Նիկոլ Միքայէլեան (Վանի Իշխան)

Jump to navigation Jump to search

Նիկոլ Միքայէլեան (Վանի Իշխան) - (1881 Շուշի - 1915 Հիրճ Գիւղ) Ռազմիկ, ­Դաշ­նակ­ցա­կան Ա­զա­տա­մար­տի­կը, ան­պար­տե­լի ­Հայ ­Յե­ղա­փո­խա­կա­նը:[1]

Նիկոլ Միքայէլեան (Վանի Իշխան)
Նիկոլ Միքայէլեան.jpg
Ծնած է 1881-ին
Ծննդավայր Շուշի
Մահացած է 1915
Մահուան վայր Վան, Թուրքիա
Հիրճ, Ոստան, Վան, Թուրքիա
Ազգութիւն հայ
Մասնագիտութիւն Յեղափոխական, հասարակական գործիչ, ֆետայի
Կուսակցութիւն Հայ հեղափոխական դաշնակցություն

Կենսագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ծնած է Շուշի 1881-ին, կ'աշակերտէ տեղւոյն թեմական վարժարանին, պատանի տարիքին կը մտնէ Դաշնակցութեան մէջ։ Խառնուածքով ըմբոստ, յանդուգն եւ վճռական ուր պա­տա­նի տա­րի­քէն դրսե­ւո­րած էր քաջ, ան­վե­հեր եւ ըմ­բոստ իր նկա­րա­գի­րը: Նախ կ'անցնի Ալեքսանդրապօլ եւ Կարս, իբրեւ գործիչ: Հազիւ 21 տարեկան՝ 1903-ին կը մասնակցի Նեվրուզի խումբին. զինախումբի ընթացքին ազատուող քիչերուն մէջ էր:

Իշխան 1904-ին կ'երթայ վան, Վահան Փափազեանի հետ: Իրեն համար գործունէութեան դաշտ կ'ընտրէ մասնաւորապէս գիւղական շրջանը՝ լեռնապարը: իր կազմած խումբերիւ հոգեառը կը դառնան: Հալածանքներու շրջանին իսկ, Իշխան Վանի մէջ կը նուիրուի մշակութային աշխատանքի, կազմակերպելով քառաձայն երգչախումբ:

Օսմանյան Սահամադրութեան շրջանին կը բարեկարգէ Աղթամարի վանքը, որ ունէր բազմաթիւ կալուածներ. կը հաստատէ վարժապետանոց եւ գիւղական վարժարաններու ցանց մը: Յետադէմ ու ծոյլ կղերականներ իր դէմ անազնիւ պայքար մղեցին, առանց յաջողութիւն գտնելու:

Իշխան բազմաթիւ միութիւններու կազմութեան կը ձեռնարկէ, ամէն կողմ դասխօսութիւններ կը կազամկերպէ: Ինք կը հիմնէ Վանի Աշխատանք թերթը եւ տարի մը կը վարէ անոր խմբագրութիւնը: Թերթին շուրջ կը հաւաքէ Վասպուրականի երիտասարդութիւնը, որ տոգորուեցաւ յառաջդիմական գաղափարներով: Շնորհիւ այդ ցանքին, 1915-ի դժնդակ տարին, երիտասարդութիւնը գտնուեցաւ իր կոչումի բարձրութեան վրայ ու փարեցաւ զէնքին:

Ահաբեկում[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Կուսակալ Ճէվտէթ պէյ, ամէն միջոց ձեռք կ'առնէ անզօր դարձնելու Վանի հայութիւնը, նախ անուշ լեզու գործածելով եւ հաւաքելով դասալիք զինուորները: Կ'որոշէ ամենէն առաջ ղեկավար դէմքեր ձեռք անցնել: Շատախի մէջ պատահած խռովութիւններուն վերջ տալու համար, կուսակալը կ'ուզէ որ թուրք ոստիկաններու եւ ոստիկանապետի ընկերակցութեամբ դէպքի վայրը մեկնի Իշխան: Ընկերները կը համաձայնին, որ Իշխան մեկնի. Ապրիլ 3-ին (1915) ճամբայ կ'ելլէ երեք զինակիցներով (Վահան Խռանեան, Պօղոս (Քոթոթ) եւ Միհրան Տէր Մարգարեան): Օր մը վերջ, երիտասարդ գործիչ Յովսէփ Խլղաթեան աղետալի լուրը կը հաղորդ է վասպուրականի կեդրոնական կոմիտէին.

Aquote1.png Իշխան իր երեք ընկերներով հասած է հիրճ գիւղը, ուրբադ օր, ուշ գիշերին եւ նախընտրած է իջեւանիլ իր վաղեմի բարեկամ Քետրիմ օղլի Ռաշիտի տունը: Մինչ Իշխանն ու ընկերները, զէնքերը վար գրած, վայլած են Ռաշիտի ու ոստիկանապետի կեղծաւոր հիւրասիրութիւնը, քաղաքէն, Ճէվտէթի յատուկ կարգադրութեամբ, ճամբայ ելած եւ Իշխանն ու ընկերները դաւադրօրէն սպաննելու տմարդի պաշտօնն ստանձնող 12 զինուած չէթաները՝ վրայ կը հասնին եւ սենեակը մտնելով յանկարծական կրակի կը բռնեն եւ տեղն ու տեղը կ'անշնչացնեն Իշխանն ու իր երեք ընկերները: Իշխան հազիւ ժամանակ կ'ունենայ ձեռքը ատրճանակին տանելու... Չորս ընկերներն ալ կը նահատակուին միեւնոյն վայրկեանին... Aquote2.png

Իշխանի նահատակութեան մանրամասնութիւնները եւ վռամեանի ձերբակալումի լուրը կը ցնցեն Վասպուրականի հայութիւնը: Վանի երիտասարդ գործիչներէն Հմայեակ Մանուկեան, որ մասնակցեցաւ հերոսամարտին, կը գրէ հետեւեալ.

Aquote1.png Այնքան անակնկալորէն ու այնքան վայրկենական կատարուած Իշխանի եղեռնական մահը ստեղծեց պահանջուած մոմենտը: Ամէնքը, յեղափոխականն ու պահպանողը, ծեռն ու երեխան, բոլորը, բոլորը մէկ վայրկեանի մէջ, հոգեբանական զսպանակի մը ուժով զգացին, որ զէն ի ձեռին պաշտպանուելէ զատ՝ չկայ ուրիշ միջոց: Իշխանի մահը եղաւ չաղկապող, զօդող օղակը հասարակական բոլոր ուժերու, հանրային բոլոր կարողութիւններու, անիկա accumulator մը եղաւ եւ մեր դիմադրական ուժի բոլոր ակերը բացաւ մէկ կէտի վրայ։ Իշխանի մահը եղաւ երկաթեայ այն հարուածը՝ որ դարբնեց բոլոր կարողութիւնները եւ անոնցմէ ստեղծեց կամք մը հզօր ու ապառաժեայ՝ Ցեղի գոյութիւնը պահելու եւ յաղթանակելու անյողդողդ որոշումով մը: Aquote2.png

Անմիջապէս կե ձեռնարկուի ինքնապաշտպանութեան: Ճէվտէթ պէյի բերած կանոնաւոր բանակը, թնդանօթները, քիւրտ աշիրէթները անզօր կը դառնան խորտակելու վասպուրականցիներու գիմադրական կորովը: Ապարդիւն չէր անցած Իշխանի եւ իր ընկերներուն տարիներով տարած աշխատանքը, իսկ վերջի պահուն Իշխանի արիւնը՝ խորհրդանշանը դարձաւ կռիւի եւ յաղթանակի:

Վանի վերապրող երիտասարդութիւնը, Հայաստանի եւ գաղութներու մէջ, հետագային ցոյց տուաւ իր կրած խոր ազդեցութիւնը մտաւորական ու հայդուկ Իշխանէն:

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. «Վա­նայ Իշ­խան (­Նի­կոլ ­Պօ­ղո­սեան, ­Մի­քա­յէ­լեան. 1883-1915). Ան­վե­հեր ­Դաշ­նակ­ցա­կան Ա­զա­տա­մար­տի­կը, ան­պար­տե­լի ­Հայ ­Յե­ղա­փո­խա­կա­նը»։ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն (en-US)։ 2018-04-04։ արտագրուած է՝ 2018-08-31 

Աղբիւրներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Յեղափոխական Դէմքեր Մտաւորականներ ու Հայդուկներ, Գաբրիէլ Լազեանի, 1990 Հալէպ, էջ՝ (385-388)