Յովհաննէս Հիւնքեարպէյէնտեան

Յովհաննէս Հիւնքեարպէյէնտեան;
Ծնած է	25 Նոյեմբեր 1818
Մահացած է	28 Դեկտեմբեր 1895 (77 տարեկանին)
Մասնագիտութիւն	բառարանագիր

Յովհաննէս Քհն. Հիւնքեարպէյէնտեան (աւազանի անունով՝ Թադէոս, 25 Նոյեմբեր 1818(1818-11-25) - 28 Դեկտեմբեր 1895(1895-12-28)), հայ բառարանագիր։

Կեանք եւ գործունէութիւն

Ծնած է Պոլիս։ Իր հայրը, քահանայ ու գրագէտ եղած է իրեն նման, նոյնպէս կոչուած է Տ. Յովհաննէս Հիւնքեարպէյէնտեան^[1]։ Կրթութիւնը ստացած է Մայր Եկեղեցւոյ կից դպրոցին մէջ, ուր անոր հայերէնի ուսուցիչը եղած է ժամանակի նշանաւոր մանկավարժներէն ու մտաւորականներէն մէկը՝ Գրիգոր Փէշտիմալճեանը։

Ուսուցչութիւն ըրած է Կէտիկփաշայի, Խասգիւղի եւ Բերայի թաղերու հայկական դպրոցներու մէջ։

Ամուսնացած է 1849-ին եւ քահանայ ձեռնադրուած՝ Յակոբոս Սերոբեան Պատրիարքի (1839-1840, 1848-1856) կողմէ, 1852-ին։

Յովհաննէս Քահանայ սորված է յունարէն եւ ապա՝ պարսկերէն ու լատիներէն։ Սկսած է ուսումասիրել հայերէն բառերու ծագումը։

1864-ին օսմանեան կառավարութեան կողմէ ղրկուած է Փարիզ իբրեւ վերակացու՝ կառավարութեան կողմէ ղրկուած կամ անկէ կրթաթոշակ ստացած ուսանողներու։

1876-ին վերադառնալով Պոլիս, շարունակած է իր բառագիտական ուսումնասիրութիւնները։

Նկատուած է քաջ յունագէտ եւ երկու տարի իրեն վստահուած է հայերէն Աստուածաշունչի բաղդատականը կատարել յունարէն բնագրին հետ։

Ստուգաբանական բառարան մը կազմած է, որուն հրատարակութիւնը ուշացած է հիւանդութեան պատճառով։ Վերջապէս լոյս տեսած է 1894-ին, սակայն Յովհաննէս Քհն. Հիւնքեարպէյէնտեան մահացած է նոյն տարին՝ 28 Դեկտեմբերին։

Սակայն, հակառակ հեղինակի հայերէնի, ինչպէս եւ վերոյիշեալ լեզուներու իմացութեան, բառարանը խիստ քննադատութեան արժանացած է իր թերիներուն պատճառով, յատկապէս գիտական մեթոտի պակասը եւ լեզուագիտական օրէնքներու բացակայութիւնը։ Ան ջանացած է բառերու ծագումը բացատրել հնչական կամ իմաստային ենթադրեալ նմանութիւններով, առանց փորձելու կանոններ գտնել, որոնք իր վարկածներուն տրամաբանական հիմք ընծայէին։ Այսօր, Յովհաննէս Քհն. Հիւնքեարպէյէնտեանի բառարանը միայն պատմական հետաքրքրութիւն կը ներկայացնէ^[2]։

Ծանօթագրութիւններ

↑ «Յօդուածներ (1878-1914 թթ.) - ՏԷՐ ՅՈՎՀԱՆՆԷՍ Ա[ՒԱԳ] ՔԱՀԱՆԱՅ ՀԻՒՆՔԵԱՐՊԷՅԷՆՏԵԱՆ ՍՏՈՒԳԱԲԱՆԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆԻՆ ՀԵՂԻՆԱԿԸ»։ digilib.aua.am։ արտագրուած է՝ 2025-09-01
↑ «ՅՈՎՀԱՆՆԷՍ ՔՀՆ. ՀԻՒՆՔԵԱՐՊԷՅԷՆՏԵԱՆ (մահ՝ 28 Դեկտեմբեր, 1894)»։ Armenian Prelacy (en-US)։ արտագրուած է՝ 2025-09-01

Այս յօդուածի նախնական տարբերակը կամ անկէ մաս մը վերցուած է Հայկական Սովետական Հանրագիտարանէն, որուն նիւթերը հրատարակուած են` Քրիէյթիվ Քամմընզ Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թոյլատրագրի ներքոյ։

[1] «Յօդուածներ (1878-1914 թթ.) - ՏԷՐ ՅՈՎՀԱՆՆԷՍ Ա[ՒԱԳ] ՔԱՀԱՆԱՅ ՀԻՒՆՔԵԱՐՊԷՅԷՆՏԵԱՆ ՍՏՈՒԳԱԲԱՆԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆԻՆ ՀԵՂԻՆԱԿԸ»։ digilib.aua.am։ արտագրուած է՝ 2025-09-01

[2] «ՅՈՎՀԱՆՆԷՍ ՔՀՆ. ՀԻՒՆՔԵԱՐՊԷՅԷՆՏԵԱՆ (մահ՝ 28 Դեկտեմբեր, 1894)»։ Armenian Prelacy (en-US)։ արտագրուած է՝ 2025-09-01

[1]

[2]