարգացման եւրոպական դրամատան հաշուէտուութեան, որ թողարկուած է այդ խաղերու ժամանակ, այդ ծախսերը չեն նպաստեր Ռուսաստանի ազգային տնտեսութեան զարգացման, սակայն կրնան ապագային գործարարներուն գրաւել դէպի Սոչի եւ Կրասնոդարի երկրամաս[51]։ Սակայն Դեկտեմբեր 2014-ին The Guardian պարբերականը գրած է, թէ Սոչին նման է «քաղաք-ուրուականի» բնութեան գիրկը տարածուած մարզադաշտերով ու արենաներով, դեռեւս անաւարտ կառոյցներով[52]։ Անորմէ բացի, առնուազն չորս քաղաք հետ վերցուած են 2022-ի Ձմեռնային ողիմպիական խաղերու հիւրընկալման համար ներկայացուցած իրենց յայտերը՝ որպէս պատճառ ներկայացնելով մեծ ծախսերն ու առաջակցութեան բացակայութիւնը[53]։ Արդիւնքով խաղերը հիւրընկալելու համար պայքարած են երկու քաղաք՝ Ղազախստանի մայրաքաղաք Ալմա-Աթան եւ Չինաստանի մայրաքաղաք Փեքինը։ Յուլիս 2016-ին The Guardian պարբերականը նշած է, որ Ողիմպիական խաղերու ապագային սպառնացող մեծագոյն վտանգը այն է, որ շատ քիչ քաղաքներ ցանկութիւն կը յայտնեն հիւրընկալել զանոնք[54]։

Միջազգային ողիմպիական կոմիտէ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Միջազգային ողոմպիական կոմիտէի գրասենեակը Լոզանի մէջ

Ողոմպիական շարժման մաս կը կազմեն մեծ թիւով ազգային եւ միջազգային մարզական կազմակերպութիւններ եւ դաշնութիւններ, ճանչցուած մետիա գործընկերներ, ինչպէս նաեւ մարզիկներ, պաշտօնատար անձինք, դատաւորներ եւ ցանկացած այլ անձինք ու հիմնարկութիւններ, որոնք կը համաձայնին ենթարկուիլ Ողոմպիական խարտիայի կանոններուն[55]։ Որպէս Ողիմպիական շարժումը հովանաւորող կազմակերպութիւն՝ Միջազգային ողոմպիական կոմիտէն (ՄՈԿ) պատասխանատու է Ողիմպիական խաղերը հիւրընկալող քաղաքի ընտրութեան, Ողիմպիական խաղերու ծրագրաւորման վերահսկողութեան, մարզական ծրագրի թարմացման ու հաստատման, հովանաւորման ու հեռարձակման իրաւունքներու վերաբերեալ բանակցութիւններու վարման համար[56]։

Ողիմպիական շարժումը կազմուած է երեք հիմնական տարրերէ.

  • Միջազգային միաւորումները ղեկավար մարմիններ են, որոնք կը վերահսկեն մարզանքը միջազգային մակարդակի վրայ։ Օրինակ՝ ոտնագնդակի միջազգային ընկերակցութիւններու դաշնութիւնը (ՖԻՖԱ) միջազգային միաւորում է ոտնագնդակի համար, իսկ Վոլէյպոլի միջազգային դաշնութիւնը (ֆր.՝ Fédération Internationale de Volleyball)՝ վոլէյպոլի համար։ Ողոմպիական շարժումը ներկայիս կը ներառէ 35 միջազգային դաշնութիւններ, որոնցմէ իւրաքանչիւրը կը ներկայացնէ ողիմպիական մարզաձեւերէն մէկը[57]։
  • Ազգային ողոմպիական կոմիտէները (ԱՕԿ) կը ներկայացնեն եւ կը վերահսկեն Ողիմպիական շարժումը տուեալ պետութեան սահմաններուն մէջ։ Օրինակ՝ Միացեալ Նահանգներու ողոմպիական կոմիտէն ԱՄՆ-ի Ազգային ողոմպիական կոմիտէն է։ Ներկայիս գոյութիւն ունին 205 Ազգային ողիմպիական կոմիտէներ, որոնք ճանչցուած են ՄՈԿ-ի կողմէ[58]։
  • Ողոմպիական խաղերու կազմակերպիչ կոմիտէները ժամանակաւոր կոմիտէներ են, որոնք պատասխանատու են տուեալ Ողիմպիական խաղերու կազմակերպման համար։ Անոնք կը ցրուին Ողոմպիական խաղերու աւարտէն եւ ամփոփիչ հաշուէտուութիւնը ՄՈԿ-ին ներկայացնելէն ետք[59]։

Ողիմպիական շարժման պաշտօնական լեզուներն են անգլերէնն ու ֆրանսերէնը։ Ողիմպիական խաղերու ժամանակ կ՛օգտագործուի նաեւ հիւրընկալող երկիրի լեզուն (կամ լեզուները, եթէ տուեալ երկիրը ունի մէկէ աւելի պաշտօնական լեզու, բացի անգլերէնն ու ֆրանսերէնը)։ Իւրաքանչիւր յայտարարութիւն (օրինակ՝ երկիրի յայտարարումը բացման արարողութեան ժամանակ) կ՛ազդարարուի այդ երեք (կամ աւելի) կամ երկու հիմնական լեզուներով, եթէ հիւրընկալող երկիրի պաշտօնական լեզուն անգլերէնը կամ ֆրանսերէնն էԿաղապար:Sfn։

Քննադատութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Միջազգային ողոմպիական կոմիտէն յաճախ քննադատութիւններու կ՛արժանանայ դժուար վերահսկուող կազմակերպութիւն ըլլալու համար, որուն շարք մը անդամներ կոմիտէի կազմին մէջ կը մնան ամբողջ կեանքի ընթացքին։ Էյվերու Պրենտէժի եւ Խուան Անթոնիօ Սամարանչի նախագահութեան տարիները յատկապէս արժանացած են հակասական գնահատականներու։ Պրենտէժը նախագահած է աւելի քան 20 տարի, եւ այդ ընթացքին Ողոմպիական խաղերը զերծ պահած է քաղաքական միջամտութիւններէ ու գովազդի ազդեցութենէԿաղապար:Sfn։ Ան մեղադրուած է ռասիզմի (Հարաւափիկեան Հանրապետութեան ռասայական մէկուսացուածութեան վերացման դիմադրելու համար) եւ հակասեմականութեան համարԿաղապար:Sfn։ Սամարանչի նախագահութեան ընթացքին գրասենեակը մեղադրուած է ընտանեվարութեան ու կաշառակարութեան մէջ[60]։ Սամարանչի կապերը Սպանիոյ մէջ տիրող Ֆրանքոյի ռեժիմի հետ նոյնպէս քննադատութեան տեղիք տուած են[61]։

1998-ին յայտնի դարձած է, որ ՄՈԿ-ի քանի մը անդամներ կաշառք վերցուցած են 2002-ի Ողիմպիական խաղերու յայտ ներկայացուցած Սոլթ Լէյք Սիթի կոմիտէի խումբէն։ ՄՈԿ-ը դիմած է հետաքննութեան, որու արդիւնքով չորս հոգի հրաժարական տուած է, իսկ վեցը հեռացուած են։ Սկանտալէն ետք կատարուած են որոշակի փոփոխութիւններ հիւրընկալող քաղաքի ընտրութեան կարգին մէջ, որպէսզի կանխարգիլուի ապագային նմանատիպ իրավիճակներու առաջացումը[62]։

1999-ին յայտնի դարձած է, որ 1998-ին Նականոյ մէջ Ողիմպիական խաղերը ընդունելու համար յայտ ներկայացուցած ողոմպիական կոմիտէն ծախսած է շուրջ 14 միլիոն տոլար ՄՈԿ-ի 62 անդամներու ու անոնց բազմաթիւ գործընկերներուն իրենց կողմը գրաւելու համար։ Ստոյգ թիւերը յայտնի չեն, որովհետեւ ծախսերուն վերաբերող փաստաթուղթերը ոչնչացուած են անկէ ետք, երբ ՄՈԿ-ը խնդրած է չհրապարակել միջոցառման կազմակերպման վրայ ծախսած գումարները[63][64]։

BBC հեռուստաալիքի Panorama: Buying the Games վաւերագրական ֆիլմին մէջ, որ հեռարձակուած է Օգոստոս 2004-ին, հետաքննուած է 2012-ի Ամառնային ողիմպիական խաղերու մայրաքաղաքի որոշման ժամանակ կաշառք տալու հարցը[65]։ Ֆիլմը պնդած է, որ հնարաւոր է կաշառել ՄՈԿ-ի անդամին, որպէսզի ան քուէարկէ որոշակի քաղաքի օգտին։ Լոնտոնի՝ 2012-ի Ողոմպիական խաղերու մայրաքաղաք ընտրուելէ ետք[66] Փարիզի քաղաքապետ Պերտրան Տելանոյէն Մեծ Բրիտանիոյ վարչապետ Թոնի Պլէէրին եւ Լոնտոնի համար յայտ ներկայացուցած կոմիտէին (որու նախագահն էր ողոմպիական նախկին ախոյեան Սեբաստեան Քոուն) մեղադրած է յայտերու ներկայացման կանոնները խախտելու մէջ։ Ան Ֆրանսայի նախագահ Ժագ Շիրակին ներկայացուցած է որպէս վկայ։ Վերջինս զգուշաւոր հարցազրոյցներ տուած է իր մասնակցութեան վերաբերեալ[67]։ Այդ յայտարարութեան վերաբերեալ լիարժէք հետաքննութիւն չի եղած։ 2006-ի Ձմեռնային ողոմպիական խաղերը հիւրընկալելու համար Թուրինի յայտը նոյնպէս վէճերու տեղիք տուած է։ ՄՈԿ-ի ականաւոր անդամ Մարք Հոտլերը, որ խիստ կողմնակից էր խաղերը Զուէներուոյ Սիոն քաղաքին մէջ կազմակերպելու, պնդած է, թէ Թուրինի կազմակերպիչ կոմիտէն կաշառած է ՄՈԿ-ի անդամներուն։ Այդ մեղադրանքներուն պատճառով տեղի ունեցած է լայն հետաքննութիւն։ Այդ յայտարարութիւններուն պատճառով ՄՈԿ-ի բազմաթիւ անդամներ վատ տրամադրուած էր Սիոնի յայտի նկատմամբ, որ օգնած է Թուրինին յաղթել Ողոմպիական խաղերը ընդունելու համար պայքարին մէջ[68]։

Յուլիս 2012-ին Հակադիֆամացիոն լիկան Միջազգային ողիմպիական կոմիտէի մերժումը Ողոմպիական խաղերու բացման արարողութենէն առաջ լռութեան վայրկեան յայտարարած իսրայէլցի այն տասնմէկ մարզիկներուն համար, որոնք պաղեստինցի ահաբեկիչի գործողութիւններու արդիւնքով զոհուած էին 1972-ին Միւնխենի Ողիմպիական խաղերու ժամանակ, կոչած է «շարունակական յամառ անտարբերութիւն եւ քարսրտութիւն իսրայէլցի զոհուած մարզիկներու յիշատակին նկատմամբ»[69]։

Առեւտրայնացում[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ազգային կազմակերպչական կոմիտէներու ներքոյ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ողոմպիական խաղերը տարբեր չափերով առեւտրայնացուիլ սկսած են 1896-ին Աթէնքի մէջ տեղի ունեցած առաջին Ողոմպիական խաղերուն, երբ գովազդի համար վճարած են շարք մը ընկերութիւններ[70], որոնց կարգին էր Kodak-ը[71][72]։ 1908-ին Oxo, Odol mouthwash եւ Indian Foot Powder ընկերութիւնները եղած են Լոնտոնի մէջ տեղի ունեցող Ողոմպիական խաղերու պաշտօնական հովանաւորները[73][74][75]։ Coca-Cola ընկերութիւնը հովանաւորած է 1928-ի Ամառնային ողոմպիական խաղերը եւ մինչեւ այժմ կը շարունակէ հանդէս գալ որպէս հովանաւոր[70]։ Նախքան ՄՈԿ-ի կողմէ հովանաւորութեան վերահսկողութիւն ստանձնելը ազգային կազմակերպչական կոմիտէները իրենք պատասխանատու էին հովանաւորութեան վերաբերեալ պայմանագրերու կնքման եւ ողոմպիական խորհրդանիշներու օգտագործման համարԿաղապար:Sfn։

ՄՈԿ-ի վերահսկողութեան ներքոյ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Սկիզբը ՄՈԿ-ը դէմ էր հովանաւորներու կողմէ ֆինանսաւորման ընդունման։ Միայն 1972-ին ՄՈԿ նախագահ Էյվերու Պրենտէժի՝ պաշտօնէն հեռանալէն ետք ՄՈԿ-ը սկսած է ուսումնասիրել հեռուստատեսութեան եւ գովազդային շուկայի ընձեռած հնարաւորութիւններըԿաղապար:Sfn։ Խուան Անթոնիօ Սամարանչի նախագահութեան ընթացքին սկսած են համագործակցել միջազգային հովանաւորներու հետ, որոնք կը ձգտին իրենց ապրանքները կապել ողոմպիական ապրանքանիշի հետ[76]։

Պիւճէ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

20-րդ դարու առաջին կիսուն ՄՈԿ-ը գործած է փոքր պիւճէով[76]Կաղապար:Sfn։ 1952-1972-ականներուն զբաղեցնելով ՄՈԿ նախագահի պաշտօնը՝ Էյվերու Պրենտէժը մերժած է Ողիմպիական խաղերը առեւտրային հետաքրքրութիւններու հետ կապելու բոլոր փորձերը։ Պրենտէժը կը հաւատար, որ հետաքրքրութիւնները բացասաբար կ՛անդրադառնան ՄՈԿ-ի կողմէ որոշումներու կայացման վրայԿաղապար:Sfn։ Սակայն ՄՈԿ-ը կազմակերպչական կոմիտէներուն թոյլ կու տար հովանաւորութեան պայմանագրեր կնքել եւ օգտագործել ողոմպիական խորհրդանիշներըԿաղապար:Sfn։ Պրենտէժի՝ պաշտօնէն հեռանալու ժամանակ ՄՈԿ-ի աշխոյժ դրամագլուխը կը կազմէր 2 մլն տոլար, իսկ ութ տարի ետք ՄՈԿ-ը արդէն ունէր 45 մլն տոլարԿաղապար:Sfn։ Այդ տեղի ունեցած է հիմնականին Ողոմպիական խաղերու հովանաւորութեան եւ հեռուստատեսութեամբ հեռարձակման իրաւունքներու վաճառքի հաշուինԿաղապար:Sfn։ 1980-ին, երբ ՄՈԿ նախագահ ընտրուած Խուան Անթոնիօ Սամարանչը, անոր ցանկութիւնը եղած է ՄՈԿ-ը դարձնել ֆինանսապէս անկախԿաղապար:Sfn։

1984-ին Ողիմպիական խաղերը դարձած են պատմական իրադարձութիւն ֆինանսաւորման տեսանկիւնէն։ Լոս Անճելըսի կազմակերպչական կոմիտէն, որ կը գլխաւորէր Փիթեր Յուբերոթը, կրցած է խնայել 225 մլն տոլար, որ աննախադէպ գումար էր այդ ժամանակի համարԿաղապար:Sfn։ Այդ հնարաւոր դարձած է նաեւ ընկերութիւններու ընտրութեան յատուկ հովանաւորական իրաւունքներու վաճառքի շնորհիւԿաղապար:Sfn։ ՄՈԿ-ը փորձած է վերահսկել այդ հովանաւորական իրաւունքները։ Սամարանչը օգնած է ստեղծել Ողոմպիական ծրագիր 1985-ին, որպէսզի ստեղծուի Ողիմպիական ապրանքանիշ[76]։ Ողոմպիական ծրագրի անդամակցութիւնը եղած եւ կը շարունակուի մնալ չափազանց բացառիկ ու թանկարժէք։ Չորս տարուան անդամակցութեան վճարը կը կազմէ 50 մլն տոլարԿաղապար:Sfn։ Ողիմպիական ծրագրի անդամները կը ստանան համաշխարհային բացառիկ գովազդային իրաւունք իրենց ապրանքներու համար եւ կ՛օգտագործեն Ողիմպիական խորհրդանիշ հանդիսացող միահիւսուած օղակները իրենց գովազդներուն մէջԿաղապար:Sfn։

Հեռուստատեսութեան ազդեցութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ծաղրանկար 1936-ի Ողիմպիական խաղերուն, որուն պատկերուած է 2000-ը, երբ հանդիսատեսին պէտք է փոխարինէին հեռուստատեսութիւնն ու ձայնասփիւռը, անոնց բացականչութիւնները կը լսուին բարձրախօսներուն

1936-ին Պերլինի մէջ տեղի ունեցած Ամառնային Ողիմպիական խաղերը եղած են առաջինը, որ ցուցադրուած են հեռուստատեսութեամբ, բայց միայն տեղի բնակչութեան համար[77]։ 1956-ին Ձմեռնային ողոմպիական խաղերը եղած են միջազգային ցուցադրութիւն ունեցած առաջին ողոմպիական խաղերը[78], իսկ 1960-ի Ձմեռնային ողոմպիական խաղերը եղած են առաջինը, որոնց հեռարձակման իրաւունքը վաճառուած է. CBS հեռուստառատիոցանցը վճարած է 394000 տոլար խաղերը Ամերիկայի մէջ ցունադրելու համարԿաղապար:Sfn, իսկ Եւրոպական հեռարձակողներու միութիւնը յատկացուցած է 660000 տոլար[76]։ Յետագայ տարիներու ողոմպիական խաղերը դարձած են Պաղ Պատերազմի գաղափարական ռազմաճակատներէն մէկը։ Գերտէրութիւնները պայքարած են իրենց քաղաքական գերազանցութիւնը ցունադրելու համար, եւ ՄՈԿ-ը փորձած է օգտուիլ զանգուածային լրատուամիջոցներու չափազանց հետաքրքրութենէնԿաղապար:Sfn։ Հեռարձակման իրաւունքներու վաճառքը ՄՈԿ-ին թոյլ տուած է բարձրացնել ողոմպիական խաղերու մակարդակը, որ իր հերթին գրաւած է աւելի մեծ հետաքրքրութիւն եւ աւելի շատ գովազդատուներու։ Արդիւնքով ՄՈԿ-ը աւելի մեծ եկամուտ կը ստանայ հեռարձակման իրաւունքներու վաճառքէնԿաղապար:Sfn։ Օրինակ՝ CBS-ը վճարած է 375 մլն տոլար 1998-ին Նագանոյի մէջ տեղի ունեցած ողոմպիական խաղերը Ամերիկայի մէջ ցունադրելու համարԿաղապար:Sfn, իսկ NBC-ը ծախսած է 3,5 մլն տոլար 2000-2012-ականներուն կայացած բոլոր ողոմպիական խաղերը Ամերիկայի մէջ ցուցադրելու իրաւունքի ձեռքբերման համար[76]։

Հանդիսատեսի քանակը նոյնպէս մեծացած է 1960-ականներուն մինչեւ 20-րդ դարու վերջը։ Այդ տեղի ունեցած է 1964-ին ուղիղ հեռարձակման եւ 1968-ին գունաւոր հեռուստատեսութեան ստեղծման շնորհիւ[79]։ 1968-ին Մեխիկոյի մէջ տեղի ունեցած Ամառնային Ողիմպիական խաղերու հանդիսատեսներու քանակը ամբողջ աշխարհին մէջ կազմած է 600 մլն, 1984-ին Լոս Անճելըսի մէջ կայացած Ողիմպիական խաղերուն՝ 900 մլն, իսկ 1992-ին Պարսելոնայի մէջ տեղի ունեցած խաղերուն՝ 3,5 միլիար[80]։ Սակայն 2000-ին Սիտնիի մէջ տեղի ունեցած Ողիմպիական խաղերու ցունադրումը NBC-ով ունեցած է ամենացած վարկանիշը Ամառնային եւ Ձմեռնային Ողիմպիական խաղերու շարքին սկսած 1968-էն[81]։ Անոր պատճառ դարձած են երկու գործօններ. մէկը եղած է կաբելային հեռուստաալիքներու հետ աճող մրցակցութիւնը, երկրորդը՝ համացանցը, որ թոյլ կու տայ տեսնել արդիւնքներն ու տեսանիւթերը իրական ժամանակին։ Հեռուստաընկերութիւնները դեռեւս կը գործէին ժապաւէնային եղանակով՝ հետ մնալով զարգացող տեխնոլոգիաներու ժամանակէն[82]։ Վարկանիշներու անկումը ազդած է նաեւ գովազդի վրայ[83]։ Ողոմպիական խաղերու հեռարձակման համար կատարուող մեծ ծախսերու, համացանցի կողմէն ճնշման ու կաբելային հեռուստատեսութեան հետ մրցակցութեան պայմաններուն հեռուստաընկերութիւնները պահանջած են ՄՈԿ-էն միջոցներ ձեռնարկել վարկանիշի բարձրացման համարԿաղապար:Sfn։ Անոր ի պատասխան՝ ՄՈԿ-ը կատարած է շարք մը փոփոխութիւններ ողոմպիական ծրագրին մէջ։ Ամառնային ողոմպիական խաղերու ժամանակ մարմնամարզիկներու մրցումները եօթի փոխարէն սկսած են երկարիլ ինը գիշեր, ինչպէս նաեւ կազմակերպուած է ախոյեաններու գալայ աւելի մեծ հետաքրքրութիւն գրաւելու համարԿաղապար:Sfn։ ՄՈԿ-ը ընդլայնած է նաեւ լողի ու ջրացատկի մրցումներու ծրագրերը, որոնք երկուքն ալ մեծ ժողովրդականութիւն կը վայելեն եւ ունին մեծաքանակ հեռուստադիտողներ։ Եւ ի վերջոյ ամերիկեան հեռուստատեսային լոպպին եւ մասնաւորապէս NBC-ը կարողացած ենթելադրել, թէ երբ պէտք է տեղի ունենան որոշակի մրցումներ, որպէսզի իրենք կարողանան զանոնք ուղիղ հեռարձակմամբ ցունադրել Միացեալ Նահանգներու մէջԿաղապար:Sfn։ Արդիւնքները եղած են հակասական. 2006-ին Ձմեռնային ողիմպիական խաղերու վարկանիշը եղած է էականօրէն աւելի ցած, քան 2002-ի ողիմպիական խաղերունը, սակայն հեռուստադիտողներու թուաքանակի մեծ աճ նկատուած է 2008-ի Ամառնային ողիմպիական խաղերու ժամանակ, իսկ 2012-ի Ամառնային ողոմպիական խաղերը դարձած են ամենամեծ դիտումները ունեցած իրադարձութիւնը ԱՄՆ հեռուստատեսութեան ողջ պատմութեան ընթացքին[83]Կաղապար:Sfn[84]։ Ողիմպիական ապրանքանիշի վաճառքը եղած է վիճահարոյց։ Փաստարկումը այն է, որ ողիմպիական խաղերը այլեւս չեն տարբերիր այլ առեւտրային մարզական ներկայացումներէնԿաղապար:Sfn։ Յատկապէս քննադատուած է ՄՈԿ-ի կողմէն շուկայի յագեցումը 1996-ին Ատլանտայի եւ 2000-ին Սիտնիի մէջ տեղի ունեցած ողոմպիական խաղերու ժամանակ, երբ քաղաքները լի էին ողոմպիական խաղերուն վերաբերող իրեր առաջարկող ընկերութիւններով ու վաճառականներովԿաղապար:Sfn։ ՄՈԿ-ը նշած է, որ իրենք հաշուի կ՛առնեն այդ՝ ապագային նման երեւոյթներ թոյլ չտալու համարԿաղապար:Sfn։ Քննադատութեան մէկ այլ պատճառ դարձած է այն հանգամանքը, որ ողոմպիական խաղերու կազմակերպումը կը ֆինանսաւորուի հիւրընկալող քաղաքի ու երկրի կառավարութեան կողմէն, սակայն ՄՈԿ-ը կը վերահսկէ ողոմպիական խորհրդանիշներու օգտագործման իրաւունքներն ու անորմէ ստացուած շահոյթները։ ՄՈԿ-ը որոշակի տոկոսներ կը ստանայ նաեւ հովանաւորներու տրամադրած եւ հեռարձակման համար վճարուած գումարներունԿաղապար:Sfn։ Քաղաքները կը շարունակեն պայքարիլ ողիմպիական խաղերը հիւրընկալելու համար, թէեւ ոչ մէկ երաշխիք կայ, որ իրենք կրնան վերադարձնել իրենց ներդրումներըԿաղապար:Sfn։

Խորհրդանիշներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ողիմպիական դրօշակը

Ողոմպիական շարժումը կ՛օգտագործէ խորհրդանիշներ՝ Ողիմպիական խարտիային մէջ ամրագրուած գաղափարները ներկայացնելու համար։ Ողիմպիական խորհրդանիշը, որ առաւել յայտնի է որպէս Ողիմպիական օղակներ, բաղկացած է հինգ միահիւսուած օղակներէ եւ կը խորհրդանշէ բնակեցուած հինգ մայրցամաքները (Ափրիկէ, Ամերիկա, Ասիա, Աւստրալիա եւ Եւրոպա)։ Սպիտակ ֆոնի վրայ նկարուած ողոմպիական գունաւոր օղակները (կապոյտ, դեղին, սեւ, կանաչ եւ կարմիր) կը կազմեն Ողիմպիական դրօշը։ Այդ գոյները ընտրուած են այն պատճառով, որ ամէն մէկ ազգ իր ազգային դրօշի վրայ ունի անոնցմէ առնուազն մէկը։ Ողոմպիական դրօշը հաստատուած է 1914-ին, սակայն առաջին անգամ օգտագործուած է 1920-ին Անտուերպենի մէջ (Պելճիքա) տեղի ունեցած Ամառնային Ողիմպիական խաղերու ժամանակ։ Անկէ ետք այն կը բարձրացուի բոլոր Ողիմպիական խաղերու ժամանակ[85][86]։։

Ողիմպիական նշանաբանը՝ Citius, Altius, Fortius, որ լատիներէնէն թարգմանաբար կը նշանակէ «Արագ, բարձր, ուժեղ», առաջարկուած է Փիեր Տը Քուպերթէնի կողմէն 1894-ին եւ պաշտօնապէս ընդունուած է 1924-ին։ Նշանաբանը յօրինած է Քուպերթէնի ընկերը՝ տոմինիկեան վանական Հենրի Տիտոնը 1891-ին Փարիզի երիտասարդական ժողովին համար[87]։

Քուպերթէնի ողոմպիական գաղափարները արտայայտուած են Ողիմպիական հանգանակին մէջ.

Aquote1.png Ողիմպիական խաղերուն ամենակարեւորը ոչ թէ յաղթանակն է, այլ մասնակցությունը, ինչպես ամենակարեւորը կեանքին մէջ ոչ թէ յաղթատօնն է, այլ պայքարը։ Ամենաէականը ոչ թէ նուաճելն է, այլ լաւ պայքարելը։

Կաղապար:Բք

Aquote2.png


Ողիմպիական խաղերու մեկնարկէն ամիսներ առաջ Ողիմպիական կրակը կը վառուի Օլիմպիայի մէջ արարողութեամբ մը, որ կը յիշեցէ հին յունական ծիսակարգերը։ Կրակը վառողը, որ կը ներկայացնէ քրմուհիին, ջահը կը դնէ արեւի ճառագայթները կեդրոնացնող պարաբոլային հայելիին մէջ։ Ապա քրմուհին կը վառէ առաջին ջահակրի ջահը, որմէ ետք ջահակիրները, մէկը միւսին փոխանցելով, կրակը կը հասցնեն այն մարզադաշտ, ուր պէտք է տեղի ունենան Ողիմպիական խաղերը։ Ողիմպիական կրակը կարեւոր դեր կը կատարէ Ողիմպիական խաղերու բացման արարողութեան ժամանակ[88]։ Չնայած կրակը Ողիմպիական խաղերու խորհրդանիշ եղած է 1928-էն, սակայն ջահերով այն փոխանցելու աւանդոյթը ներդրուած է 1936-ի Ամառնային ողոմպիական խաղերու ժամանակ, որ տեղի ունեցած են Երրորդ ռայխին[85][89]։

Ողիմպիական թալիսմանները, որոնք հիւրընկալող երկիրի մշակութային ժառանգութիւնը ներկայացնող կենդանիի կամ մարդու կերպարներ են, սկսած են օգտագործուիլ 1968-էն։ Սակայն անոնք Ողիմպիական խաղերու կարեւոր մաս դարձած են 1980-ի Ամառնային ողիմպիական խաղերէն ետք, երբ միջազգային ժողովրդականութիւն ստացած է Մոսկուայի Ողիմպիական խաղերու Միշա արջուկը։ Լոնտոնի Ողիմպիական խաղերու թալիսմանը կոչուած է Վենլօք ի պատիւ Շրոպշայրի Մաչ Վենլօք քաղաքի, որ կը շարունակէ հիւրընկալել Վենլօքի ողիմպիական խաղերը, որոնք Փիեր Տը Քուպերթէնին ոգեշնչած են ստեղծել Ողիմպիական խաղերը[90]։

Արարողութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Բացում[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

2012-ի Ամառնային Ողիմպիական Խաղերու բացման արարողութիւնը Լոնտոնի մէջ

Ողոմպիական խարտիայի համաձայն՝ Ողոմպիական խաղերու բացման արարողութիւնը պէտք է ներառէ շարք մը տարրեր։ Բացումը տեղի կ՛ունենայ նախքան մրցումներու սկսիլը[91][92]։ Այդ արարողութիւններու մեծ մասը սկիզբ առած է 1920-ի Անտուերպենի Ողոմպիական խաղերէն[93]։ Սովորաբար բացման արարողութիւնը կը սկսի հիւրընկալող երկիրի դրօշի բարձրացմամբ ու օրհներգի հնչեցմամբ[91][92]։ Ապա կը ներկայացուին հիւրընկալող երկիրը ներկայացնող երաժշտական, պարային ու թատերական բեմադրութիւններ[93]։ Բացման արարողութեան գեղարուեստական մասը ժամանակի ընթացքին դարձած է աւելի բարդ, քանի որ իւրաքանչիւր երկիր կը ձգտի կազմակերպել նախորդէն աւելի յիշարժան միջոցառում։ Փեքինի Ողոմպիական խաղերու բացման արարողութեան համար ծախսուած է 100 մլն տոլար, ընդ որուն՝ այդ գումարի մեծ մասը յատկացուած է գեղարուեստական մասին[94]։ Գեղարուեստական մասէն ետք տեղի կ՛ունենայ մարզիկներու շքերթ ըստ երկիրներու։ Ըստ աւանդութեան՝ առաջինը մարզադաշտ կը մտնէ Յունաստանի ողոմպիական խումբը, որմով յարգանքի տուրք կը մատուցուի ողոմպիական խաղերու ստեղծման համար։ Ապա մարզադաշտ կը մտնեն միւս երկիրներու ներկայացուցիչները՝ ըստ այբբենական կարգի (լեզուն կ՛ընտրէ հիւրընկալող երկիրը), իսկ հիւրընկալող երկրի խումբը կը ներկայանայ վերջինը։ 2004-ի Ամառնային Ողիմպիական խաղերու ժամանակ, որ տեղի ունեցած են Աթէնքի մէջ, Յունաստանի դրօշը մարզադաշտ կը բերուի առաջինը, սակայն երկրի Ողիմպիական խումբը մտած է վերջինը։ Անոր կը հետեւին ելոյթները, որոնցմով պաշտօնապէս կը բացուին խաղերը։ Վերջը մարզադաշտ կը բերուի ջահով կրակը եւ կը փոխանցուի անոր (սովորաբար կ՛ըլլայ տուեալ երկրի ամենայաջողակ մարզիկը), որ պէտք է վառէ Ողիմպիական կրակը մարզադաշտին մէջ[91][92]։

Փակում[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Մարզիկները հաւաքուած են մարզադաշտին մէջ 2008-ին Փեքինի մէջ տեղի ունեցած Ամառնային Ողիմպիական Խաղերու փակման ժամանակ

Ողիմպիական խաղերու փակման արարողութիւնը տեղի ունեցած է մարզական բոլոր մրցումներու աւարտէն ետք։ Մարզադաշտ կը մտնեն դրօշակակիրները, որոնց կը հետեւին բոլոր երկիրները ներկայացնող մարզիկները մէկ խումբով՝ առանց բաժանուած ըլլալու ըստ երկրի[95]։ Համապատասխան օրհներգի հնչեցման զուգահեռ կը բարձրացուին երեք երկիրներու դրօշներ՝ տուեալ Ողիմպիական խաղերը ընդունած երկրի, Յունաստանի, ինչպէս նաեւ այն երկրի դրօշը, ուր տեղի ունեցած են յաջորդ Ամառնային կամ Ձմեռնային Ողիմպիական խաղերը[95]։ Կազմակերպչական յանձնաժողովի ու ՄՈԿ-ի նախագահները հանդէս կու գան եզրափակիչ ելոյթներով, Ողիմպիական խաղերը պաշտօնապէս կը փակուին եւ կը հանգեցուի Ողիմպիական կրակը[96]։ Ապա տեղի կ՛ունենայ, այսպէս կոչուած, Անտուերպենի արարողութիւնը. տուեալ Ողիմպիական խաղերը հիւրընկալած քաղաքի քաղաքապետը յատուկ Ողոմպիական դրօշը կը փոխանցէ ՄՈԿ նախագահին, որ ալ այն կը յանձնէ այն քաղաքի քաղաքապետին, որ պէտք է ընդունի յաջորդ Ողիմպիական խաղերը[97]։ Անորմէ ետք յաջորդ Ողիմպիական խաղերը ընդունող երկիրը սովորաբար կը ներկայացուի իր մշակոյթը արտացոլող պարային ու թատերական կարճատեւ ներկայացմամբ[95]։

Ըստ աւանդոյթի՝ տղամարդոց մարաթոնեան վազքի (Ամառնային ողոմպիական խաղերու ժամանակ) եւ տղամարդոց մասսայական մեկնարկով 50 քմ դահուկավազքի (Ձմեռնային ողոմպիական խաղերու ժամանակ) մետալներու յանձնումը կը կատարուի փակման արարողութեան ժամանակ եւ կը դառնայ տուեալ Ողոմպիական խաղերու մետալներու յանձնման վերջին արարողութիւնը։

Մետալներու յանձնում[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Մետալներու յանձնման արարողութիւն 2008-ի Ամառնային Ողիմպիական խաղերու ժամանակ. բարձրացուած են Դանիայի, Մեծ Բրիտանիայի ու Նոր Զելանտիայի դրօշները (ձախէն աջ)

Մետալներու յանձնման արարողութիւնը կը կատարուի ողոմպիական իւրաքանչիւր մարզաձեւի մրցումներու աւարտէն ետք։ Առաջին, երկիրորդ եւ երրորդ տեղը գրաւած մարզիկները կամ խումբերը կը կանգնին երեք աստիճաններէ կազմուած պատուոյ հարթակի վրայ, որպէսզի ստանան իրենց մետալները[98]։ Մետալները կը յանձնէ ՄՈԿ անդամներէն մէկը, որմէ յետոյ կը բարձրացուին այն երեք երկիրներու դրօշները, որոնց կը ներկայացնեն մետալակիրները, եւ կը հնչէ ոսկի մետալի արժանացած մարզիկի երկրի օրհներգը[99]։ Ողիմպիական խաղերը հիւրընկալող երկրի քաղաքացիները՝ որպէս կամաւոր, նոյնպէս կը մասնակցին մետալներու յանձնման արարողութեան. անոնք կ՛օգնեն մետալները ներկայացնող ՄՈԿ անդամին եւ հանդէս կու գան որպէս դրօշակակիր[100]։

Մարզաձեւեր[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ողոմպիական խաղերու ծրագիրը կը ներառէ 35 մարզաձեւեր, կատեգորիա եւ 408 մրցութիւն։ Օրինակ՝ Ամառնային ողոմպիական խաղերուն ըմբշամարտէն տեղի կ՛ունենան մրցումներ երկու կատեգորիաներով՝ յունահռոմէական եւ ազատ ոճի։ Անոնցմէ իւրաքանչիւրի շրջանակներուն մէջ տեղի կ՛ունենան տասնչորս մրցութիւններ տղամարդոց եւ չորս մրցութիւններ կանանց համար, որոնք բաժանուած են ըստ քաշային կարգերու[101]։ Ամառնային ողոմպիական խաղերու ծրագիրը կ՛ընդգրկէ 26, Ձմեռնային ողոմպիական խաղերուն՝ 15 մարզաձեւ[102]։ Աթլետիկայի, լողի, սուսերամարտի ու գեղարուեստական մարմնամարզութեան մրցումները մշտապէս կ՛ընդգրկուին Ամառնային ողոմպիական խաղերու ծրագրերուն մէջ։ Դահուկավազքը, գեղասահքը, տափօղակով հոքէյը, դահուկային երկամարտը, դահուկացատկը եւ չմշկաւազքը մշտապէս կ՛ընդգրկուին Ձմեռնային Ողիմպիական խաղերու ծրագրում՝ սկսած 1924-էն։ Ներկայիս Ողիմպիական խաղերու ծրագրին մէջ ընդգրկուող շարք մը մարզաձեւեր, ինչպիսին են բադմինտօնը, պասքէթպոլը, վոլէյպոլը, նախապէս Ողիմպիական խաղերուն ներառուած են որպէս ցուցադրական մարզաձեւեր, ապա ընդգրկուած հիմնական ծրագրին մէջ։ Շարք մը մարզաձեւեր, ընդհակառակը, ժամանակի ընթացքին դուրս մնացած են ողիմպիական ծրագրէն[103]։

Ողոմպիական մարզաձեւերը կը վերահսկեն միջազգային մարզական դաշնութիւնները, որոնք ճանչցուած են ՄՈԿ-ի կողմէն։ ՄՈԿ-ին մօջ ներկայացուած են 35 դաշնութիւններԿաղապար:Sfn։ Կան մարզաձեւեր, որ ճանչցուած են ՄՈԿ-ի կողմէն, սակայն ներառուած չեն Ողոմպիական ծրագրին մէջ։ Սակայն անոնք կրնան ստանալ Ողոմպիական մարզաձեւի կարգավիճակ ծրագրի վերանայման ժամանակ, որ տեղի կ՛ունենայ ՄՈԿ-ի՝ Ողիմպիական խաղերու յաջորդող առաջին նիստին[104]։ Այդ վերանայումներու ժամանակ մարզաձեւերը կրնան ընդգրկուիլ ողոմպիական ծրագրին մէջ կամ դուրս գալ անկէ ՄՈԿ-ի անդամներու երկու երրորդի կողմ քուէարկելու պարագային[105]։ Կան ՄՈԿ-ի կողմէն ճանչցուած մարզաձեւեր, որոնք երբեք չեն ընդգրկուած ողոմպիական ծրագրին մէջ. անոնց կարգին են շախմատն ու սըրֆինկը[106]։

Հոկտեմբեր եւ Նոյեմբեր 2004-ին ՄՈԿ-ը ստեղծած է Ողիմպիական ծրագրի յանձնաժողով, որ պէտք է վերանայէր ողոմպիական ծրագրին մէջ ընդգրկուած մարզաձեւերը ու ոչ ողոմպիական ճանչցուած բոլոր մարզաձեւերը։ ԱԱնոր նպատակն էր ստեղծել համակարգուած մօտեցում Ողիմպիական խաղերու ծրագրի կազման հարցով[107]։ Յանձնաժողովը ձեւակերպած է եօթը չափանիշներ, որոնց հիման վրայ պէտք է որոշուէր, թէ արդեօք տուեալ մարզաձեւը պէտք է ընդգրկուի Ողիմպիական ծրագրին մէջ[107]։ Այդ չափանիշներն են մարզաձեւի պատմութիւնն ու աւանդոյթները, համաշխարհային բնոյթը, ժողովրդականութիւնը, ձեւը, մարզիկներու առողջութիւնը, այդ մարզաձեւը վերահսկող միջազգային դաշնութեան զարգացումը եւ այդ մրցութեան համար պահանջուող ծախսերը[107]։ Այդ ուսումնասիրութեան արդիւնքով հինգ ճանչցուած մարզաձեւեր առաջարկուած են որպէս 2012-ի Ողիմպիական խաղերու ծրագրին մէջ ընդգրկուածու թեկնածուներ. այդ մարզաձեւերն են կոլֆը, քարաթէն, ռեկպի 15-ը, անուաչմշկասահքը եւ սկուոշը[107]։ Այդ մարզաձեւերը քննարկուած են ՄՈԿ-ի գործադիր խորհուրդի կողմէն եւ ներկայացուած Յուլիս 2005-ին Սինկափուրու տեղի ունեցած ընդհանուր նիստին։ Հինգ մարզաձեւերէն եզրափակիչ փուլ անցած են միայն երկուքը՝ քարաթէն եւ սկուոշը[107]։ Սակայն անոնցմէ ոչ մէկը ստացած է ՄՈԿ-ի անդամներու ձայներու երկու երրորդը եւ չէ ընդգրկուած ողոմպիական ծրագրին մէջ[107]։ Հոկտեմբեր 2009-ին ՄՈԿ-ը քուէրակած է կոլֆն ու ռեկպին 2016 եւ 2020 թուականներու Ողիմպիական խաղերու ծրագրերուն ընդգրկելու օգուտին[108]։

ՄՈԿ-ի 114-րդ նիստին, որ կայացած է 2002-ին, Ամառնային Ողիմպիական խաղերու ծրագիրը սահմանափակուած է առաւելագոյնը 28 մարզաձեւերով, 301 մրցութիւններով ու 10, 500 մարզիկներով[107]։ Երեք տարի ետք՝ ՄՈԿ-ի 117-րդ նիստին, տեղի ունեցած առաջին խոշոր փոփոխութիւնը ողոմպիական ծրագրին մէջ, որու արդիւնքով 2012-ի Ամառնային ողոմպիական խաղերու պաշտօնական ծրագրէն դուրս բերուած են պէյսպոլն ու սոֆթպոլը։ Քանի որ այդ ժամանակ նոր մարզաձեւեր չեն ներառուած ծրագրին մէջ, 2012-ի ողոմպիական ծրագրի կազմին մէջ եղած է 26 մարզաձեւ[107]։ 2016 եւ 2020 թուականներու Ողիոմպիական խաղերու ծրագրերուն մէջ կրկին ընդգրկուած են առաւելագոյն թիւով մարզաձեւեր, քանի որ աւելցուած են ռեկպին ու կոլֆը[108]։

Սիրողական եւ մասնագիտական մակարդակներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Հոկեյի ազգային լիկայի մասնագետ խաղացողներուն թոյլատրուած է մասնակցիլ տափօղակով հոքիյի մրցումներուն 1998-էն (նկարին մէջ՝ Ոսկէ մետալի համար Ռուսաստանի ու Չեխիոյ հաւաքականներու խաղը 1998-ին)

Ազնուականական բարքերը, որոնք կը տիրէին Անգլիոյ մասնաւոր դպրոցներուն մէջ, մեծապէս ազդած են Փիեր տը Կուպերթէնի վրայ։ Մասնաւոր դպրոցներուն մէջ կը տիրէր այն համոզմունքը, որ մարզանքը կրթութեան անբաժանելի մասն է, եւ այդ վերաբերմունքը կը ձեւակերպուէր mens sana in corpore sano (առողջ մարմնին մէջ՝ առողջ հոգի) արտայայտութեամբ։ Ըստ այդ համոզմունքներու՝ տղամարդը պէտք է ըլլայ բազմակողմանի օժտուած մարդ, ոչ թէ լաւագոյնը ոլորտի մը մէջ։ Գոյութիւն ունէր նաեւ գերակշռող համոզմունք, ըստ որուն՝ մարզուիլը կը համարուէր խաբէութիւնԿաղապար:Sfn։ Մասնագիտական մակարդակով որեւէ մարզաձեւով զբաղուողներու գերազանցութիւնը անոնց նկատմամբ, որոնք մարզանքով կը զբաղուէին միայն որպէս նախասիրութիւն, կը համարուէր անարդարԿաղապար:Sfn։

Խաղերուն մասնագէտ մարզիկներու մասնակցութեան բացառումը վէճերու տեղիք տուած է ժամանակակից Ողիմպիական խաղերու ողջ ընթացքին։ 1912-ին հնգամարտի եւ տասնամարտի ողոմպիական ախոյեան Ճիմ Թորփը զրկուած է իր մետալներէն, երբ պարզուած է, որ Ողոմպիական խաղերէն առաջ ան խաղցած է պէյսպոլ մասնագիտական մակարդակով։ Անոր մետալները յետմահու վերականգնուած են ՄՈԿ-ի կողմէն 1983-ին[109]։ Զուէներացի եւ աւստրիացի դահուկորդները բողոքած են 1936-ի Ձմեռնային Ողիմպիական խաղերը՝ ի սատարում դահուկավազքի իրենց ուսուցիչներուն, որոնց թոյլ չէին տուած մասնակցիլ Ողիմպիական խաղերուն, քանի որ անոնք փող կը վաստակէին մարզանքի միջոցով, որու պատճառով համարուած են մասնագէտներ[110]։

20-րդ դարուն սիրողական մարզիկի բնորոշումը որպէս արիստոկրատ տղամարդ դարձաւ հնաոճԿաղապար:Sfn։ Արեւելեան պլոքի երկիրներուն մէջ պետութիւնը կը սկսի ֆինանսաւորել մարզիկներուն միայն մարզանքով զբաղուածու համար, որ բացասաբար կ՛անդրադառնայ սիրողական մարզանքի գաղափարախօսութեան վրայ, քանի որ անբարենպաստ պայմաններուն մէջ կը դնէր Արեւմտեան երկիրները ներկայացնող սիրողական մակարդակի մարզիկներուն[111]։ 1970-ականներէն սկսած՝ մասնակէններու՝ ոչ մասնագէտ ըլլալու պահանջները աստիճանաբար դուրս եկած են Ողոմպիական խարտիայէն։ 1988-ի Ողոմպիական խաղերէն ետք ՄՈԿ-ը որոշած է թոյլատրել բոլոր մասնագէտ մարզիկներու մասնակցութիւնը խաղերուն՝ Միջազգային մարզական միաւորումներու համաձայնութեամբ[112]։

Քանատայի խումբ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

1960-ական թուականներու վերջին Քանատյի սիրողական հոկեյի ասոցիացիան հասկացած է, որ իրենց ոչ մասնագիտականխաղացողներն այլեւս չէն կարող մրցակցել Խորհրդային Միութեան խումբի՝ իրենց ողջ ժամանակը մարզումներուն տրամադրող խաղացողներու եւ մշտապէս կատարելագործուող եւրոպական միւս խումբերուն հետ։ Անոնք պնդած են, որ հնարաւորութիւն տրուի խումբին մէջ ներառել մասնագիտական լիկաներու խաղցողներու, սակայն անոր դէմ հանդէս եկած են Տափօղակով հոքիյի միջազգային դաշնութիւնը ու ՄՈԿ-ը։ Էյվերու Պրենտէժը, որ եղած է ՄՈԿ-ի նախագահը 1952-1972-ականներուն, դէմ եղած է սիրողական ու մասնագիտական մակարդակներու մարզիկներու՝ ուրիշներուն հետ մրցելուն։ 1969-ին կայացած Տափօղակով հոքիյի միջազգային դաշնութեան համագումարին որոշուած է Քանատային թոյլ տալ իր խումբը ընդգրկել ինն մասնագիտական մարզիկներ, բայց ոչ Հոքիյի ազգային լիկայէնՄէջբերման սխալ՝ Closing </ref> missing for <ref> tag։ Կիւնթէր Սապեթցկին 1975-ին դարձած է Տափօղակով հոքիյիի միջազգային դաշնութեան նախագահ եւ օգնած հարթել վէճը Քանատայի սիրողական հոքիյի ընկերակցութեան հետ։ 1976-ին Տափօղակով հոքիյի միջազգային դաշնութիւնը համաձայնած է թոյլատրել «բաց մրցակցութիւն» բոլոր խաղցողներուն միջեւ աշխարհի առաջնութիւններուն մէջ։ Այնուամէնայնիւ, Հոքէյի ազգային լիկայի խաղցողները դեռեւս իրաւունք չեն ստացած մասնակցիլ Ողիմպիական խաղերուն մինչեւ 1988-ը, քանի որ ըստ ՄՈԿ-ի քաղաքականութեան՝ միայն սիրողական մակարդակի մարզիկները կրնային մասնակցիլ Ողիմպիական խաղերուն[113]։

Վեճեր[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Բողոքներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

1956-ին Ողիմպիական խաղերը բողոքած երկիրները նշուած են կապոյտով
1964-ին Ողիմպիական խաղերը բողոքած երկիրները նշուած են կարմիրով
1976 թուականի Ողիմպիական խաղերը բողոքած երկիրները նշուած են կապոյտով
1980 թուականի Ողիմպիական խաղերը բողոքած երկիրները նշուած են կապոյտով
1984 թուականի Ողիմպիական խաղերը բողոքած երկիրները նշուած են կապոյտով
1988 թուականի Ողիմպիական խաղերը բողոքած երկիրները նշուած են կապոյտով

Յունաստանը, Աւստրալիան, Ֆրանսան եւ Մեծ Բրիտանիան այն միակ երկիրներն են, որոնք մասնակցած են ժամանակակիցբոլոր Ողիմպիական խաղերուն՝ սկսած 1896-էն։ Երբեմն երկիրները բաց ձգած են Ողիմպիական խաղերը որակաւորուած մարզիկներ չունենալու պատճառով, իսկ որոշ երկիրներ կը նախընտրեն բողոքել Ողիմպիական խաղերը տարբեր պատճառներով։ Իրլանտայի ողոմպիական խորհուրդը բողոքած է 1936-ին Պերլինի մէջ տեղի ունեցող Ամառնային ողոմպիական խաղերը, որովհետեւ ՄՈԿ-ը պահանջած է, որ անոր խումբը ներկայացնէ Իռլանտայի Ազատ Պետութիւնը, ոչ թէ ամբողջ Իռլանտա կղզինԿաղապար:Sfn։

Երեք բողոք յայտարարուած է 1956-ին Մելպուրնու տեղի ունեցող Ամառնային ողոմպիական խաղերու ժամանակ. Հոլանտան, Սպանիան եւ Զուէներուան հրաժարած են մասնակցիլ՝ բողոքելով Խորհրդային Միութեան կողմէն Հունգարական յեղափոխութեան ճնշման դէմ, սակայն այդ երկիրներու ձիավարութեան խումբերը մանսակցած են Սթոքհոլմի մէջ տեղի ունեցած մրցումներուն։ Քամպոտիան, Եգիպտոսը, Իրաքը եւ Լիբանանը բողոքած են Ողիմպիական խաղերը Սուէզի ճգնաժամի պատճառով, իսկ Չինաստանը (Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետութիւն) բողոքած է խաղերը այն պատճառով, որ Թայուանին թոյլատրուած է մասնակցիլ որպէս Չինաստանի Հանրապետութիւն[114]։

1972 եւ 1976-ականներուն ափրիկեան բազմաթիւ երկիրներ ՄՈԿ-ին սպառնացած բողոքած են Ողիմպիական խաղերը, եթէ չարգիլուի Հարաւափրիկեան Հանրապետութեան եւ Ռոտէզիայի մասնակցութիւնը այնտեղ տիրող խտրականութեան քաղաքականութեան պատճառով։ Ափրիկեան երկիրները պահանջած են հանել նաեւ Նոր Զելանտայի մասնակցութիւնը, որովհետեւ վերջինիս ռեկպիի ազգային խումբը մեկնած էր Հարաւափրիկեան Հանրապետութիւն։ ՄՈԿ-ը կատարած է առաջին երկու պահանջները, սակայն մերժած է վերջինը՝ պատճառաբանելով, որ ռեկպին Ողիմպիական մարզաձեւ չէ[115]։ Յետագային ափրիկեան 20 երկիրներուն միացած են Գայանան ու Իրաքը՝ ձգելով Մոնրէալու տեղի ունեցող Ողիմպիական խաղերը այն բանէն յետոյ, երբ իրենց քանի մը ներկայացուցիչներ արդէն մասնակցած էին մրցումներու[115][116]։

Թայուանը հեռացուած է 1976-ի Ողիմպիական խաղերէն Քանատայի վարչապետ Փիեր Էլիոթ Տրիւտոյի հրամանով։ Տրիւտոյի արարքը լայնօրէն քննադատուած է, եւ Քանատային մեղադրածեն քաղաքական ճնշում գործադրելու մէջ[117]։ Քանատայի կողմէն կղզիի ճանչցուած չըլլալու պատճառով որոշուած է արգիլել խումբի մասնակցութիւնը, սակայն մարզիկներուն առաջարկուած է սահմանափակուիլ պետական խորհրդանիշներու մասնաւոր օգտագործմամբ[118]։ Այնուամէնայնիւ Թայուան որոշած է բողոքել Ողիմպիական խաղերը եւ չէ մասնակցած մինչեւ 1984-ը, երբ վերադարձած է Չինական Թայփէ անունով եւ յատուկ դրօշով ու օրհներգով[119]։

1980 եւ 1984-ականներուն Սառ պատերազմի մասնակէնները բողոքած են ուրիշ երկիրներու մէջ տեղի ունեցող Ողիմպիական խաղերը։ Միացեալ Նահանգներն ու վաթսունհինգ երկիրներ բողոքած են 1980-ին Մոսկուայի մէջ տեղի ունեցած Ամառնային Ողիմպիական խաղերը Խորհրդային Միութեան կողմէն Աֆղանիստան ներխուժման պատճառով։ Այդ բողոքի պատճառով 1980-ի ողոմպիականին մասնակցած է 80 երկիր, որ մասնակէն երկիրներու ամենափոքր թիւն է 1956-էն ի վեր[120]։ Խորհրդային Միութիւնը եւ 15 երկիրներ բողոքած են 1984-ին Լոս Անճելըսի մէջ տեղի ունեցած Ողիմպիական խաղերը՝ պատճառաբանելով, թէ անոնք չեն կրնար երաշխաւորել իրենց քաղաքացիներու անվտանգութիւնը։ Չնայած անոր՝ այդ Ողիմպիականը մասնակցած է 140 Ազգային կոմիտէ, որ մրցանշային թիւ էր այդ ժամանակի համար[5]։ Վարշաւայի պայմանագրի կազմակերպութեան անդամ Ռումանիայի խումբը, հակառակ ԽՍՀՄ պահանջի, որոշած է մասնակցիլ եւ արժանացած է ջերմ ընդունելութեան Միացեալ Նահանգներու մէջ։ Ողիմպիական Խաղերու բացման արարողութեան ժամանակ Ռումանիայի խումբը արժանացած է բուռն ծափահարութիւններու հանդիսատեսի կողմէն, որ հիմնականին ԱՄՆ քաղաքացիներ էին։ Արեւելեան միաւորումի՝ Ողիմպիական խաղերը բողոքած երկիրները Յուլիսին եւ Օգոստոսին ունեցած են իրենց այլընտրանքային մրցութիւնը, որ կոչուած է Բարեկամութեան խաղեր[121][122]։

Կոչեր եղած է բողոքելու չինական արտադրութեան ապրանքներն ու 2008-ին Չինաստանի մէջ կայանալիք Ողիմպիական խաղերը որպէս բողոք Չինաստանի մէջ մարդու իրաւունքները խախտելու դէմ եւ ի պատասխան Թիպէթեան անկարգութիւններուն։ Սակայն վերջնական արդիւնքով ոչ մէկ երկիր միացած է բողոքին[123][124]։ Օգոստոս 2008-ին Վրաստանի կառավարութիւնը կոչ ըրած է բողոքել 2014-ին Սոչիի մէջ կայանալիք Ձմեռնային ողիմպիական խաղերը Հարաւային Օսիայի պատերազմին Ռուսաստանի միջամտութեան պատճառով[125][126]։

Քաղաքականություն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ճեսսի Օվենսը պատուոյ հարթակին 1936-ի Ողիմպիական խաղերու ժամանակ

Ողիմպիական խաղերը գրեթէ իրենց սկզբնաւորման ժամանակներուն օգտագործուած են որպէս քաղաքական գաղափարախօսութիւններու տարածման հարթակ։ 1936-ի Ողիմպիական խաղերը հիւրընկալելող Նացիստական Գերմանիան ցանկանացած է Նացիոնալ-սոցիալիստական կուսակցութիւնը ներկայացնել որպէս բարեացակամ ու խաղաղասէր, սակայն միաժամանակ խաղերը օգտագործած է արիական ռասայի գերազանցութիւնը ցուցադրելու նպատակովԿաղապար:Sfn։ Գերմանիան եղած է այդ խաղերու ամենայաջողակը այդ Ողիմպիական խաղերուն եւ ամէն ինչ ըրած է, որ ցոյց տայ արիացիներու առաւելութիւնը, սակայն այդ յաջողութիւնը մթագնած են չորս ոսկի մետալ նուաճած աֆրոամերուկացի Ժեսսի Օվենսի եւ ոսկի մետալի արժանացած հունգարացի հրեայ Իպոյյա Չաքի նշանակալէն յաղթանակներըԿաղապար:Sfn։ Խորհրդային Միութիւնը չէ մասնակցած ՈղԻմպիական խաղերուն նախքան 1952-ը։ Սակայն անոր փոխարէն 1928-էն սկսած ԽՍՀՄ-ը կազմակերպած է միջազգային մրցութիւններ, որ կոչուած են Սպարտակիադաներ։ Երկու համաշխարհային պատերազմներու միջեւ ինկած ժամանակաշրջանին՝ 1920-ական եւ 1930-ականներուն, տարբեր երկիրներու, ինչպէս նաեւ Միացեալ Նահանգներու համայնավարներն ու ընկերվարականները փորձած են իրենց կողմէն «պուրժուական» կոչուած Ողիմպիական խաղերուն հակադրել Բանուորներու ողոմպիական խաղերը[127]Կաղապար:Sfn։ 1956-ի Ողոմպիական խաղերուն Խորհրդային Միութիւնը հասած է մեծ յաջողութեան՝ նուաճելով ամենաշատ թիւով մետալները, որ նպաստած է երկիրի միջազգային հեղինակութեան բարձրացման[128]։

Առանձին անհատներ նոյնպէս օգտագործած են Ողիմպիական խաղերը իրենց քաղաքական գաղափարները քարոզելու համար։ 1968-ին Մեքսիքոյի մէջ տեղի ունեցող Ամառնային Ողիմպիական խաղերու ժամանակ ամերուկացի վազորդներ Թոմի Սմիթը եւ Ճոն Քարլոսը, որ 200 մեթր մրցատարածութիւնով գրաւած էին համապատասխանաբար առաջին եւ երրորդ տեղերը, մետալներու յանձնումէն ետք, երբ հնչած է ԱՄՆ օրհներգը, խոնարհած են գլուխներն ու վեր բարձրացուցած բռունցքները (սեւ ձեռնոցներով)՝ ցուցադրելով «Black Power» (սեւերու հզօրութիւն) յայտնի նշանը՝ անով արտայայտելով իրենց բողոքը Միացեալ Նահանգներու մէջ տիրող ռասիզմի դէմ։ Արծաթէ մետալակիրը՝ աւստրալացի Փիթր Նորմանը, կը կրէր «Օլիպիական նախագիծ յանուն մարդու իրաւունքներու» (անգլ.՝ Olympic Project for Human Rights, OPHR) նշանը՝ ցոյց տալով իր աջակցութիւնը Սմիթին ու Քարլոսին։ Անոր ի պատասխան՝ ՄՈԿ-ի նախագահ Էյվերու Պրենտէժը Միացեալ Նահանգներու ողոմպիական կոմիտէէն պահանջած է տուն ուղարկել այդ երկու մարզիկներուն կամ պայքարէն հանել թեթեւ ատլետիկայի խումբը ամբողջութեամբ։ Միացեալ Նահանգներու ողոմպիական կոմիտէն ընտրած է առաջինը[129]։ Նոյն Ողոմպիական խաղերու ժամանակ Չեխօսլովակիան ներկայացնող մարմնամարզուհի Վերա Չասլաւսկան արտայայտած է բողոքը ընդդէմ Խորհրդային Միութեան կողմէն իր հայրենիք կատարուած ներխուժման. մարզագերանի վրայ վարժութիւններու համար արծաթէ եւ ազատ վարժութիւններու համար ոսկի (ԽՍՀՄ ներկայացուցիչ Լարիսա Փեթրիքի հետ միասին) մետալներու արժանանալէ ետք Չասլաւսկան ԽՍՀՄ օրհներգի հնչեցման ժամանակ գլուխը թեքած է աջ եւ փոքր խոնարհած։ Հայրենիք վերադառնալէն ետք Վերա Չասլաւսկային Չեխօսլովակիայի կոմունիստական ղեկավարութիւնը արգիլած է դուրս գալ երկիրէն։

Ներկայիս Իրանի կառավարութիւնը քայլեր կը ձեռնարկէ իր մարզիկներուն թոյլ չտալու մասնակցիլ որեւէ մրցութեան ընդդէմ Իսրայէլի մարզիկներու։ Պարսիկ ձիւդոիստ Արաշ Միրեսմաեիլին չէ մասնակցած Իսրայէլը ներկայացնող մարզիկի դէմ մարտին 2004-ին Ամառնային ողոմպիական խաղերու ժամանակ։ Չնայած պաշտօնապէս Արաշ Միրեսմաեիլին որակազրկուած է աւելորդ քաշի պատճառով, սակայն ան Իրանի կառավարութեան կողմէն ստացած է 125,000 տոլարի չափով դրամական պարգեւ, որ կը տրէր Ողիմպիական խաղերուն ոսկի մետալներ նուաճած բոլոր իրանցիներուն։ Միջազգային մակարդակով կը համարուի, որ ան դիտմամբ չէ խուսափած մարտէն, սակայն այդ գումարի ընդունումը կասկածի տեղիք տուած է[130]։

Արդիւնաւէտութիւնը խթանող դեղամիջոցներու օգտագործում[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

20-րդ դարու սկզբը Ողիմպիական խաղերուն մասնակցող բազմաթիւ մարզիկներ սկսած են օգտագործել դեղանիւթեր՝ լաւացնելու համար իրենց մարզական ունակութիւնները։ Օրինակ՝ 1904-ին մարաթոնեան վազքին ոսկի մետալ ստացած Թոմաս Հիքսին մարզիչը տուած էր ստիխնին[131]։ Ողիմպիական խաղերու ժամանակ խթանիչներու օգտագործման պատճառով վրայ հասած մահուան միակ դէպքը պատահած է 1960-ին Հռոմի մէջ։ Դանիացի հեծանուորդ Քնուտ Ենսէնը ինկած է իր հեծանիւէն եւ յետոյ մահացած։ Դատաքննչական յետաքննութիւնը ցոյց տուած է, որ ան եղած է ամֆետամիններու ազդեցութեան տակ[132]։ 1960-ականներու կէսերուն մարզանքի դաշնութիւնները սկսած են արգիլել արդիւնաւետութիւնը խթանող դեղամիջոցներու օգտագործումը։ 1967-ին ՄՈԿ-ը հետեւած է անոնց[133]։

Ըստ բրիտանացի լրագրող Էնտրու Ժենինկսի՝ Պետական անվտանգութեան կոմիտէի գնդապետը յայտարարած է, թէ գործակալութեան սպաները նշանակուած են ՄՈԿ-ի հակադոպինգային մարմիններուն մէջ, որպէսզի ghyhm կեղծէն խթանիչի քննութիւնները, եւ այդ հսկայական ջանքերուն շնորհիւ «փրկուած են» խորհրդային մարզիկները[134]։ 1980-ին Մոսկուայի մէջ տեղի ունեցած Ողոմպիական խաղերուն նուիրուած աւստրալական ուսումնասիրութեան մէջ, որ կատարուած է 1989-ին, ըսուած է. «Հազիւ թէ Մոսկուայի խաղերուն ըլլայ որեւէ մետիլակիր, աւելի ստոյգ՝ ոսկի մետալի յաղթող, որ չըլլար այս կամ այն, որպէս կանոն՝ քանի մը խթանիչի ազդեցութեան տակ։ Մոսկուայի խաղերը կրնան կոչուիլ Դեղագործներու խաղեր»[134]։

Ողիմպիական խաղերու մասնակէ առաջին մարզիկը, որու դոպինգային քննութիւնը դրական արդիւնք ցոյց տուած է, եղած է շուէտ հնգամարտիկ Հանս Գունար Լիլենվալը, որ կորսնցուցած է է 1968-ի ամառնային ողիմպիական խաղերու ժամանակ ստացած պրոնզէ մետալը ալքոհոլ օգտագործելու պատճառովԿաղապար:Sfn։ Խթանիչներու օգտագործման պատճառով տեղի ունեցած ամենայայտնի որակազրկումներէն մէկը տեղի ունեցած է 1988-ի Ողոմպիական խաղերէն ետք, երբ քանատացի սպրինտէր Պէն Ճոնսոնի (որ յաղթած էր 100 մեթր մրցատարածութեան մէջ) քննութեան արդիւնքով պարզուած է, որ ան օգտագործած է ստանոզոլոլ։ Անոր ոսկի մետալը փոխանցուած է ամերուկացի Քարլ Լյուիսին, որու արգիլուած նիւթերու օգտագործման վերաբերեալ քննութեան արդիւնքները նոյնպէս դրական եղած էին Ողիմպիական խաղերէն առաջ[135]։

1999-ին ՄՈԿ-ի կողմէ ստեղծուած է Համաշխարհային հակադոպինգային գործակալութիւնը, որուն նպատակն է համակարգել խթանիչներու օգտագործման ստուգումն ու յայտնաբերումը։ Խթանիչներու օգտագործման քննութիւններու դրական արդիւնքներու քանակի կտրուկ աճ գրանցուած է 2000-ի Ամառնային եւ 2002-ի Ձմեռնային ողիմպիական խաղերուն ժամանակ։ Ծանր մարզախաղերուն ու դահուկավազքին մետալներու արժանացած շարք մը մարզիկներ որակազրկուած են խթանիչներու օգտագործման պատճառով։ 2006-ի Ձմեռնային ողիմպիական խաղերու ժամանակ միայն մէկ մարզիկ զրկուած է մետալէ խթանիչի օգտագործման պատճառով։ ՄՈԿ-ի կողմէն ստեղծուած խթանիչներու քննութեան համակարգը (ներկայիս յայտնի է որպէս Ողիմպիական համաչափ) սահմաննծ է համաշխարհային չափանիշներ, որ կը փորձեն ընդօրինակել մարզանքի դաշնութիւնները[136]։ Փեքինի Ողիմպիական խաղերու ժամանակ 3667 մարզիկներ ստուգուած են ՄՈԿ-ի կողմէ Համաշխարհային հակադոպինգային գործակալութեան հովանիի ներքոյ։ Ստուգուած է մէզի եւ արեան մէջ արգիլուած նիւթերու առկայութիւնը։ Շարք մը մարզիկներու խաղերուն մասնակցիլ թոյլ չէին տուած իրենց Ազգային ողոմպիական կոմիտէները, եւ միայն երեք մարզիկներ տապալած են խթանիչի օգտագործման քննութիւնը Փեքինի մէջ[132][137]։ Լոնտոնի մէջ քննութենէն անցած են Ողիմպիական ու Պարալիմպիկ խաղերու աւելի քան 6000 մարզիկներ։ Մրցութիւններէն առաջ արգիլուած նիւթերու օգտագործման քննութեան արդիւնքը դրական եղած է 107 մարզիկներու մօտ, որոնց թոյլ չէ տրուած մասնակցիլ մրցութիւններուն[138][139]։ Խաղերու ընթացքին եւ անոնցմէ ետք եւս ութ մարզիկներու քննութիւնները ցոյց տուած են դրական արդիւնք. անոնց կարգին էր Նատժէա Օսթաբչուկը, որ զրկուած է ոսկի մետալէ[140]։

Ռուսաստանի թմրեցուցիչի խայտառակութիւնը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Խթանիչներու օգտագործման ծրագրի՝ պետութեան կողմէ հովանաւորուելու պատճառով 2016-ի Ամառնային Ողիմպիական խաղերուն մասամբ, իսկ 2018-ի Ձմեռնային խաղերուն բոլորովին արգիլուած է Ռուսաստանի Ողիմպիական կոմիտէի մասնակցութիւնը։

Սեռական խտրականություն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Բրիտանացի թենիսուհի Շառլոթա Քուպերը, որ դարձած է առաջին կին Ողիմպիական ախոյեանը 1900-ին

Ողոմպիական խաղերուն մասնակցելու թոյլտուութիւն կանայք առաջին անգամ ստացած են 1900-ին Փարիզի մէջ, բայց մասնակէ 35 երկիրներ ուղարկած են միայն տղամարդոցմէ կազմուած հաւաքականներ[141]: Յետագային այդ թիւը նուազած է: 2000-ին Պատրէյնը առաջին անգամ ուղարկած է երկու մարզուհիներու՝ Ֆաթիմա Համիտ Գերաշիին ու Մարիամ Մուհամէտ Հատի Ալ Հիլիին[142]: 2004-ին Ռոպինա Մուկիմեարը եւ Ֆարիտա Ռեզային դարձած են առաջին մարզուհիները, որ ներկայացուցած են Աֆղանիստանը ողոմպիական խաղերուն[143]: 2008-ին Արաբական Միացեալ Էմիրութիւնները առաջին անգամ ողոմպիական խաղերուն ուղարկած է երկու մարզուհիներու (Մաիտա Ալ Մաքթումը մասնակցած է թեքուոնտոյի, Լաթիֆայ Ալ Մաքթումը՝ ձիավարութեան մրցումներուն): Երկու մարզուհիներն ալ եղած են Տուպայի շէյխերու ընտանիքէ[144]:

Մինչ 2010-ը միայն երեք երկիրներ ոչ մէկ մարզուհիի չէին ուղարկած մասնակցելու ողոմպիական խաղերուն. այդ երկնրներն են Պրունէյը, Սէուտական Արաբիան եւ Քաթարը: Պրունէյը մասնակցած է միայն երեք Ողոպիական խաղերու՝ ամէն անգամ ուղարկելով մէկական մարզիկ, իսկ Սէուտական Արաբիան ու Քաթարը կը մասնակցին պարբերաբար, սակայն կ՛ուղարկեն միայն տղամարդ մարզիկներ: 2010-ին Միջազգային ողոմպիական կոմիտէն յայտարարած է, որ պէտք է այդ երկիրներուն ստիպել թոյլ տալ եւ խրախուսել կանանց մասնակցութիւնը 2012-ի ողոմպիական խաղերուն: Միջազգային ողոմպիական կոմիտէի՝ Կանանց եւ մարզանքի հարցերով կոմիտէի ղեկավար Անիթա Տեֆրանցը առաջարկած է երկիրներուն թոյլ չտալ մասնակցիլ ողոմպիական խաղերուն, եթէ անոնք չեն ուղարկեր կանանց: Անորմէ կարճ ժամանակ ետք Քաթարի ողոմպիական կոմիտէն յայտարարած է, որ իրենք «յոյս ունին ուղարկել մինչեւ չորս կին մարզիկներու»՝ մասնակցելու հրաձգութեան եւ սուսէրամարտի մրցումներուն 2012-ին Լոնտոնի մէջ տեղի ունենալնք ողոմպիական խաղերուն:

2012-ին Լոնտոնի մէջ տեղի ունեցած ողոմպիական խաղերու ժամանակ պատմութեան մէջ առաջին անգամ մասնակէ բոլոր երկիրներու հաւաքականներուն մէջ ընդգրկուած եղած են նաեւ կանայք[145]: Սէուտական Արաբիան իր ողոմպիական հաւաքականին ընդգրկած էր երկու, Քաթարը՝ չորս, Պրունէյը՝ մէկ մարզուհի: Քաթարի ներկայացուցչուհիներէն մէկը՝ Պահիյա ալ Համատը, դարձած է ողոմպիական ախոյեան (հրաձգութիւն) եւ եղած է անոնց դրօշակակիրը 2012-ի ողոմպիական խաղերու ժամանակ[146], իսկ Պահրէյնը ներկայացնող վազորդուհի Մարիամ Եուսուֆ Ճամալը արժանացած է պրոնզէ մետալի 1500 մեթր մրցատարածեան մէջ[147]:

Ողիմպիական ծրագրին մէջ ընդգրկուած միակ մրցութիւնը, որուն կը մասնակցին կանայք ու տղամարդիկ միասին, ձիաւարութիւնն է: 2008-ի տուեալներով՝ աւելի շատ մետալներու հաւաքածոներ խաղարկուած են տղամարդոց, քան թէ կանանց համար: 2012-ի Ամառնային Ողիմպիական խաղերու ժամանակ ծրագրին մէջ կանանց բռնցքամարտի աւելացումէն ետք կանայք կրնան մասնակցիլ այն նոյն մրցութիւններուն, ինչպէս տղամարդիկ[148]: Ձմեռնային ողոմպիական խաղերու ժամանակ կանայք չեն կրնապ մասնակցիլ մէկ մարզաձեւի՝ դահուկային երկամարտի մրցութիւններուն: Տղամարդիկ չեն մասնակցիր երկու մարզաձեւերու՝ գեղալողի ու Գեղարուեստական մարմնամարզութեան մրցութիւններուն:

Գաղութացում[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ողոմպիական խաղերը քննադատուած են հիւընկալող երկիրներու ու քաղաքներու գաղութային քաղաքականութեանը սատարելու (իսկ որոշ պարագաներու նաեւ ուժեղացնելու) համար, որ տեղի կ՛ունենայ Ողոմպիական խաղերու հետ կապուած կազմակերպութիւններու կամ ուղղակիօրէն Ողոմպիական խաղերու պաշտօնական մարմիններու կողմէ, ինչպիսին են Միջազգային ողոմպիական կոմիտէն, հիւրընկալող կազմակերպչական կոմիտէները եւ պաշտօնական հովանաւորները։ Քննադատները նշած են, որ Ողիմպիական խաղերու ժամանակ կը ներկայացուին ժողովրդագրական ու գաղութային սխալ տեղեկութիւններ[149], ինչպէս նաեւ կ՛օգտագործուին բնիկ ժողովուրդի մշակութային արժէքները, որոնց հողերը գրաւուած են, եւ որոնց համար ստեղծուած են ապրելու վատ պայմաններ։ Նման դէպքեր եղած են 1904-ին Սենթ Լուիսի մէջ (Միսսուրի, ԱՄՆ) ու 1976-ին Մոնրէալի մէջ տեղի ունեցած Ամառնային Ողիմպիական խաղերուն եւ 1988-ին Քալկարիի մէջ (Ալպերթա, Քանատա) ու 2010-ին Վանքուվերու մէջ (Բրիտանական Քոլոմպիա, Քանատա) տեղի ունեցած Ձմեռնային Ողիմպիական խաղերու ժամանակ։

Քաղաքացիութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

ՄՈԿ կանոնները քաղաքացիութեան վերաբերեալ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ողոմպիական խարտիան կը պահանջէ, որ մարզիկը ըլլայ այն երկիրի քաղաքացին, որ կը ներկայացնէ։ Երկքաղաքացիութիւն ունեցող անձեր կրնան ներկայացնել այն երկիրը, որ կը ցանկանան, եթէ նախորդ երկիրը ներկայացնելէ ետք անցած է երեք տարի։ Սակայն ՄՈԿ-ի եւ Միջազգային մարզական միաւորման համաձայնութեամբ այդ ժամկէտը կրնայ կրճատուիլ կամ չեղարկուիլ[150]։ Այդ ժամկէտը պահպանելը պարտադիր է այն մարզիկներուն համար, որոնք նախապէս ներկայացուցած են երկիր մը եւ կը ցանկան հանդէս գալ այլ երկիրի դրօշի ներքոյ։ Եթէ մարզիկը ստանայ նոր կամ երկիրորդ քաղաքացիութիւն, ապա ան պարտաւոր չէ սպասել որոշակի ժամանակ եւ կրնայ միանգամէ հանդէս գալ նոր կամ երկիրորդ երկիրի օգտին։ ՄՈԿ-ը սկսած է հետաքրքրուել քաղաքացիութեան հարցերով այն բանէն ետք, երբ առանձին պետութիւններ սկսած են մարզիկներուն տալ քաղաքացիութիւնԿաղապար:Sfn։

Քաղաքացիութիւնը փոխելու պատճառներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Մարզիկները երբեմն ձեռք կը բերեն այլ երկիրի քաղաքացիութիւն, որպէսզի կարողանան մասնակցիլ Ողոմպիական խաղերուն այդ երկիրի դրօշի ներքոյ։ Այս յաճախ տեղի կ՛ունենայ այն պատճառով, որ մարզիկներուն կը գրաւեն աւելի լաւ հովանաւորներ կամ մարզուելու աւելի լաւ պայմաններ ունենալու հնարաւորութիւնները այնպիսի երկիրներու մէջ, ինչպիսին է ԱՄՆ-ը։ Անոր պատճառ կրնայ ըլլալ նաեւ այն, որ մարզիկին չի յաջողուիր որակաւորուիլ իր հայրենի երկիրը ներկայացնելու համար, օրինակ՝ երբ իր երկիրին մէջ արդէն որակաւորուած են ուրիշ մարզիկներ։ 1992-էն մինչեւ 2008-ը նախապէս այլ երկիրի դրօշի ներքոյ Ողիմպիական խաղերուն մասնակցած շուրջ 50 մարզիկներ տեղափոխուած են Միացեալ Նահանգներ՝ նպատակ ունենալով հանդէս գալ ԱՄՆ ողոմպիական խումբի կազմին մէջ[151]։

Քաղաքացիութեան փոփոխութիւններ եւ վէճեր[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ողոմպիական խաղերուն մասնակցելու համար քաղաքացիութիւնը փոխելու ամենայայտնի դէպքերէն մէկը հարաւափրիկացի վազորդ Զոլա Պատտի դէպքն է, որ տեղափոխուած է Մեծ Բրիտանիա, քանի որ Հարաւափրիկեան Հանրապետութիւնը չէր կրնար մասնակցիլ Ողոմպիական խաղերուն։ Ան իրաւունք ունէր ստանալ բրիտանական քաղաքացիութիւն, քանի որ իր պապը ծնած էր Բրիտանիոյ մէջ, սակայն երկիրի քաղաքացիները կառավարութեան մեղադրած են անոր քաղաքացիութիւն շնորհելու գործընթացը արագացնելու համար[152]։

Այլ յայտնի օրինակ է քինիացի վազորդ Պերնարտ Լակատի դէպքը, որ դարձած է Միացեալ Նահանգներու քաղաքացի Մայիս 2004-ին։ Քինիայի Սահմանադրութիւնը կը պահանջէէ, որ անձը հրաժարի այդ երկիրի քաղաքացիութիւնէ այլ երկիրի քաղաքացիութիւն ստանալու պարագային։ Լակատը Քինիայի դրօշի ներքոյ հանդէս եկած է Աթէնքի մէջ կայացած 2004-ի Ողիմպիական խաղերուն, չնայած արդէն Միացեալ Նահանգներու քաղաքացի էր։ Ըստ քինիական կողմի՝ Լակատը արդէն Քինիայի քաղաքացի չէր, որ վտանգի տակ կը դնէր անոր նուաճած արծաթէ մետալը։ Լակատը ըսած է, թէ ինքը Միացեալ Նահանգներու քաղաքացիութիւն ստանալու գործընթացը սկսած է 2003-ի վերջը եւ չէր սպասեր, որ քաղաքացիութիւն կը ստանայ նախքան Աթէնքի Ողիմպիական խաղերը[153]։

Պասքէթպոլուհի Պեքի Համոնը (անգլ.՝ Becky Hammon) չէ ընդգրկուածՄիացեալ Նահանգներու ողոմպիական խումբին մէջ, սակայն ցանկացած է մասնակցիլ Ողիմպիական խաղերուն, այդ պատճառով ալ տեղափոխուած է Ռուսաստան, ուր ան արդէն խաղցած էր տեղի լիկային մէջ WNBA միջմրցաշրջանի ընթացքին։ Համոնը քննադատութիւններու արժանացած է շարք մը ամերուկացիներէ, ինչպէս նաեւ ԱՄՆ ազգային խումբի մարզիչին կողմէ եւ նոյնիսկ համարուած ոչ հայրենասէր[154]։

Ախոյեաններ եւ մետալակիրներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Իւրաքանչիւր մրցումի առաջին, երկիրորդ եւ երրորդ տեղը գրաւած մարզիկները կը ստանան մետալներ։ Յաղթողները կ՛արժանանան ոսկի մետալներու, որոնք մինչեւ 1912 ամբողջովին եղած են ոսկիէ, անորմէ ետք՝ ոսկէզօծուած արծաթէ, ապա ոսկիի բարակ շերտով պատուած արծաթէ։ Ամէն մէկ ոսկի մետալ պէտք է պարունակէ առնուազն վեց կրամ մաքուր ոսկի[155]։ Երկրորդ տեղը զբաղեցուցածները կը ստանան արծաթէ, երրորդ տեղը զբաղեցուցածները՝ պրոնզէ մետալներ։ Այն մարզաձեւերուն մէջ, որոնց մէջ կը գործէ փլէյ օֆֆ համակարգը (առաւելապէս բռնցքամարտին մէջ), երրորդ տեղը որոշելու անհնարինութեան պատճառով կիսաեզրափակիչ պարտուած երկու մարզիկներն ալ կ՛արժանանան պրոնզէ մետալներու։ 1896-ի Ողոմպիական խաղերու ժամանակ մետալները ստացած են միայն առաջին երկու տեղերը զբաղեցուցածները. առաջինները ստացած են արծաթէ, երկիրորդները՝ պրոնզէ մետալներ։ Երեք մետալներ ներառող ներկայիս համակարգը կը գործէ 1904-ի Ողոմպիական խաղերէն սկսած[156]։ 1948-էն չորրորդ, հինգերորդ եւ վեցերորդ տեղերը զբաղեցուցած մարզիկները կը ստանան հաւաստագրեր, որոնք պաշտօնապէս յայտնի են որպէս յաղթանակի վկայականներ։ 1984-էն նման վկայականներ կը տրուին նաեւ եօթներորդ եւ ութերորդ տեղերը զբաղեցնողներուն։ 2004-ին Աթէնքի մէջ տեղի ունեցած Ողիմպիական խաղերուն ժամանակ ոսկիէ, արծաթէ եւ պրոնզէ մետալներու արժանացած մարզիկներուն տրուած են նաեւ դափնեպսակներ[157]։ ՄՈԿ-ը չի պահպաներ մետալակիրներու վիճակագրութիւնը, սակայն Ազգային Ողիմպիական կոմիտէներու ու զանգուածային լրատուամիջոցներու կողմէ ողոմպիական եկը դիտարկուին որպէս յաջողութեան չափանիշ[158]։

Մասնակից երկիրներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ամառնային Ողիմպիական Խաղերու մասնակիցներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

2012-ին Լոնտոնի մէջ տեղի ունեցած Ողիմպիական խաղերուն մասնակցած են ներկայիս գոյութիւն ունեցող բոլոր 204 Ազգային Ողիմպիական Կոմիտէները, որոնք մասնակցած են Ամառնային Ողիմպիական խաղերու առնուազն մէկ մրցման, իսկ Աւստրալիայի, Ֆրանսայի, Մեծ Բրիտանիան, Յունաստանը եւ Զուիցերիան մասնակցած են բոլոր Ամառնային Ողիմպիական Խաղերուն։ Միացեալ Նահանգները բաց թողած է 1980-ին Մոսկուայի մէջ տեղի ունեցած Ողիմպիական Խաղերը երկիրի նախագահ Ճիմի Քարթերի բողոքին պատճառով։

Ձմեռային Ողիմպիական Խաղերու մասնակիցներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

119 Ազգային Ողիմպիական կոմիտէներ (ներկայիս 204 Ազգային ողոմպիական կոմիտէներէն 110-ը եւ նախապէս գործած 9 Ազգային Ողիմպիական կոմիտէներ) առնուազն մէկ անգամ մասնակցած են Ձմեռնային Ողիմպիական խաղերու, իսկ 12 պետութիւններ (Աւստրիա, Իտալիա, Լեհաստան, Քանատա, Հունկարիա, Մեծ Բրիտանիա, Միացեալ Նահանգներ, Նորուեկի, Շուէտ, Զուիցերիա, Ֆինլանտա, Ֆրանսա) մասնակցած են մինչ օրս տեղի ունեցած բոլոր Ձմեռնային Ողիմպիական խաղերուն։ Հաշուի առնելով Չեխոսլովաքիայի մասնակցութիւնը՝ Չեխիան եւ Սլովաքիան նոյնպէս մասնակցած են տեղի ունեցած բոլոր Ձմեռնային Ողիմպիական խաղերուն։

Հիւրընկալող երկիրներ եւ քաղաքներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ամառնային Ողիմպիական Խաղերը հիւրընկալած երկիրներու ցանկ. խաղերը մէկ անգամ հիւրընկալած երկիրները նշուած են կանաչով, երկու կամ աւելի անգամ հիւրընկալածները՝ կապոյտով
Ձմեռնային Ողիմպիական Խաղերը հիւրընկալած երկիրներու ցանկ. խաղերը մէկ անգամ հիւրընկալած երկիրները նշուած են կանաչով, երկու կամ աւելի անգամ հիւրընկալածները՝ կապոյտով

Ողոմպիական խաղերու մայրաքաղաքը սովորաբար կ՛ընտրուի միջոցառման տեղի ունենալէն եօթ կամ ութ տարի առաջ[159]։ Ընտրութիւնը կազմուած է երկու փուլէ, որոնց միջեւ ինկած է երկամեայ ժամանակահատուած։ Ողիմպիական խաղերը հիւրընկալել ցանկացող քաղաքները յայտ կը ներկայացնեն իրենց երկիրի Ազգային ողոմպիական կոմիտէին. եթէ մէկ երկրին մէջ մէկէ աւելի քաղաքներ յայտ ներկայացուցած են, ապա Ազգային կոմիտէն սովորաբար կը կատարէ ներքին ընտրութիւն, քանի որ միայն մէկ քաղաքի համար կարելի է յայտ ներկայացնել Միջազգային ողոմպիական կոմիտէն։ Յայտերու ներկայացման համար նախատեսուած ժամկէտի աւարտէն ետք կը սկսի առաջին փուլը, որու ընթացքին յայտ ներկայացուցած քաղաքները կը լրացնեն որոշակի հարցաթերթիկ՝ պատասխանելով Ողիմպիական խաղերու կազմակերպման վերաբերող շարք մը հարցերու[160]: Յայտ ներկայացուցած քաղաքները պէտք է վստահեցնեն, որ իրենք կը հետեւին Ողիմպիական խարտիային եւ միւս կանոններուն, որ սահմանուած են ՄՈԿ-ի գործադիր կոմիտէի կողմէ[159]։ Լրացուած հարցաթերթիկները կը գնահատուին մասնագէտներու յատուկ խումբի կողմէ, որու հիման վրայ պատկերացում կը կազմուի երկիրներու ներկայացուցած նախագիերու ու խաղերը հիւրընկալելու անոնց հնարաւորութեան վերաբերեալ։ Այդ գնահատման հիման վրայ ՄՈԿ-ի գործադիր խորհուրդը կ՛ընտրէ այն թեկնածուներուն, որոնք կ՛անցնին յաջորդ փուլ[160]։

Թեկնածու ընտրուած քաղաքները պէտք է աւելի ծաւալուն ու մանրամասն ներկայացնեն իրենց նախագիծը ՄՈԿ-ին։ Իւրաքանչիւր նախագիծ կը քննարկուի գնահատող յանձնաժողովի կողմէ։ Վերջինս կ՛այցելէ թեկնածու քաղաքները, հարցազրոյցներ կ՛ունենայ տեղի պետական պաշտօնեաներուն հետ, կը ստուգէ այն վայրերը, ուր կը նախատեսուի կատարել միջոցառումները։ Անորմէ ետք յանձնաժողովը կը ներկայացնէ իր հաշուէտուութիւնը ՄՈԿ-ի վերջնական որոշումէն մէկ ամիս առաջ։ Հարցազրոյցներու հանգրուանին թեկնածու քաղաքը պէտք է նաեւ երաշխաւորէ, որ կրնայ ֆինանսաւորել Ողիմպիական խաղերու կատարումը[159]։ Գնահատող յանձնաժողովի աշխատանքի աւարտէն ետք թեկնածուներու ցանկը կը ներկայացուի ՄՈԿ-ի ընդհանուր նիստին մէջ, որ տեղի կ՛ունենայ այն երկրին մէջ, որու քաղաքները չկան թեկնածուներու ցանկին մէջ։ ՄՈԿ-ի անդամներու քուէրակութեամբ կ՛որոշուի այն քաղաքը, որ պէտք է հիւրընկալէ Ողիմպիական խաղերը։ Ընտրուելէն ետք հիւրընկալ քաղաքի յայտը ներկայացուցած կոմիտէն (համապատասխան երկիրի Ազգային Ողիմպիական Կոմիտէի հետ միասին) կը ստորագրէ Հիւրընկալող քաղաքի պայմանագիր ՄՈԿ-ի հետ՝ պաշտօնապէս դառնալով Ողիմպիական խաղերը ընդունող քաղաք[159]։

Մինչ 2016-ը Ողիմպիական խաղերը տեղի ունեցած են 23 պետութիւններու 44 քաղաքներու մէջ, որոնցմէ միայն ութը կը գտնուին Եւրոպայէն ու Հիւսիսային Ամերիկայէն դուրս։ 1988-ին Սեուլի մէջ տեղի ունեցած (Հարաւային Քորիա) Ամառնային ողիմպիական խաղերէն սկսած՝ Ողիմպիական խաղերը չորս անգամ տեղի ունեցած են Ասիոյ եւ Օվկիանիայի մէջ, որ մեծ առաջընթաց է ժամանակակից Ողիմպիական խաղերու պատմութեան անցած 92 տարիներու համեմատութեամբ։ 2006-ի Ռիօ տէ Ժանէրոյի մէջ տեղի ունեցած Ողոմպիական խաղերը եղած են առաջինը Հարաւային Ամերեկայի մէջ։ Ափրիկէի երկիրներուն մէջ Ողիմպիական խաղերը երբեք չեն կատարուած։

Միացեալ Նահանգներ Ողիմպիական խաղերը հիւրընկալած են ութ անգամ (չորս անգամ Ամառնային Ողիմպիական Խաղերը, չորս անգամ՝ Ձմեռային), որ ամենաշատն է բոլոր երկիրներու ցանկին մէջ։ Մեծ Բրիտանիոյ մայրաքաղաք Լոնտոնը Ողիմպիական խաղերը հիւրընկալած է երեք անգամ (բոլորն ալ Ամառնային), որ աւելի շատ է, քան ցանկացած այլ քաղաք։ Երկու անգամ Ամառնային Ողիմպիական խաղերը ընդունած երկիրներ են Գերմանիա, Աւստրալիան, Ֆրանսան եւ Յունաստանը։ Երկու անգամ Ամառնային ողոմպիական խաղերը ընդունած քաղաքներն են Լոս Անճելըսը, Փարիզն ու Աթէնքը։ 2020-ի Ամառնային Ողիմպիական խաղերու կատարումէն ետք Ճափոնն ու Թոքիօն կը համալրեն այդ ցանկերը։

Միացեալ Նահանգներէն բացի Ձմեռնային Ողիմպիական խաղերը երեք անգամ հիւրընկալած է նաեւ Ֆրանսան։ Երկու անգամ այդ խաղերը հիւրընկալած են Զուիցերիան, Աւստրիան, Նորվեկիան, Ճափոնը, Քանատան եւ Իտալիան։ Քաղաքներու շարքին Ձմեռնային Ողիմպիական խաղերը երկուքական անգամ ընդունած են Լէյք Փլեսիտը, Ինսպրուկը եւ Սանկտ Մորիցը։

Ողիմպիական խաղերու կազմակերպման տարեթիւեր եւ վայրեր[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ամառնային ողոմպիական խաղեր Ձմեռնային ողոմպիական խաղեր
Տարեթիւ Տեղի ունեցած վայր Մասնակէններ Տարեթիւ Վայր Մասնակէններ
երկիր մարզաձեւ երկիր մարզաձեւ
1 1896 Flag of Greece (1822-1978).svg Աթէնք, Յունաստան 14 9
2 1900 Flag of France.svg Փարիզ, Ֆրանսա 24 20
3 1904 Flag of the United States (1896-1908).svg Չիքակօ, ԱՄՆ
Flag of the United States (1896-1908).svg Սենթ Լուիս, ԱՄՆ
12 18
-- 1906 Flag of Greece (1822-1978).svg Աթէնք, Յունաստան 21
4 1908 Flag of Italy (1861–1946).svg Հռոմ, Իտալիա
Flag of the United Kingdom.svg Լոնտոն, Մեծ Բրիտանիա
22 22
5 1912 Flag of Sweden.svg Սթոքհոլմ, Շուէտ 28
6 1916 Flag of the German Empire.svg Պերլին, Գերմանիա -- --
7 1920 Flag of Belgium (civil).svg Անթվերբէն, Պելճիքա 29 26
8 1924 Flag of France.svg Փարիզ, Ֆրանսա 44 17 1 1924 Flag of France.svg Շամոնի, Ֆրանսա 16 4
9 1928 Flag of the Netherlands.svg Ամսթերտամ, Նիտերլանտներ 46 14 2 1928 Civil Ensign of Switzerland.svg Սանկտ Մորէն, Զուէներուա 25 4
10 1932 Flag of the United States (1912-1959).svg Լոս Անճելըս, ԱՄՆ 37 14 3 1932 Flag of the United States (1912-1959).svg Լէյք Պլեսիդտ, ԱՄՆ 17 4
11 1936 Flag of the NSDAP (1920–1945).svg Պերլին, Գերմանիա 51 19 4 1936 Flag of the NSDAP (1920–1945).svg Գարմիշ-Փարթենքիրխէն, Գերմանիա 28 4
12 1940 Flag of Japan.svg Թոքիօ, Ճափոն
Flag of Finland.svg Հելսինկի, Ֆինլանտա
-- -- -- 1940 Flag of Japan.svg Սապորօ, Ճափոն
Civil Ensign of Switzerland.svg Սանկտ Մորէն, Զուէներուա
Flag of the NSDAP (1920–1945).svg Գարմիշ-Փարթենքիրխէն, Գերմանիա .
-- --
13 1944 Flag of the United Kingdom.svg Լոնտոն, Մեծ Բրիտանիա . -- -- -- 1944 Flag of Italy (1861–1946).svg Քորթինա տ'Ամպեցօ, Իտալիա -- --
14 1948 Flag of the United Kingdom.svg Լոնտոն, Մեծ Բրիտանիա . 59 19 5 1948 Civil Ensign of Switzerland.svg Սանկտ Մորէն, Զուէներուա 28 4
15 1952 Flag of Finland.svg Հելսինքի, Ֆինլանտա 69 17 6 1952 Flag of Norway.svg Օսլօ, Նորուէկիա 30 4
16 1956 Flag of Australia.svg Մելպուրն, Աւստրալիա
Flag of Sweden.svg Սթոքհոլմ, Շուէտ
67 17
Կաղապար:Tooltip
7 1956 Flag of Italy.svg Քորթինա տ'Ամպեցօ, Իտալիա 32 4
17 1960 Flag of Italy.svg Հռոմ, Իտալիա 83 17 8 1960 US flag 49 stars.svg Սքվօ Վելի, ԱՄՆ 30 4
18 1964 Flag of Japan.svg Թոքիօ, Ճափոն 93 19 9 1964 Flag of Austria.svg Ինսպրուկ, Աւստրիա 36 6
19 1968 Flag of Mexico.svg Մեխիկօ, Մեքսիքա 112 20 10 1968 Flag of France.svg Գրենոպլ, Ֆրանսա 37 6
20 1972 Flag of Germany.svg Միունխէն, Գերմանիա 121 23 11 1972 Flag of Japan.svg Սապորօ, Ճափոն 35 6
21 1976 Flag of Canada.svg Մոնրէալ, Քանատա 92 21 12 1976 Flag of the United States.svg Տէնվէր, ԱՄՆ
Flag of Austria.svg Ինսպրուկ, Աւստրիա
37 6
22 1980 Flag of the Soviet Union (dark version).svg Մոսկուա, ԽՍՀՄ 80 21 13 1980 Flag of the United States.svg Լէյք Պլեսիտ, ԱՄՆ 37 6
23 1984 Flag of the United States.svg Լոս Անճելըս, ԱՄՆ 140 23 14 1984 Flag of Yugoslavia (1946-1992).svg Սարայեվօ, Հարաւսլավիա 49 6
24 1988 Flag of South Korea.svg Սէուլ, Հարաւային Քորիա 159 27 15 1988 Flag of Canada.svg Քալկարի, Քանատա 57 6
25 1992 Flag of Spain.svg Պարսելոնա, Սպանիա 169 32 16 1992 Flag of France.svg Ալպերվիլ, Ֆրանսա 64 6
17 1994 Flag of Norway.svg Լիլեհամեր, Նորուէկիա 67 6
26 1996 Flag of the United States.svg Աթլանթա, ԱՄՆ 197 26
18 1998 Flag of Japan.svg Նականօ, Ճափոն 72 7
27 2000 Flag of Australia.svg Սիտնի, Աւստրալիա 199 28
19 2002 Flag of the United States.svg Սոլթ Լէյք Սիթի, ԱՄՆ 77 7
28 2004 Flag of Greece.svg Աթէնք, Յունաստան 201 28
20 2006 Flag of Italy.svg Թուրին, Իտալիա 80 7
29 2008 Flag of the People's Republic of China.svg Փեքին, Չինաստան 204 28
21 2010 Flag of Canada.svg Վանքուվեր, Քանատա 82 7
30 2012 Flag of the United Kingdom.svg Լոնտոն, Մեծ Բրիտանիա 204 36[161]
22 2014 Flag of Russia.svg Սոչի, Ռուսաստան 88 7
31 2016 Flag of Brazil.svg Ռիօ տէ Ժանէրօ, Պրազիլ 207 28
2018 Flag of South Korea.svg Փհենչհան, Հարաւային Քորէա 92 7
32 2020 Flag of Japan.svg Թոքիօ, Ճափոն

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. «Jeux Olympiques - Sports, Athlètes, Médailles, Rio 2016»։ International Olympic Committee 
  2. «Olympic Games | History, Locations, & Winners»։ Encyclopedia Britannica 
  3. Benjamin, Daniel (27 July 1992)։ Traditions Pro Vs. Amateur
  4. Schantz Otto։ «The Olympic Ideal and the Winter Games Attitudes Towards the Olympic Winter Games in Olympic Discourses—from Coubertin to Samaranch» (PDF)։ Comité International Pierre De Coubertin
  5. 5,0 5,1 «NO BOYCOTT BLUES»։ olympic.org 
  6. «The Olympic Truce – Myth and Reality by Harvey Abrams»։ Classics Technology Center, AbleMedia.com 
  7. Մէջբերման սխալ՝ Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named elis1-7-9
  8. Մէջբերման սխալ՝ Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named elis1-7-7
  9. Young, 2004, էջ 12
  10. «Ancient Olympic Events»։ Perseus Project of Tufts University 
  11. Olympic Museum, "The Olympic Games in Antiquity", p. 2
  12. However, Theodosius' decree contains no specific reference to Olympia Կաղապար:Harv.
  13. 400 Years of Olimpick Passion, Robert Dover's Games Society, http://www.olimpickgames.co.uk/contentok.php?id=853 
  14. 14,0 14,1 Մէջբերման սխալ՝ Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named frencholympics
  15. «Much Wenlock & the Olympian Connection»։ Wenlock Olympian Society։ Արխիվացված օրիգինալից-ից -ին 
  16. 16,0 16,1 Մէջբերման սխալ՝ Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named wenlock
  17. «Athens 1896»։ The International Olympic Committee 
  18. de Martens Frédéric (1893)։ Mémoire sur le conflit entre la Grèce et la Roumanie concernant l'affaire Zappa (French)։ Athens: [printer Anestis Constantinides] 
  19. Streit Geōrgios S. (1894)։ L'affaire Zappa; Conflit Gréco-Roumain (French)։ Paris: L. Larose 
  20. «1896 Athina Summer Games»։ Sports Reference 
  21. «St. Louis 1904 – Overview»։ ESPN 
  22. «1906 Olympics mark 10th anniversary of the Olympic revival»։ Canadian Broadcasting Centre։ 28 May 2008։ Արխիվացված օրիգինալից-ից -ին 
  23. Մէջբերման սխալ՝ Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named chamonix
  24. «Winter Olympics History»։ Utah Athletic Foundation։ Արխիվացված օրիգինալից-ից -ին 
  25. «History of the Paralympics»։ BBC Sport 
  26. Մէջբերման սխալ՝ Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Parahist
  27. «IPC-IOC Cooperation»։ International Paralympic Committee։ Արխիվացված օրիգինալից-ից -ին։ Վերցված է 3 May 2010 
  28. Մէջբերման սխալ՝ Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Rogge introduces
  29. «IOC approves Youth Olympics; first set for 2010»։ USA Today։ Associated Press։ 5 July 2007 
  30. «Innsbruck is the host city for the first Winter Youth Olympic Games»։ The Vancouver Organizing Committee for the 2010 Olympic and Paralympic Winter Games։ 12 December 2008 
  31. Մէջբերման սխալ՝ Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named CRIonYOG
  32. Young, 1996, էջ 1
  33. Young, 1996, էջ 14
  34. Michaelis Vicky (5 July 2007)։ «IOC votes to start Youth Olympics in 2010»։ USA Today 
  35. «London 2012»։ International Olympic Committee 
  36. «Beijing to build convenient Olympic village»։ The Beijing Organizing Committee for the Games of the XXIX Olympiad։ Արխիվացված օրիգինալից-ից -ին։ Վերցված է 4 May 2009 
  37. «Olympic Charter» (PDF)։ International Olympic Committee։ էջ 61։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 23 July 2011-ին 
  38. «The Olympic Charter»։ International Olympic Committee։ Արխիվացված օրիգինալից-ից -ին։ Վերցված է 17 July 2012 
  39. «Executive Board concludes first meeting of the new year»։ olympic.org ("Official website of the Olympic movement")։ 13 January 2011։ Վերցված է 13 January 2011 
  40. «Curtain comes down on 123rd IOC Session»։ International Olympic Committee 
  41. «Working meeting between the IOC and the NOCs of the Netherlands Antilles, Aruba and the Netherlands»։ olympic.org ("Official website of the Olympic movement") 
  42. «Beijing Olympics to cost China 44,000,000,000 dollars - 2008-06-08 - Pravda News» 
  43. «Sochi 2014: the costliest Olympics yet but where has all the money gone?»։ The Guardian։ Վերցված է 2014-02-12 
  44. Flyvbjerg Bent, Stewart Allison, Budzier Alexander (2016)։ The Oxford Olympics Study 2016: Cost and Cost Overrun at the Games։ Saïd Business School, University of Oxford։ SSRN 2804554 
  45. Abrahamson Alan (25 July 2004)։ «LA the Best Site, Bid Group Insists; Olympics: Despite USOC rejection»։ Los Angeles Times 
  46. Flyvbjerg Bent, Stewart Allison, Budzier Alexander (2016)։ The Oxford Olympics Study 2016: Cost and Cost Overrun at the Games։ Saïd Business School, University of Oxford։ SSRN 2804554 
  47. Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:Citation/CS1/Suggestions' not found.
  48. Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:Citation/CS1/Suggestions' not found.
  49. Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:Citation/CS1/Suggestions' not found.
  50. Glynn, M. A. (2008). "Configuring the field of play: how hosting the Olympic Games impacts civic community." Journal of Management Studies, 45(6), 1117–1146.
  51. «The Economic Impact Of The Winter Olympics: Not Great For Russia But Sochi Stands To Gain»։ International Business Times։ 8 February 2014։ Վերցված է 10 February 2014 
  52. «The Economic Impact Of The Winter Olympics: Not Great For Russia But Sochi Stands To Gain»։ The Guardian։ 17 December 2014 
  53. Abend Lisa (3 October 2014)։ «Why Nobody Wants to Host the 2022 Winter Olympics»։ Time 
  54. «Revealed: the biggest threat to the future of the Olympic Games»։ The Guardian։ 27 July 2016 
  55. Մէջբերման սխալ՝ Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named movement
  56. Մէջբերման սխալ՝ Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named movement roles
  57. «For the Good of the Athletes»։ The Beijing Organizing Committee for the Games of the XXIX Olympiad։ 31 October 2007։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 23 January 2009-ին։ Վերցված է 4 February 2009 
  58. Մէջբերման սխալ՝ Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named iocfactsheet
  59. «Organising Committees for the Olympic Games»։ Olympic Games։ Վերցված է 18 July 2012 
  60. «Samaranch Defends Nominating Son for IOC Post»։ CBC Sports։ 18 May 2001։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 5 December 2008-ին։ Վերցված է 4 February 2009 
  61. Riding Alan (30 June 1992)։ «Olympics:Barcelona Profile; Samaranch, Under the Gun Shoots Back»։ The New York Times։ Վերցված է 30 January 2009 
  62. Abrahamson Alan (6 December 2003)։ «Judge Drops Olympic Bid Case»։ Los Angeles Times։ Վերցված է 21 March 2009 
  63. Jordan, Mary; Sullivan, Kevin (21 January 1999), «Nagano Burned Documents Tracing '98 Olympics Bid», Washington Post: A1, https://www.washingtonpost.com/wp-srv/digest/daily/jan99/nagano21.htm, վերցված է 20 August 2016 
  64. Macintyre Donald (1 February 1999)։ «Japan's Sullied Bid»։ Time Magazine։ Վերցված է 20 August 2016 
  65. Մէջբերման սխալ՝ Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Buying the Games
  66. Zinser Lynn (7 July 2005)։ «London Wins 2012 Olympics New York Lags»։ The New York Times։ Վերցված է 4 February 2009 
  67. «Paris Mayor Slams London Tactics»։ Sporting Life (UK)։ Արխիվացված օրիգինալից-ից -ին 
  68. Berkes Howard (7 February 2006)։ «How Turin got the Games»։ NPR 
  69. «Olympic Committee's Refusal to Honor Munich 11 Mired in 'Stubborn Insensitivity and Callousness'»։ ADL։ Վերցված է 26 January 2013 
  70. 70,0 70,1 «Marketing Fact File, International Olympic Committee, 2011 edition, page 18, accessed 2015-12-22» 
  71. «Kodak to end Olympics sponsorship after 2008 games»։ Reuters։ 12 October 2007 
  72. «No more Kodak moments in the Olympics» 
  73. «Wildly interesting facts about London you never knew, until now»։ ITV News 
  74. «OXO - About Us» 
  75. Alex։ «FORM AND SURFACE: Odol» 
  76. 76,0 76,1 76,2 76,3 76,4 Մէջբերման սխալ՝ Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named television
  77. «Berlin 1936»։ International Olympic Committee։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 22 August 2008-ին։ Վերցված է 31 March 2009 
  78. «Cortina d'Ampezzo»։ International Olympic Committee։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 22 August 2008-ին։ Վերցված է 31 March 2009 
  79. Whannel, G. (1984) The television spectacular in A. Tomlinson & G. Whannel (Eds.), Five-ring circus (pp. 30–43). London: Pluto Press
  80. Whannel, G. (1984) The television spectacular in A. Tomlinson & G. Whannel (Eds.), Five-ring circus (pp. 30–43). London: Pluto Press
  81. «World Series TV ratings slump»։ CBS News։ Associated Press։ 27 October 2000։ Վերցված է 4 May 2009 
  82. Walters Walters (2 October 2000)։ «All fall down»։ Sports Illustrated։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 29 April 2011-ին։ Վերցված է 2 April 2009 
  83. 83,0 83,1 Մէջբերման սխալ՝ Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named ratings
  84. «London Olympics 2012 Ratings: Most Watched Event In TV History»։ The Huffington Post։ 13 August 2012։ Վերցված է 12 July 2013 
  85. 85,0 85,1 Մէջբերման սխալ՝ Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named olympicsymbols
  86. Lennartz Karl (2002)։ «The Story of the Rings»։ Journal of Olympic History 10: 29–61 
  87. "Sport athlétique", 14 mars 1891: "... dans une éloquente allocution il a souhaité que ce drapeau les conduise 'souvent à la victoire, à la lutte toujours'. Il a dit qu'il leur donnait pour devise ces trois mots qui sont le fondement et la raison d'être des sports athlétiques: citius, altius, fortius, 'plus vite, plus haut, plus fort'.", cited in Hoffmane, Simone La carrière du père Didon, Dominicain. 1840–1900, Doctoral thesis, Université de Paris IV – Sorbonne, 1985, p. 926; cf. Michaela Lochmann, Les fondements pédagogiques de la devise olympique "citius, altius, fortius"
  88. Մէջբերման սխալ՝ Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named torch
  89. Կաղապար:Cite episode
  90. «Olympic Summer Games Mascots from Munich 1972 to London 2012» (PDF)։ International Olympic Committee։ 1 January 2013։ Վերցված է 13 July 2013 
  91. 91,0 91,1 91,2 Մէջբերման սխալ՝ Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named OCFactSheetS
  92. 92,0 92,1 92,2 Մէջբերման սխալ՝ Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named OCFactSheetW
  93. 93,0 93,1 Մէջբերման սխալ՝ Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named OCprotocol1
  94. «Beijing Dazzles: Chinese History, on Parade as Olympics Begin»։ Canadian Broadcasting Centre։ 8 August 2008։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 6 September 2008-ին։ Վերցված է 9 September 2008 
  95. 95,0 95,1 95,2 «Closing Ceremony Factsheet»։ The International Olympic Committee։ 5 June 2012։ Վերցված է 12 August 2012 
  96. «Closing Ceremony» (PDF)։ International Olympic Committee։ 31 January 2002։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 26 April 2009-ին։ Վերցված է 27 August 2008 
  97. «The Olympic Flags and Emblem»։ The Vancouver Organizing Committee for the 2010 Olympic and Paralympic Winter Games։ Վերցված է 10 February 2009 
  98. «Olympic Games – the Medal Ceremonies»։ Encyclopædia Britannica։ Վերցված է 29 August 2008։ (registration required (help)) Կաղապար:Subscription required
  99. Մէջբերման սխալ՝ Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named otraditions
  100. «Medal Ceremony Hostess Outfits Revealed»։ China Daily։ 18 July 2008։ Վերցված է 29 August 2008 
  101. «Wrestling»։ The Beijing Organizing Committee for the Games of the XXIX Olympiad։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 26 February 2009-ին։ Վերցված է 25 March 2009 
  102. Մէջբերման սխալ՝ Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Sports
  103. «Olympic Sports of the Past»։ International Olympic Committee։ Վերցված է 10 February 2009 
  104. «International Sports Federations»։ International Olympic Committee։ Վերցված է 8 February 2009 
  105. «Factsheet: The sessions» (PDF)։ International Olympic Committee։ էջ 1։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 29 April 2011-ին։ Վերցված է 8 February 2009 
  106. Մէջբերման սխալ՝ Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named recognizedsports
  107. 107,0 107,1 107,2 107,3 107,4 107,5 107,6 107,7 Մէջբերման սխալ՝ Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named factsheetsports
  108. 108,0 108,1 Մէջբերման սխալ՝ Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named newosports
  109. «Jim Thorpe Biography»։ Biography.com։ Վերցված է 9 February 2009 
  110. «Garmisch-Partenkirchen 1936»։ International Olympic Committee։ Վերցված է 25 July 2011 
  111. Schantz Otto։ «The Olympic Ideal and the Winter Games Attitudes Towards the Olympic Winter Games in Olympic Discourses – from Coubertin to Samaranch» (PDF)։ Comité International Pierre De Coubertin։ Արխիվացված օրիգինալից 19 September 2016-ին։ Վերցված է 19 September 2016 
  112. Մէջբերման սխալ՝ Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Amateurism
  113. Կաղապար:Harvnb, Story #6–First Canada Cup opens up the hockey world.
  114. Մէջբերման սխալ՝ Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Boycott 1
  115. 115,0 115,1 Մէջբերման սխալ՝ Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named CBC boycott
  116. «Africa and the XXIst Olympiad» (PDF)։ Olympic Review (International Olympic Committee) (109–110): 584–585։ November–December 1976։ Վերցված է 6 February 2009 
  117. http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/02722019109481098?journalCode=rarc20
  118. «Game playing in Montreal» (PDF)։ Olympic Review (International Olympic Committee) (107–108): 461–462։ October 1976։ Վերցված է 7 February 2009 
  119. Մէջբերման սխալ՝ Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named corbit
  120. «Moscow 1980»։ International Olympic Committee։ Վերցված է 25 July 2011 
  121. Մէջբերման սխալ՝ Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named 1980 Boycott
  122. Մէջբերման սխալ՝ Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named 1980 Boycott 2
  123. «Australia: Calls to Boycott Beijing Olympics»։ Inter Press Service։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 12 September 2008-ին։ Վերցված է 10 September 2008 
  124. Մէջբերման սխալ՝ Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named EUTibet
  125. «Putin Faces Green Olympic Challenge: The Sochi 2014 Winter Games are threatened by a looming international boycott, environmental concerns, and public protests against local development»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 22 August 2009-ին։ Վերցված է 18 August 2008 , The Christian Science Monitor. Retrieved 18 August 2008.
  126. Bernas Frederick (5 December 2009)։ «Olympic challenge for Sochi Games»։ The Guardian (London)։ Վերցված է 31 May 2011 
  127. Մէջբերման սխալ՝ Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named GSE
  128. «The USSR and Olympism» (PDF)։ Olympic Review (International Olympic Committee) (84): 530–557։ October 1974։ Վերցված է 4 May 2009 
  129. Մէջբերման սխալ՝ Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Black Salute
  130. «Iranian Judoka rewarded after snubbing Israeli»։ NBC Sports։ Associated Press։ 8 September 2004։ Վերցված է 7 February 2009 
  131. «Tom Hicks»։ Sports-reference.com։ Վերցված է 30 January 2009 
  132. 132,0 132,1 Մէջբերման սխալ՝ Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named wadahistory
  133. Begley Sharon (7 January 2008)։ «The Drug Charade»։ Newsweek։ Վերցված է 27 August 2008 
  134. 134,0 134,1 Hunt Thomas M. (2011)։ Drug Games: The International Olympic Committee and the Politics of Doping։ University of Texas Press։ էջ 66։ ISBN 0292739575 
  135. Magnay Jacquelin (18 April 2003)։ «Carl Lewis's positive test covered up»։ The Sydney Morning Herald։ Վերցված է 28 August 2008 
  136. Coile Zachary (27 April 2005)։ «Bill Seeks to Toughen Drug Testing in Pro Sports»։ The San Francisco Chronicle։ Վերցված է 3 September 2008 
  137. «Doping: 3667 athletes tested, IOC seeks action against Halkia's coach»։ Express India Newspapers։ 19 August 2008։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 1 December 2008-ին։ Վերցված է 28 August 2008 
  138. «Play True» (PDF)։ World Anti-Doping Agency։ 2012։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 25 January 2013-ին։ Վերցված է 13 July 2013 
  139. «Anti-Doping Results Announced»։ The New York Times։ 25 July 2012։ Վերցված է 13 July 2013 
  140. «IOC Orders Belarus to Return Gold»։ ESPN։ 13 August 2012։ Վերցված է 13 July 2013 
  141. Մէջբերման սխալ՝ Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named nytimes.com
  142. "Arab women make breakthrough at Games", CNN, 23 September 2000
  143. "Afghan women's Olympic dream", BBC, 22 June 2004
  144. Wallechinsky David (29 July 2008)։ «Should Saudi Arabia be Banned from the Olympics?»։ The Huffington Post 
  145. «Saudis to send 2 women to London, make history»։ Sports Illustrated։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 15 July 2012-ին։ Վերցված է 13 July 2012 
  146. "London 2012 Olympics: Saudi Arabian women to compete", BBC, 12 July 2012
  147. «Female Gulf athletes make their mark in London Olympics»։ Agence France-Presse։ 13 August 2012 
  148. "Women's boxing gains Olympic spot", BBC, 13 August 2009
  149. Definition: "…the process of transforming an object, idea, activity, or service into a commodity by capitalist economies." Beaster-Jones 2013, par. 1.
  150. "Olympic Charter" (PDF). Lausanne, Switzerland: International Olympic Committee. July 2011. Retrieved 27 July 2012.
  151. Մէջբերման սխալ՝ Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named autogenerated1
  152. Rory Carroll (24 February 2003)։ «What Zola Budd did next»։ The Guardian (London)։ Վերցված է 27 November 2011 
  153. «Lagat a runner without a country»։ Cool Running։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 19 May 2012-ին։ Վերցված է 27 November 2011 
  154. «Olympics opportunity too much for Hammon to pass up – Olympics»։ ESPN։ 5 June 2008։ Վերցված է 27 November 2011 
  155. Մէջբերման սխալ՝ Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named BeijingOlymp-1
  156. «St Louis 1904»։ Olympic Games։ Վերցված է 3 July 2012 
  157. «The Modern Olympic Games» (PDF)։ The Olympic Museum։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 6 September 2008-ին։ Վերցված է 29 August 2008 
  158. Munro James (25 August 2008)։ «Britain may aim for third in 2012»։ BBC Sport։ Վերցված է 25 August 2008 
  159. 159,0 159,1 159,2 159,3 Մէջբերման սխալ՝ Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named bidpro
  160. 160,0 160,1 Մէջբերման սխալ՝ Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named hostcity
  161. 30-րդ Ամառնային ողոմպիական խաղերու պաշտոնական կայքի մարզաձեւերու էջը

Աղբիւրներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Կաղապար:Refbegin

Կաղապար:Refend

Գրականութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Կաղապար:Refbegin

  • Boykoff Jules (2016)։ Power Games: A Political History of the Olympics։ New York and London: Verso։ ISBN 978-1-784-78072-2 
  • Buchanan Ian (2001)։ Historical dictionary of the Olympic movement։ Lanham: Scarecrow Presz։ ISBN 978-0-8108-4054-6 
  • Kamper Erich, Mallon, Bill (1992)։ The Golden Book of the Olympic Games։ Milan: Vallardi & Associati։ ISBN 978-88-85202-35-1 
  • Preuss Holger, Marcia Semitiel García (2005)։ The Economics of Staging the Olympics: A Comparison of the Games 1972–2008։ Edward Elgar Publishing։ ISBN 978-1-84376-893-7 
  • Simson Vyv, Jennings, Andrew (1992)։ Dishonored Games: Corruption, Money, and Greed at the Olympics։ New York: S.P.I. Books։ ISBN 978-1-56171-199-4 
  • Wallechinsky David (2004)։ The Complete Book of the Summer Olympics, Athens 2004 Edition։ SportClassic Books։ ISBN 978-1-894963-32-9 
  • Wallechinsky David (2005)։ The Complete Book of the Winter Olympics, Turin 2006 Edition։ SportClassic Books։ ISBN 978-1-894963-45-9 

Կաղապար:Refend

Արտաքին հղումներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

{