Մշակոյթ (ամսաթերթ, Փարիզ)

Մշակոյթ
Տեսակ	գրական ամսագիր?
Լեզու	արեւմտահայերէն
Հիմնադրուած է	Յունիս 1935
Հիմնադիր	Գեղամ Աթմաճեան և Պետրոս Զարոյեան
Երկիր	Ֆրանսա
Գրասենեակ	Փարիզ

«Մշակոյթ գրական հանդէսի վերնագիրը:

երիտասարդական գրական ամսաթերթ էր, որ լոյս է տեսած 1935—1937 թուականներուն Փարիզի մէջ։

Պատմութիւն

«Մշակոյթ» ամսաթերթը հիմնադրուեցաւ 1935 թուականին Փարիզի մէջ Ա. Սեմայի (Գ. Աթմաճեան) եւ Պետրոս Զարոյեանի կողմէ։ Առաջին թիւը լոյս տեսաւ 1 Յունիս 1935ին՝ 48 էջով։

Սկզբնապէս ամսական պարբերականութիւն ունենալու նպատակով, այս կանոնաւորութիւնը սակայն չպահուեցաւ։ Երրորդ թիւէն սկսեալ՝ Սեման եղաւ միակ գլխաւոր խմբագիրը, իսկ հինգերորդ թիւէն ետք՝ Պետրոս Զարոյեանը լքեց ամսաթերթը, անոր ստորագրութիւնը այլեւս չերեւցաւ, թողնելով Սեման գրեթէ միայնակ կրել նախագիծը։

Ամսաթերթը գործած է երեք տարի եւ ընդամէնը 10 թիւ է հրատարակած․ չորս թիւ՝ 1935ին, երեք թիւ՝ 1936ին եւ միւս երեքը՝ 1937ին։ Ընդհանուր էջերու թիւը կազմած է 384։ Անոր հրատարակութիւնը դադրեցաւ Յուլիս 1937ին նիւթական դժուարութիւններու պատճառով։

Խմբագրական քաղաքականութիւն

«Մշակոյթ» 10-րդ թիւի շապիկը, վերջին թիւը:

«Մշակոյթը» ունէր հակաֆաշիստական ուղղութիւն եւ անդրադարձաւ գրականութեան ժողովրդայնութեան հարցերուն, գաղթահայութեան ճակատագրին ու հայրենադարձութեան թէմային։ Յատկապէս նշանակալի էր Ա. Սեմային «Սեւ ու ճերմակ» հրապարակախօսական ակնարկաշարը։

Ամսաթերթին նպատակը առաջնապէս անոր երիտասարդ հեղինակներուն ինքնակառուցումն էր, իրենց սերունդի բարձրացումը՝ յատկապէս հակառակ հաստատուած եւ «անցյալապաշտ» համարուող հայ գրողներուն, ինչպէս Յակոբ Օշականը, Ճաւարշ Նարթունին կամ Մկրտիչ Բարսամեանը։

Խմբագրական գիծը ձախակողմ էր, մատնագործներու եւ հակաֆաշիզմի կողմին կայնած։ Սակայն ան կոմունիստական հրատարակութիւն չէր, ինչպէս Միսաք Մանուշեանի «Զանգու»ն, քանի որ Սեման մերժած էր իր ամսաթերթը քարոզչական գործիք դարձնել։ 1936էն սկսած սթալինեան մաքրումներու ժամանակ, ամսաթերթը յայտնած է իր «բարոյական համերաշխութիւնը» Երեւանի մէջ բանտարկուած հայ գրողներուն հանդէպ, միեւնոյն ժամանակ մերժելով խրուական կառավարութեան դէմ ելած։

Բովանդակութիւն

Ամսաթերթը նշանակալի տեղ յատկացուց արուեստի եւ մշակոյթի խնդիրներուն։ Անոր էջերուն ներկայացուած էին ժամանակակից գրական շարժումները եւ միջազգային համբաւի դէմքեր՝ ինչպէս Ժիւլ Ռոմէն, Անդրէ Մալրօ, Անդրէ Ժիտ, Ռոբերտ Գիպլինկ, Պրեխտ, Մաքսիմ Կորկի եւ ուրիշներ։

Թարգմանութիւններ

«Մշակոյթը» տպագրած է բազմաթիւ թարգմանութիւններ՝ Պոտլէր, Գիպլինկ, Ցեկերս, Պրեխտ, Ռամօն Գօմէս տէ լա Սերնա, Աննա Զեկերս եւ ուրիշ հեղինակներէ։

Գրական գործեր

Ամսաթերթին մէջ գրախօսուած են․

• Յ. Կոստանդեանի «Օրերի իմաստութիւնը»
• Ոստանիկի «Երգ-երգոց»ը
• Բ. Թօփալյանի «Արեւագալ»ը

Լայն անդրադարձ եղած է նաեւ «Նահատակ գրագէտներու բարեկամներ»ուն հրատարակած շարքին մասին։

Ուսումնասիրական գրութիւններ

Արձակ եւ բանաստեղծական նմոյշներու հետ մէկտեղ, «Մշակոյթ»ի էջերուն ժամանակակից բնոյթ ունէին․

• Ա. Չօպանեանի «Հայ բանաստեղծութիւնը» խորագրով ուսումնասիրութիւնը
• Վազգէն Շուշանեանի խորհրդածութիւնները՝ «Արուեստը մարդուն համար է», «Վտանգին հանդէպ» ու «Խօսքին վաղեմի զօրութիւնը» խորագիրներով

Աշխատակիցներ

Ամսաթերթին իրենց աշխատակցութիւնը բերած են․

«Մենք»ի հեղինակներէն

• Վազգէն Շուշանեանը
• Արշամ Տատրեանը
• Զարէ Որբունին
• Բ. Թօփալյանը

Ուրիշ աշխատակիցներ

• Հրանդ Բալոյեանը («Զուարթնոց» ամսաթերթին տնօրէնը)
• Մ. Աթմաճեանը
• Ա. Չօպանեանը
• Գ. Քերեսթեճեանը

Եօթներորդ թիւէն ետք եւ Զարոյեանի մեկնելէն ետք

• Վահրամ Տատուլը
• Գէորգ Կարուարէնցը (1892-1946, երաժիշտ Ժորժ Կարուարէնցին հայրը)

Ետաքննութիւն

«Մշակոյթ»ի հրատարակութիւնը դադրելէն ետք, Զարէ Որբունին եւ Պետրոս Զարոյեանը սկսած են նոր ամսական ամսաթերթ մը՝ «Լուսաբաց» (Հոկտեմբեր 1938), որուն մէջ գրեթէ նոյն հեղինակները կը գտնուին ինչպէս «Մշակոյթ»ի մէջ։ «Լուսաբաց»ը ունեցած է 4 թիւ մինչեւ Մարտ 1939։

Թիւերու ցանկը

• Թիւ 1, Յունիս 1935

• Թիւ 2, Յուլիս 1935
• Թիւ 3-4, 1935
• Թիւ 5-6, 1936
• Թիւ 7, 1936
• Թիւ 8-9, 1937
• Թիւ 10, 1937