Նշան Փալանճեան Ճեմարան

Jump to navigation Jump to search

Հայկական Կրթական Հաստատութիւն, Պէյրութ, Լիբանան

Պատմական[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Հայ Ճեմարան[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Լեւոն Շանթ
Նիկոլ Աղբալեան

Գահիրէի մէջ, 1928 Մայիս 28-ին, կը հիմնուի «Հայ Կրթական եւ Հրատարակչական Համազգային Ընկերութիւն»ը[1]։ Անոր նպատակն է Սփիւռքի մէջ հայ մշակոյթի ջահը վառ պահել, դպրոցներու, հրատարակութիւններու, մշակութային եւ գեղարուեստական գործունէութեամբ [4]։ Այս նպատակով, Պէյրութ, (Լիբանան), կու գան Լեւոն Շանթ[5] եւ Նիկոլ Աղբալեան[6] ու Միութեան հիմնադրումէն երկու տարի ետք , 3 Մարտ 1930-ին կը բացուի «Հայ Ճեմարան»ը․ Պէյրութի Քանթարի փողոցին վարձու շէնքի մը մէջ, 15 աշակերտներով: Լ․Շանթ եւ Ն․Աղբալեան իրենց շուրջը կ՛ունենան խումբ մը աղքատիկ, սակայն լոյսի, ուսման սիրահար՝ տղաք։ Լեւոն Շանթ դպրոցին տնօրէնութիւնը կը ստանձնէ։ Իրեն անմիջական գործակից կ՛ունենայ Նիկոլ Աղբալեանը եւ երկուքին աշխատակից՝ Գասպար Իփէկեանը։

1930-ի աշնան վերամուտին, աշակերտութեան թիւը կը հասնի 63-ի։

Դպրոցը շուտով կը փոխադրուի Ուատի Ապի-Ժեմիլ փողոց, աւելի ընդարձակ շէնքի մը մէջ, (շէնքին նկարը՝ [2] առաջին նկար)։ 1935 Յունիսին, կու տայ իր առաջին շրջանաւարտները։

Առաջին տարիներուն Ճեմարանը կը գործէ համեստ պայմաններով․ սահմանափակ են աշակերտութեան թիւը եւ ընդարձակման հնարաւորութիւննը։ Սակայն հետզհետէ պահանջը կը զգացուի նոր եւ ընդարձակ դպրոցի մը կառուցման։

1948-ին, Պէյրութի կեդրոնի Զոքաք Էլ Պլաթ թաղին մէջ, Հուսէյն Պէյհում փողոցին վրայ, կը գնուի հսկայ կալուած մը, շնորհիւ՝ հանգուցեալ բարերար Նշան Փալանճեանի քոյրերուն կատարած 20․000 սթերլինի (այդ օրերուն համար մեծ գումար) նուիրատուութեան եւ տնօրէն՝ Լեւոն Շանթը Ամերիկայէն հանգանակած 127․00 տոլարի գումարին[2]։

«Նշան Փալանճեան» Ճեմարան[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

1950 Յունիսին, Զոքաք Էլ Պլաթի կալուածին մէջ, կը կատարուի նոր շէնքին հանդիսաւոր բացումը։ Հաստատութիւնը, այդ օրէն սկսեալ կը կոչուի Համազգայինի «Նշան Փալանճեան» Ճեմարան [3],[1],[2]։

Սիմոն Վրացեան
Մուշեղ Իշխան

Լ․Շանթին կը յաջորդէ Սիմոն Վրացեան (Հ․Հ․ ժամանակի գիւղատնտեսութեան եւ աշխատանքի նախարար, Նոյեմբեր 1920-ին ՀՀ կառավարութեան վարչապետ)։ Անոր օգնականները կը հանդիսանան Ճեմարանի անդրանիկ շրջանաւարտներէն, հանրածանօթ մտաւորականներ ու կրթական գործիչներ՝ Մուշեղ Իշխան եւ Գառնիկ Բանեան։[4],[5],[6],[7],[8]

1957-ին կը բացուին տպարանը, գրատունը, սրահը, թանգարանը, մատենադարանը։ Գիշէրօթիկ աշակերտ-ուսանողներուն բաժինը կ՛ ունենայ իր յարկը․ կը հիւրասիրէ Սփիւռքի տարածքէն, Պոլսէն մինչեւ Մեքսիքօ, Յունաստանէն՝ Ամերիկա, Ափրիկէէն՝ Սուրիա, աշակերտներ[9]։ Անոնց անխոնջ հոգատարը կը հանդիսանայ՝ գուրգուրոտ «հայր»ը, Սըրը (այդպէս կ՛անուանէին զայն աշակերտներն ու գիշերօթիկները)։ [10],[11]

Ճեմարանը արդէն լրիւ երկրորդական վարժարան է ու կը լրացնէ այդ ժամանակի արդիական մանկավարժական բոլոր պայմանները - (1950-ական թուականներուն ճեմարանի ուսուցչական կազմին նկարը [12]

Հրաչ Տասնապետեան

Սիմոն Վրացեանի հիւանդութեան պատճառով, 1968-ի աշնան տնօրէն կը նշանակուի Հրաչ Տասնապետեանը։[1],[2]։

Թափ կը տրուի նոր շէնքերու կառուցման։

Շէնքերու կառուցում[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

1953-ին, Ճեմարանի թիւ 1 շէնքին կողքին, կը բարձրանայ դպրոցական քառայարկ թիւ 2 շէնքը։

1957-ին, դպրոցական կարիքներուն գոհացում տալու նպատակով, Սիմոն Վրացեան Հիւսիսային ու Հարաւային Ամերիկաները եւ Պարսկաստան կը ճամբորդէ։ Հանգանակուած գումարով կը կառուցուի թիւ 3 շէնքը․ Ճեմարանի գլխաւոր մուտքին վրան։

1967-ին, թիւ 3 շէնքին 5-րդ յարկին վրայ կը կառուցուին գիտական արդիական աշխատանոցներ, նոր յարկեր կ՛աւելնան թիւ 1 եւ 2 շէնքերուն վրայ։ Այս բոլորը, շնորհիւ զանազան նուիրատուներու եւ Կիւլպէնկեան Հիմնարկութեան առատաձեռն օժանդակութեան։

1968-69 դպրոցական տարեշրջանէն ասդին, կը կատարուին կարգ մը փոփոխութիւններ թիւ 2 շէնքին եւ Ճեմարանի «Հայ Օգնութեան Միութեան Մանկապարտէզ»ը կը դառնայ արդիական եւ մանկավարժական որակաւոր կազմով Ճեմարանի պարծանքը[13],[14]։

1973 թ․ արդէն Ճեմարանի աշակերտութեան թիւը 1000-է աւելի է։ Նոր ծրագիրներ կը մշակուին կրթական-մշակութային համալիր մը կառուցելու նպատակով, Մըզհերի բարձունքին վրայ (Պէյրութէն 5քլ․ հեռու դէպի հիւսիս, Անթիլիաս, Լիբանան)․ հայացուած՝ Ծաղկաձոր[15]: «Նշան Փալանճեան» Ճեմարանը նեղ կու գայ հազարը գերազանցող աշակերտութեան եւ երկրորդ Ճեմարանի մը կառուցումը հրամայական կը համարուի այդ օրերուն: Ներկայ Մելանքթոն եւ Հայկ Արսլանեան Ճեմարանին հողը կը սեփականացուի 1973-74 տարիներուն, սակայն Լիբանանեան պատերազմը կը խանգարէ կառուցման աշխատանքը, մինչեւ որ հայութեան տեղափոխութիւնները (հեռանալ Պէյրութի կեդրոնէն անապահովութեան եւ ռմբակոծումներուն պատճառով) կրկին անհրաժեշտ կը դարձնեն Ծաղկաձորի բարձունքին նոր Ճեմարանի մը կառուցման փութացումը: Հիմնարկէքը թէեւ կը կատարուի 1977-ի Մայիսին, սակայն շինարարական աշխատանքները կը սկսին 1986-ին:

«Նշան Փալանճեան» Ճեմարանը՝ կրթական, վարչական եւ հրատարակչական բաժիններ, նկարագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Թիւ 1 շէնքին առաջին յարկը, յատկացուած էր վարչական բաժնին։ Նաեւ հոն կը գտնուէին աշակերտական գրադարանը եւ հայագիտական մատենադարանն ու ընթերցասրահը։ Երկրորդ յարկը կը գրաւէր Միջնակարգ բաժինը՝ Միւթէվէլեան սրահին շուրջ։ Երրորդ յարկը՝ երկրորդական բաժինը, Արստակէս Յակոբեան սրահով։ Շէնքին ճակատին (իր գլխաւոր մուտքով) դիմացը կը գտնուէր Ճեմարանի Պարտէզը, իսկ աջ կողմը՝ շրջաբակին վերի մասը․ իսկ՝ ետեւը (լայնքին) կը գտնուէր մարզադաշտը, որ մի քանի ցած ու լայն աստիճաններով կը միանար շրջաբակին։

Թիւ 2 շէնքին առաջին երեք յարկերը կը գրաւէր Նախակրթարանի բաժինը։ Առաջին յարկին, կը գտնուէր նաեւ աշակերտական ճաշասրահը։ 4-րդ, 5-րդ եւ 6-րդ յարկերը կը գրաւէր Մանկապարտէզը, օժտուած բաց սոլարիոմ-խաղավայրով, ընթարձակ սրահով, վերելակով եւ այլ արդի յարմարութիւններով։ Շէնքին լայն ճակատը կը նայէր մարզադաշտին։

Թիւ 1 շէնքը (հորիզոնական ուղիով) ձախէն կը միանար թիւ 2 շէնքին (ուղղահայեաց ուղիով) հետ, կազմելով յունական «Γ» գիրը. անոնց միջեւ կը գտնուէր մարզադաշտը։

Թիւ 3 շէնքին գետնայարկը, կը գտնուէր տպարանը․ շէնքի մուտքի ձախին՝ գրատունը։ Մնացեալ յարկերուն, յաջորդաբար կը գտնուէին մեծ սրահը (զատ մուտք՝ Պարտէզին դիմաց), գիշերօթիկներուն ճաշարանը (խոհանոց եւ ճաշասրահ) ու «Մարտիկեան» թանգարանը, գիշերօթիկները հիւրասիրող ընթարձակ սենեակներով ու անոնց օժանդակ յարմարութիւններով յարկը, եւ վերի յարկին՝ գիտական արդիական աշխատանոցները։

  • Թիւ 3 շէնքը մէկ կողմէն կը նայէր Հուսէյն Պէյհում փողոցին․ իսկ կալուածէն ներս՝ Պարտէզին, շրջաբակին, զբօսայգիին եւ թիւ 1,2 շէնքերուն։

Յարակից հիմնարկութիւններ - Միութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Գրադարան եւ Հայագիտական Մատենադարան- Ճեմարանի հիմնադրութեան օրէրէն իսկ կը սկսին գործել դպրոցին գրադարանն ու մատենադարանը։ 1973թ․ կը հաշուէին 25․000 հատորներ եւ հայ մամուլի հաւաքածոներ։ 2018թ․՝ 40․000-է աւելի[16]։

Գրատուն - 1931-ին Ճեմարանի մէջ կը բացուի Համազգային Հայ Կրթական եւ Մշակութային Միութեան տպարանը եւ միեւնոյն տարին կը սկսի գործել։ 1965-ին տպարանը Վահէ Սէթեանի անձնական ներդրումով կ՛օժտուի արդիական կազմածներով եւ կ’անուանուի Համազգայինի Վահէ Սէթեան տպարան։ 1989-ին կը փոխադրուի Պուրճ Համուտի «Շաղզոյեան» Կեդրոնը։

Լսարանական Միութիւն - Լսարանական Միութեան կ՛ անդամակցին Թ․ - ԺԲ․ դասարաններուն աշակերտ-աշակերտուհիները։ Անոնք գործակցելով կ՛ իրականացնեն դաստիարակչական աշխատանքներ․․․ հրատարակութիւններ[17]։

Շրջանաւարտներու Միութիւն- 1936-ին կը կազմուի Ճեմարանի Շրջանաւարտներուն Միութիւնը․ ունի աշխուժ գործունէութիւն մինչեւ այսօր[18]։

Ճեմարանի Պարտէզը, շրջաբակը, զբօսայգին[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Լեւոն Շանթին կիսանդրին Նշան Փալանճեան Ճեմարանի Պարտէզին մէջ

Ճեմարանի թիւ 1 շէնքին պաշտօնական մուտքին դիմաց, կը տարածուէին պարտէզ-շրջաբակը եւ թիւ 3 շէնքին արեւմտեան կողմը՝ զբօսայգին։ Պարտէզ-շրջաբակին մէջտեղը լայն տեղ կը գրաւէր բոլորաձեւ, դալար, բարձր ծառերով հրապարակի նմանող Պարտէզը, ուր 1954-ին, Համազգայինի եւ Ճեմարանի քսանըհինգամեակին առթիւ, կը զետեղուին Լեւոն Շանթի եւ Նիկոլ Աղբալեանի կիսանդրիները։ Թիւ 1 շէնքին առաջին յարկի Յակոբ Տէր Մելքոնեան սրահի մուտքին՝ Նշան Փալանճեանին կիսանդրին։

1970 Մայիս 28-ին, Ճեմարանի քառասնամեակին տօնակատարութեան ընթացքին, Սիմոն Վրացեանի կիսանդրիին բացումը կը կատարուի։

1971 Յունիս 6-ին, Պարտէզին մէջ հանդիսաւոր բացումը կը կատարուի հանգուցեալ երաժիշտ Բարսեղ Կանաչեանի կիսարձանին։

1971-1974 թուականներուն ընթացքին, պարտէզը շրջափակող պատերուն վրայ, զանազան անկիւններ, կը զետեղուին հայ նահատակ գրագէտներու, բարերարներու, Համազգայինի Հիմնադիր Ժողովի անդամներու յուշատախտակներ։

Զբօսայգին, փշաթել-ցանկապատով կը բաժնուէր պարտէզ-շրջաբակէն։ Կը գտնուէր կալուածին մուտքին աջ կողմը։

Ճեմարանի կալուածը պարսպապատ էր, ներսէն եզերուած զանազան տեսակի ծառերով, թուփերով, ծաղիկներով եւ բոյսերով։

Կալուածին հիւսիս-արեւմտեան ծայրը, մարզադաշտին արեւմտեան կողմը կար օժանդակ դռնակ մը, որ կը բացուէր դէպի քաղաքի Հ․Մ․Ը․Մ․ի ակումբը տանող փողոցին վրայ [19]։

Ճեմարանը Լիբանանի ներքին պատերազմի օրերուն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

1975թ․ ծագած Լիբանանեան ներքին պատերազմի ընթացքին, Ճեմարանը լուրջ վնասներ կը կրէ։ Կը ստիպուի դառնալ երկճիւղ, «գաղթական»․ սակայն կը շարունակէ իր կրթական առաքելութիւնը․ փոքր մասով մը մայր-հաստատութեան եւ մեծագոյն մասով՝ իրեն տրամադրուած Տըպպայայի Կենաց Վարժարանի շէնքին մէջ[2][20]։

«Մելանքթոն եւ Հայկ Արսլանեան» Ճեմարան[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Շնորհիւ Մելանքթոն եւ Հայկ Արսլանեան եղբայրներու իշխանական նուիրատուութեան, Նորսիկեան կտակին, Լիբանանէն, Ծոցի երկիրներէն եւ այլ վայրերէն կատարուած հանգանակութիւններուն, աւելի ուշ` տոքթ. Ատրինէ Գարագաշեանի[21] ու այլ նուիրատուներու լիաբուռն օժանդակութիւններուն, Մըզհերի բարձունքին վրայ (հայացուած՝ Ծաղկաձոր) կը ձեռնարկուի ներկայ համալիրի կառուցումը։ Ճեմարանը իր նոր շէնքը կը փոխադրուի 1987-ին [2]:

Տնօրէններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Քայլերգ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Մեր բոլորիս դուն ուխտավայր, Ճեմարան,

Կու գանք քեզի ծարաւ լոյսիդ մայրենի,

Քու հարազատ յարկիդ ներքեւ սիրական

Մեր կեանքն ուրախ եւ միշտ ազատ կը ծաղկի։

Գրոհին դիմաց օտար ու ժանտ հովերուն

Յաղթական բերդ, աւանդատուն հայկազեան.

Քեզ կերտեցին առաքեալներ մեծանուն

Գաղափարի իբրեւ տաճար անսասան։

Հայ դպրութեան դուն ջահակիր Ճեմարա՛ն,

Հայրենաբաղձ հոգիներուն մեր բոլոր

Տո՛ւր Մեսրոպի հաւատքին լոյսն իրական

Եւ փառքն անհուն հայ հանճարին դարաւոր։(երաժշտութիւնը՝ [23])

խօսք՝ Մ. Իշխանի - Երաժշտութիւն՝ Բ. Կանաչեանի

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. 1,0 1,1 1,2 Համզգայինի Ճեմարանը
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 MELANKTON & HAIG ARSLANIAN DJEMARAN, Մեր մասին՝ Պատմական
  3. Նշան Փալանճեան Ճեմարանին վայրը
  4. Ճեմարանի անդարձ օրեր
  5. Ուսուցիչներուն պատգամը
  6. Մուշէղը
  7. ոգիով
  8. Մեծանուն Հայը
  9. Համազգայինի Ճեմարանը-Գիշէրօթիկը
  10. Սըրը՝ Անթուան Քէհէյեան
  11. Սըրը
  12. http://www.arevelk.am/am/content/9/488/%D5%80%D5%A1%D5%B4%D5%A1%D5%A6%D5%A3%D5%A1%D5%B5%D5%AB%D5%B6%D5%AB-%D5%86%D5%B7%D5%A1%D5%B6-%D5%93%D5%A1%D5%AC%D5%A1%D5%B6%D5%B3%D5%A5%D5%A1%D5%B6-%D5%83%D5%A5%D5%B4%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%B6%D5%AB-%D5%B8%D6%82%D5%BD%D5%B8%D6%82%D6%81%D5%B9%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6-%D5%AF%D5%A1%D5%A6%D5%B4%D5%A8%D5%9D-1950-%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%B8%D6%82-%D5%AF%D5%A7%D5%BD%D5%AB%D5%B6.html
  13. [1]
  14. [2]
  15. 25-ամեակ Մելանքթոն Եւ Հայկ Արսլանեան Ճեմարանի
  16. MELANKTON & HAIG ARSLANIAN DJEMARAN, Գրադարան՝ Պատմական
  17. & HAIG ARSLANIAN DJEMARAN, ԼՍԱՐԱՆԱԿԱՆ՝ ՊԱՏՄԱԿԱՆ
  18. MELANKTON & HAIG ARSLANIAN DJEMARAN, Շրջանաւարտներ՝ Պատմական
  19. քարտէս՝ ներկայ տուեալներով
  20. [3]
  21. ԱՏՐԻՆԷ ԳԱՐԱԳԱՇԵԱՆ
  22. «Ազդակ»` 86 Տարիներու Ծառայութեան Ընդմէջէն. Սիմոն Վրացեանի Համազգային Վեհաշուք Յուղարկաւորութիւնը
  23. Քայլերգին երաժշտութիւնը

Աղբիւրներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • ՀԱՄԱԶԳԱՅԻՆԻ ՆՇԱՆ ՓԱԼԱՆՃԵԱՆ ՃԵՄԱՐԱՆ, տարեկան տեղեկագիր-գրքոյկ, 1970-71
  • ՀԱՄԱԶԳԱՅԻՆԻ ՆՇԱՆ ՓԱԼԱՆՃԵԱՆ ՃԵՄԱՐԱՆ, տարեկան տեղեկագիր-գրքոյկ, 1974-1977

Տե՛ս նաեւ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Օննիկ Զաքարեան

Արտաքին յղումներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]