Շուշանիկի Վարք

Jump to navigation Jump to search
Շուշանիկի Վարք
Սուրբ Շուշանիկի նկարը՝ ստեղծուած վրացական հնագոյն որմնանկարներու հիման վրայ, Սաբինին, 1882 թուական[1]
Սուրբ Շուշանիկի ամենահին պատկերը[1]

Սուրբ Շուշանիկ թագուհիի նահատակութիւնը (վրաց.՝ წამებაჲ წმიდისა შუშანიკისი დედოფლისაჲ, Ծամեբայ ծմիդիսա շուշանիկիսի դեդոփլիսայ), վրացական ինքնուրոյն գրականութեան՝ մեզ հասած ամենահին նմուշը։ Ստեղծուած է հաւանաբար 476 եւ 483 թուականներու միջեւ, պահպանուած ամենահին ձեռագիրը կը վերաբերի 10-րդ դարուն[2]

Ստեղծագործութեան հեղինակը՝ Յակով Ցուրթավելի, որ եղած է ստեղծագործութեան մէջ յիշատակուող դէպքերու ժամանակակիցն ու մասնակիցը։ Մօտաւորապէս այդ ժամանակ ստեղփուած է նաեւ Շուշանիկի վարքի հայկական կրճատ տարբերակը։

«Շուշանիկի վարքը» ստեղծագործութեան մէջ պատկերուած է Վարդան Մամիկոնեանի դստեր՝ Շուշանիկի տառապանքներն ու սպանութիւնը իր ամուսինին՝ Վարսկենի (Վազգէն) ձեռքով, որ Հարաւային Քարթլիի թագաւորն է։ Պարսիկներու հետ համագործակցելու նպատակով ընդունելով զրադաշտականութիւն՝ ան նոյնը պահանջեց նաեւ իր կնոջմէն ու երեխաներէն։ Շուշանիկը, մերժելով հրաժարիլ քրիստոնէութենէն, վեց տարի անցկացուցած է զնդանի մէջ՝ ենթարկուելով տանջանքներու ու ստորացման, իսկ՝ եօթներորդ տարին՝ մահացած է։

Յակով Ցուրթավելին կը հաստատուի, որ եղած է թագուհիին խոստովանահայրը, իր ստեղծագործութեան մէջ կը շարադրէ իր զրոյցները թագուհիին հետ, ինչը մեծ արժէք է կու տայ երկրին՝ իբրեւ պատմական աղբիւրի։ Ատոր մէջ, գրեթէ չկան աւանդական վարքագրութիւններուն յատուկ կաղապարուած արտայայտութիւններ ու հատուածներ։ Երկրին մէջ, բաւական տեղեկութիւններ կը պարունակեն երկրի պետական կառուցուածքի, պատմութեան, կրօնի, հին Վրաստանի ու Հայաստանի բնակիչներու առօրեայ կհեանքի մասին։ Բացի այդ, «Շուշանիկի վարքը» կը համարուի վրացական արձակի փայլուն նմուշներէն մէկը՝ շնորհիւ անոր լակոնիկ, բայց փոխաբերութիւններով հարուստ ոճի ու գեղարուեստական տարրերու (ինչ բանի պատճառով այս ստեղծագործությիւնը երբեմն կը կոչեն «վարքագրական վէպ»)։

«Շուշանիկի վարքը» առաջին անգամ հրատարակուած է 1882 թուականին: Ան թագմանուած է ռուսերէն, լատիներէն, անգլերէն, գերմաներէն, ֆրանսերէն, սպաներէն եւ յունարէն: 1979 թուականին, ԻՈՒՆԵՍՔՕ-ի կողմէն նշուած է այդ գրական յուշարձանի 1500-ամեակը։

Տե՛ս նաեւ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Գրականութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Шушаника // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

Արտաքին Յղումներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. 1,0 1,1 Национальный Центр Манускриптов Կաղապար:Ref-ka
  2. Яков Цуртавели, перевод В. Д. ДОНДУА, Введение и примечания 3. Н. АЛЕКСИДЗЕ, ГЛАВНАЯ РЕДАКЦИОННАЯ КОЛЛЕГИЯ 3. Н. Алексидзе, В. Н. Габашвили, Н. С. Джанашиа (зам. главного редактора), Ш. В. Дзидзигури (главный редактор), И. С. Долидзе, С. Г. Каухчишвили, Р. К. Кикнадзе (зам. главного редактора), Т. А. Меликишвили, Е. П. Метревели, Э. В. Хоштария; Редактор серии и тома Р. К. КИКНАДЗЕ АКАДЕМИЯ НАУК ГРУЗИНСКОЙ ССР
    КОМИССИЯ ПО ИСТОЧНИКАМ ИСТОРИИ ГРУЗИИ
    ИСТОЧНИКИ ПО ИСТОРИИ ГРУЗИИ
    ПАМЯТНИКИ ГРУЗИНСКОЙ ИСТОРИЧЕСКОЙ ЛИТЕРАТУРЫ
    = საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემია
    საქართველოს ისტორიის წყაროების კომისია. — „МЕЦНИЕРЕБА“, 1978.