Շրթունք

Շրթունք, բերանին մուտքը, որ կը ծածկեն ակռաներն ու լինտերը:

Իւրաքանչիւր անհատ ունի երկու շուրթ՝ վերին եւ վարին:

Վերին շուրթը աւելի մեծ է քան վարինը:

Ձեւեր

• Անոնք կրնան ըլլալ տարբեր չափով եւ ձեւով՝ լեցուն կամ բարակ, շիտակ կամ ողորկ, ցցուն կամ ներս դարձած: Անոնք շատ սահուն, կակուղ, դիւրաշարժ եւ զգայուն են:
• Շուրթերը կազմուած են մորթէ, մկանէ եւ խլնաթաղանթէ: Անոնք հարուստ են ջղամազմզուկներով (nerve endings) եւ զարկերակներով:
• Շուրթերուն ծայրամասերը ծածկուած են վարդագոյն եւ շատ բարակ ու փափուկ մորթով, որ շարունակութիւնն է բերանի լորձնաթաղանթին: Իսկ անոնց մնացեալ մասերը նման են դէմքի մորթին:
• Շուրթերու վարդագոյն մասը կը կոչուի վարդաբաժին (vermillion), իսկ անոր միացման գիծը մորթին հետ կը կոչուի վարդասահման (vermilion border):

Շրթունքի կազմուածք

Ճերմակամորթ անձի մը շուրթերուն վարդաբաժինը կը պարունակէ նուազ մելանին (melanine) արտադրող բջիջներ (melanocytes), քան սեւամորթ անձի մը վարդաբաժինը: Հետեւաբար ճերմակամորթ անձի մը վարդաբաժինը նուազ գունաւորում կ'ունենայ եւ ան վարդագոյն կ'ըլլայ բազմաթիւ արեան անօթներու ներկայութեամբ: Սեւամորթի մը մօտ հակառակը կը պատահի:

Մելանինը մորթը գունաւորող նիւթն է: Վերին շրթունքին կեդրոնը կազմուած է ուղղաձիգ փոսիկէ մը, որ կը կոչուի շրթնափոս (philtrum): Այս փոսիկին վարդասահմանի մասը կը կոչուի գեղաղեղ կամ սէրաղեղ (cupid’s bow):

Շուրթերը կը գործեն խումբ մը մկաններով, որոնք մաս կը կազմեն դէմքի արտայայտութեան մկաններուն:

Այս մկանները կը կոչուին՝

ա. Վերուղիչ մկաններ (elevators), որոնք Շուրթերը վեր կը քաշեն,

բ. Վարուղիչ (depressors) մկաններ, որոնք շուրթերը վար կը քաշեն,

գ. Սեղմիչ մկաններ (sphinctors), անոնք օղակաձեւ մկաններ են, որոնք շուրթերը կը սեղմեն եւ զանոնք կը վերածեն օղակի մը:

Գործելու կարելիութիւններ

Շուրթերը մարմինին ամէնէն շատ արտայայտչական բաժիններն են: Շուրթերը ունին գործելու բազմակողմանի կարելիութիւններ՝

• Կ'ընդունին սննդանիւթերը եւ կ'ուղղեն զանոնք դէպի բերանախոռոչ (oral cavity),
• Կը պահեն սննդանիւթերը իրենց միջեւ որոշ ժամանակի մը համար,
• Արգելք կը հանդիսանան բերանին մէջ գտնուող սննդանիւթերու բերնէն դէպի դուրս գալուն,
• Կ'օժանդակեն ուտելու գործողութեան,
• Կը ծծեն կակուղ նիւթեր եւ մարմիններ եւ կը ներծծեն (suck) հեղուկներ,
• Կ'իրականացնեն մանուկներու կրծքասնանումը (breast feeding) եւ սրուակասնանումը (bottle feeding),
• Կը սուլեն եւ կ'օժանդակեն փչային գործիքներու գործածութեան, մասնաւորապէս՝ սրինգի (flute), փողի (trumpet), շեփորի (bugle), սաքսոֆոնի (saxophone), աւագասրինգի (clarinet).
• Կ'օժանդակեն խօսակցութեան եւ զանազան ձայներու արտասանութեան: Ո, վ, պ, բ, փ, ֆ, մ տառերը կ'արտասանուին շրթներով:
• Կը զգան պաղը, տաքը, շօշափումը-դպչիլը եւ հպումը,
• Կը հրահրեն տռփածին (erogenous) զգացում համբոյրի, հպումներու եւ սեռային մտերմութեան ընթացքին,
• Կը խորհրդանշեն զգայնոտութիւն (sensuality) եւ սեռականութիւն (sexuality):
• Կու տան դէմքին զգացական արտայայտութիւն, ինչպէս՝ յուզում, բարկութիւն, ցաւ, ժպիտ, լաւ տրամադրութիւն եւ ուրախութիւն:

Կնոջ շուրթերը

Ըստ հոգեբուժներու, կնոջ մը շուրթերը՝

1. Կը ցոլացնեն անոր արգասաբերութիւնը-բեղմնաւորումը (fertility):

2. Կը մարմնաւորեն անոր դէմքի գրաւչութիւնը եւ սեռային քաշողականութիւնը (attractiveness, sex appeal), որոնք կը ղեկավարուին իգական մոլեգնածին (estrogen) ներծորոյթի (hormone) ներգործութեամբ: Կին մը աւելի էստրոճէն ունենալով կը դառնայ աւելի հրապուրիչ, անոր աչքերը կ'ըլլան ցայտուն եւ Շուրթերը աւելի լեցուն:

Գրականութիւն

• Tomiyama N, Ichida T, Yamaguchi K, Ichida, Yamaguchi (2004)։ «Electromyographic activity of lower lip muscles when chewing with the lips in contact and apart» (abstract)։ Angle Orthod 74 (1): 31–6։ PMID 15038488։ doi:10.1043/0003-3219(2004)074<0031:EAOLLM>2.0.CO;2 (անգործ 2015 թ․ հունվարի 14) 
• Bisson M, Grobbelaar A, Grobbelaar (2004)։ «The esthetic properties of lips: a comparison of models and nonmodels» (abstract)։ Angle Orthod 74 (2): 162–6։ PMID 15132441։ doi:10.1043/0003-3219(2004)074<0162:TEPOLA>2.0.CO;2 (անգործ 2015 թ․ հունվարի 14) 
• McMinn, R. M. H.; Last, R. J. (1994)։ Last's anatomy, regional and applied։ Edinburgh: Churchill Livingstone։ ISBN 0-443-04662-X