Յակոբ Մելքումեան
| Յակոբ Մելքումեան | |
|---|---|
 | |
| Ծնած է | 12 (24) Դեկտեմբեր 1885[1] |
| Ծննդավայր | Խերխան, Շուշիի գաւառ, Ելիզավետպոլ Նահանգ, Ռուսական Կայսրութիւն[1] |
| Մահացած է | 3 Յուլիս 1962[1] (76 տարեկանին) |
| Մահուան վայր | Մոսկուա, Խորհրդային Միութիւն[1] |
| Քաղաքացիութիւն |
 Ռուսական Կայսրութիւն և  Խորհրդային Միութիւն |
| Ուսումնավայր | Նիկոլաևի հեծելազորային ուսումնարան? և «Մ․ Ֆրունզէ» գինուորական ակադեմիա[1] |
| Մասնագիտութիւն | զինուորական |
| Կուսակցութիւն | Խորհրդային Միութեան համայնավարական Կուսակցութիւն[1] |
Յակոբ Մելքումեան (12 (24) Դեկտեմբեր 1885[1], Խերխան, Շուշիի գաւառ, Ելիզավետպոլ Նահանգ, Ռուսական Կայսրութիւն[1] - 3 Յուլիս 1962[1], Մոսկուա, Խորհրդային Միութիւն[1]), հայազգի խորհրդային ռազմական գործիչ, Քաղաքացիական պատերազմի մասնակից, զօրաբաժինի հրամա ատար (1935)։ 1922 թուականի ամրան սպաննած է Հայոց Ցեղասպանութեան գլխաւոր պատասխանատուներէն Էնվէր փաշան։
Կենսագրական գիծեր
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]Ծնած է Վարանդայի (Արցախ) Խերխան գիւղը, որմնադիրի ընտանիքի մէջ։ 1890ին, հօր մահէն ետք, մօր հետ փոխադրուած է Աշխապատ (Թիւրքմէնիստան)՝ հօրեղբօր քով, ուր սորված է թիւրքմեներէն եւ ձիավարժութիւն։
1906-ին, աւարտած է Աշխապատի գիմնազիոնի 6-րդ դասարանը եւ բանակ զօրակոչուած յաջորդ տարին։
1910 թուականին, Մելքումեան աւարտած է Նիկոլաեւի հեծելազօրային ուսումնարանը (Փեթերպուրկ)։
Ա. Աշխարհամարտին կռուած է իբրեւ գնդացրային անձնակազմի հրամանատար։ 1917-ի Հոկտեմբերեան յեղափոխութենէն ետք, բոլշեւիկներու կողմը անցած է եւ մասնակցած՝ քաղաքացիական պատերազմին։
1918-ի ամառը դարձած է 1-ին մոսկովեան հեծելազօրային գունդի հրամանատար, իսկ 1919 թուականի վերջերէն՝ «Թուրքեստանեան» 1-ին զօրաբաժնի առաջին զօրախումբի հրամանատար։
1920-1923 թուականներուն մասնակցած է բազմաչներու (մահմետական ծայրայեղականներ) ապստամբութեան ճնշման։ Հեծելազօրային զօրախումբը զանազան քաղաքներ գրաւած է Մելքումեանի ղեկավարութեամբ, որուն համար արժանացած է Կարմիր Դրօշի շքանշանի։
Մելքումեան Կարմիր Դրօշի երկրորդ շքանշան ստացած է Էնվէրի եւ անոր գլխաւորած հրոսակախումբի ոչնչացման համար։
1924 թուականին նշանակուած է «Թուրքեստանեան» հեծելազօրային զօրախումբի 8-րդ բաժնի հրամանատար։
1924-1931ին անոր ղեկավարած ստորաբաժանումը ոչնչացուցած է Տաճիկիստանի եւ Թիւրքմէնիստանի բասմաչներու մնացորդները։
1935-ին ստացած է զօրաբաժնի հրամանատարի կոչումը։ 1934-1937 թուականներուն վարած է Միջին Ասիոյ ռազմական շրջանի ղեկավարի օգնականի պաշտօնը։
Յունիս 1937-ին, Մելքումեան ձերբակալուած է եւ Ապրիլ 1940ին՝ մահուան դատապարտուած, «ռազմա-ֆաշիստական դաւադրութեան» մասնակցելու մեղադրանքով։
Ամբաստանեալի բողոքարկումէն ետք, Խորհրդային Միութեան Գերագոյն Դատարանի զինուորական բաժնի որոշումով, պատիժը 15 տարուան բանտարկութեան եւ 5 տարուան քաղաքացիական իրաւունքներու զրկման փոխուած է։ Սակայն, Ստալինի մահէն ետք, Մելքումեան ազատ արձակուած է 1954-ին եւ յաջորդ տարին՝ արդարացուած։
1960-ին հրատարակած է «Թուրքեստանցիներ» ռազմական յուշագրութիւնը՝ ռուսերէն։ Յակոբ Մելքումեան ստացած է խորհրդային բանակի պահեստի զօրավար-տեղակալի աստիճանը։
Մահացած է Մոսկուա։ Թաղուած է քաղաքի Նովոտեւիչի գերեզմանատունը, ուր կանգնած է իր յուշարձանը։ Յուշարձան մըն ալ բարձրացած է ծննդավայրին՝ Արցախի Խերխան գիւղին մէջ[2]։
Ծանօթագրութիւններ
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]Այս յօդուածի նախնական տարբերակը կամ անկէ մաս մը վերցուած է Հայկական Սովետական Հանրագիտարանէն, որուն նիւթերը հրատարակուած են` Քրիէյթիվ Քամմընզ Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թոյլատրագրի ներքոյ։  |