Յակոբ Մարթաեան

Jump to navigation Jump to search

Կաղապար:Արեւելահայերէն

Յակոբ Մարթաեան
Agop Dilaçar.jpg
Ծննդեան անուն Յակոբ Մարթաեան
Ծնած է 22 Մայիս 1895
Ծննդավայր Կ.Պոլիս
Մահացած է 12 Սեպտեմբեր 1979
Մահուան վայր Պոլիս, Թուրքիա
Քաղաքացիութիւն  Թուրքիա Թուրքիա
Ազգութիւն Հայ
Ուսումնավայր ­Ռո­պերթ Գո­լէ­ճ
Անգարայի Համալսարան
Մասնագիտութիւն լեզուաբան, համալսարանի դասախօս, լրագրող, թուրքագետ
Աշխատավայր Լույս
­Ռո­պերթ Գո­լէ­ճ
Անգարայի Համալսարան
Սոֆիայի համալսարան?
Թուրքական լեզնաբանական ընկերություն?
Ռահվիրա?
Անդամութիւն Թուրքական լեզնաբանական ընկերություն?
Ծնողներ Վահան Մարթաեան եւ Էօժէնի Մարթաեան

Յակոբ Մարթաեան (22 Մայիս 1895, Կ.Պոլիս - 12 Սեպտեմբեր 1979, Իսթանպուլ), հռչակաւոր լեզուաբան, բանասէր եւ ուսուցիչ: Մուսթաֆա Քէմալ Աթաթիւրք իրեն տուած է «Տիլաչար» մականունը[1][2]:

Պոլսահայ հրչակաւոր լեզուաբան եւ բանասէր Յակոբ Մարթաեան ծնած է Պիւյիւքտէրէ 22 Մայիս 1895-ին: Հայրը՝ Վահան Մարթաեան իսկ մայրը՝ Էօժէնի Մարթաեան (ծնեալ Սարաֆեան): Մանկութիւնը անցուցած է Կէտիկփաշայի մէջ։ Չորս տարեկանին սկսած է յաճախել տեղւոյն Ամերիկեան Մանկապարտէզը, ուր ուսանած է միայն Անգլերէն: Միջնակարգի ուսումը ստացած է Ամերիկեան վարժարանի մը մէջ։ 1907-ին խմբագրած է վարժարանին շաբաթաթերթը «Սքուլ Նիուզ» անունով: 1910 թուականին յաճախելու սկսաւ Ռոպէրթ Գոլէճ որուն իր ուսանած լեզուներուն աւելցուցած է Գերմաներէն, Լատիներէն եւ դասական Յունարէն: Իր ընկերներէն սորված է նաեւ Ռուսերէն, Լեհերէն եւ Պուլկարերէն: Առաջին Համաշխարհային Պատերազմի պահուն Կովկասի Ռազմաճակատին մէջ պաշտoն ստացած է որպէս պահեստի սպայ: 1918-ին գաղթած է Պէյրութ, ուր կարգուած է Սուրբ Նշան Ազգային Վարժարանի տնօրէնը[3]: Լիբանանի մէջ հիմնած էՀայերէն «Լոյս» շաբաթաթերթը:

1919-ին վերադարձած է Պոլիս եւ ուսուցչութիւն ըրած է Ռոպէրթ Գոլէճի մէջ։ 1922-ին ամուսնացաւ Մելինէ անուն օրիորդի մը հետ ու մեկնեցաւ դէպի Պուլկարիա: Հոն հրատարակած է «Մշակոյթ» շաբաթաթերթը եւ «Ռահվիրայ» ամսաթերթը։ Սոֆիայի Համալսարարանին մէջ սկսած է դասաւանդել Դասական Թրքերէն: Թրքերէն լեզուի մասին Պոլսոյ «Արեւելք» թերթի մէջ իր հրատարակած յօդուածի մը թարգմանութիւնը Մուսթաֆա Քէմալ Աթաթիւրքին ուշադրութիւնը կը գրաւէ եւ Մուսթաֆա Քէմալ, Մարթաեանը հրաւիրեց Թուրքիա, որպէսզի դասախօսէ լեզուի, պատմութեան եւ աշխարհագրութեան կաճառներու մէջ:

Պաշտօնավարած է Թուրք Լեզուի Հաստատութեան քարտուղարութիւնը: 1934 թուականին մականունի օրէնքով որպէս Թրքերէնի վրայ կատարած աշխատութիւններուն փոխարէնը Մուսթաֆա Քէմալ իրեն «Տիլաջար» մականունը (Թրքերէնի մէջ Տիլաջար կը նշանակէ լեզու բացող) նուիրած է: Թուրքիոյ Խորհրդարանին առաջարկած է Մուսթաֆա Քէմալին «Աթաթիւրք» մականունը տրուիլը:

Մամուլի աշխատակից[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Աշխատակցած է նաեւ Պոլսահայ մամուլին, մանաւանդ «Մարմարա» օրաթերթին հետ:

Հրատարակութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Հայերէնով հրատարակած է երկու գրքոյկներ՝ «1500 Ամեակի Խոհեր» (1951) եւ «Աստուածաշունչը եւ Աշխարհաբարը» (1956): 1977-ին «Մարմարա» թերթի ձեռնարկութեամբ նշուած է Յակոբ Մարթաեանի գործունեութեան 70 ամեակը:

Ունի անտիպ բազմաթիւ ստեղծագործական լեզուագիտական եւ թարգմանական աշխատասիրութիւններ՝ Սալին Վրայ (գրական փորձեր), Խոնջած Երազներ (բանաստեղծութիւններ), Ցայգաթիթեռ (թատրերգութիւն), Լեւոն Շանթ՝ Իր Փիլիսոփայութիւնը եւ Գեղարուեստը (մենագրութիւն), Հայ Դիւցազնավէպը Բաղդատական Հիմի Վրայ:

Մահազդ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

1979-ին Մարթաեան մահացած է Պոլսոյ մէջ, իր ետին ձգելով պարբերաթերթերու մէջ ցրուած անհամար յօդուածներ: Իր մահազդը «ԹէՐէԹէ-ի (թրք.՝ TRT) կողմէ ծանուցուեցաւ որպէս «Ատիլ Աչար»: Այս կացութեան հանդերձ իրեն Յակոբ անունը չյայտարարուեցաւ, միայն «Ա. Տիլաչար» ձեւով սխալը շտկեցին:

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]