Մկրտիչ Խերանեան
| Մկրտիչ Խերանեան | |
|---|---|
| Ծնած է | 10 Օգոստոս 1899[1][2] |
| Ծննդավայր | Վան, Վանի Նահանգ, Օսմանեան Կայսրութիւն[1][2] |
| Մահացած է | 27 Յունիս 1970[1][2] (70 տարեկանին) |
| Մահուան վայր | Երեւան, Խորհրդային Միութիւն[1][2] |
| Քաղաքացիութիւն |
.svg){kind=small} Օսմանեան Կայսրութիւն |
| Ազգութիւն | Հայ[1] |
| Ուսումնավայր | Գէորգեան Հոգեւոր Ճեմարան[1] |
| Մասնագիտութիւն | գրագէտ, թարգմանիչ և ուսուցիչ |
| Անդամութիւն | Խորհրդային Հայաստանի Գրողներու Միութիւն |
Մկրտիչ Խերանեան (10 Օգոստոս 1899[1][2], Վան, Վանի Նահանգ, Օսմանեան Կայսրութիւն[1][2] - 27 Յունիս 1970[1][2], Երեւան, Խորհրդային Միութիւն[1][2]), հայ բանաստեղծ, արձակագիր, թարգմանիչ։ Վանի հերոսամարտին վերապրած ու խորհրդահայ գրականութեան իրենց մասնակցութիւնը բերած անուններու շարքին կը պատկանի Մկրտիչ Խերանեանը՝ «Նարեկ»ի առաջին արեւելահայերէն թարգմանութեան հեղինակը։
Կենսագրական գիծեր
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]Ծնած է Վան։ Սկզբնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրի ծխական, ապա՝ Վարագայ ժառանգաւորաց եւ «Հայկազեան» կեդրոնական վարժարաններուն մէջ։
Վանի ինքնապաշտպանութենէն ետք, իր ընտանիքով գաղթած է Արեւելեան Հայաստան, ուր մտած եւ շրջանաւարտ եղած է Ս. Էջմիածինի Գէորգեան ճեմարանէն։
Ամուսնացած է իր նոյն մականունը կրող Արաքսիա Խերանեանի հետ։ Ունեցած են չորս զաւակ։ Մինչեւ 1932 ընտանիքը ապրած է Էջմիածնի (այժմ՝ Վաղարշապատ), ապա՝ Երեւանի մէջ։
Գործունէութիւն
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]Խերանեան հայոց լեզուի ու գրականութեան ուսուցիչ եղած է Էջմիածնի շրջանի եւ Երեւանի տարբեր միջնակարգ դպրոցներու մէջ։
Խերանեան բանաստեղծութիւններ գրած է պատանի տարիքէն եւ ամբողջ կեանքը նուիրած է գրականութեան։
1938-ին հրատարակած է բանաստեղծութիւններու առաջին ժողովածուն՝ «Խնդութիւն» վերնագրով։
1939-ին անդամակցած է Հայաստանի Գրողներու Միութեան։ Սակայն, ան զերծ չէ մնացած ստալինեան վարչակարգի բռնութենէն։
1941-ին, մտաւորականները կը ձերբակալուէին որպէս կասկածելի անձնաւորութիւններ։ Խերանեան ձերբակալուած է Նոյեմբեր 1941-ին եւ շարք մը մտաւորականներու հետ առանց դատի աքսորուած՝ Ղազախստանի Ակմոլինսկի մարզ։
Չորս տարի դաժան պայմաններու մէջ հոն մնալէ ետք, պատերազմի աւարտին ազատ արձակուած եւ վերադարձած է Երեւան, ուր շարունակած է ուսուցչութեամբ զբաղիլ մինչեւ 1950։
Աշխատութիւներ
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]Հրատարակած է բազմաթիւ հատորներ՝ բանաստեղծութիւններ, մանկական բանաստեղծութիւններ ու հեքեաթներ, վիպերգեր՝ «Մոկաց Միրզա», «Սասնայ տուն», «Հազարան բլբուլ»), վիպակներ, «Երկար-երկար մի ճանապարհ» ինքնակենսագրական վէպը (1965)։
Խերանեան բեղուն թարգմանիչ եղած է։ Ամենէն ծանօթ թարգմանական գործն է Գրիգոր Նարեկացիի «Մատեան ողբերգութեան» առաջին արեւելահայերէնի վերածումը (1960)։
Աշխարհաբարի վերածած է նաեւ Հոմերոսի «Իլիական»ը եւ ռուսերէնէ թարգմանած է Նիզամիի, Պուշկինի, Լերմոնտովի եւ այլոց գործերը։
Անտիպ ու տպագիր գործերէն շատեր հրատարակուած են յետմահու[3]։
 |
Իր կեանքի վերջին տարիներին նրա մէջ շատ ուժեղ էր հայրենիքի՝ Վանի, կարօտը։ Մահից երկու տարի առաջ գրիչ չառաւ ձեռքը, լրիւ զբաղուեց իր մանկական յիշողութիւններով։ Մենք ապրում էինք Բութանիայի 12-րդ փողոցում, որը կրում էր Այվազովսկու անունը, եւ բակում ինքն իր ձեռքով պատրաստեց Վանայ լիճը բետոնից, այն նոյն ձեւով, ինչպիսին քարտէսում կար։ Երեք մետր երկարութեամբ, ներկեց կապոյտ գոյնով, ջուրը լցրեց ու զգաց, որ ինքը Վանում է, Վանայ լճի կողքին։ Բացի դրանից իր չախոյով (դանակ) որեւէ այլ գործիք չօգտագործելով, պատրաստեց մակէտներ՝ իրենց Վանի տունը բակով, Շուշան գիւղը իր շրջապատով, որտեղ պապս աշխատել էր վարդապետ, նաեւ որտեղ ուսանել էր՝ Վարագավանքում, ու մատով ցոյց էր տալիս եւ ասում. «Այս լուսամուտի մօտ իմ նստարանն էր»։ Երկու տարի նա տրամադրեց իր հայրենիքին, իրեն շրջապատեց Վանայ հարազատ անկիւններով եւ 1970 թուականին աւարտեց իր կեանքը։ - Հենրիկ Խերանեանի վկայութիւնը իր հօր մասին |
 |
Պարգեւներ
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]2010-ին, Հայաստանի Ազգային Գրադարանը յետմահու Խերանեանին շնորհած է Յակոբ Մեղապարտի անուան յուշամետալը՝ հայ գրականութեան մատուցած ծառայութիւններուն, գրական վաստակի եւ թարգմանական գործունէութեան համար։
Պատկերասրահ
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]![Թոռնիկների[permanent dead link] հետ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ce/%D4%B9%D5%B8%D5%BC%D5%B6%D5%AB%D5%AF%D5%B6%D5%A5%D6%80.jpg/250px-%D4%B9%D5%B8%D5%BC%D5%B6%D5%AB%D5%AF%D5%B6%D5%A5%D6%80.jpg)
Թոռնիկների[permanent dead link] հետ![Աշխատելու[permanent dead link] ընթացքին](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/59/%D4%B1%D5%B7%D5%AD%D5%A1%D5%BF%D5%A5%D5%BD%D5%A5%D5%B6%D5%B5%D5%A1%D5%AF.jpg/330px-%D4%B1%D5%B7%D5%AD%D5%A1%D5%BF%D5%A5%D5%BD%D5%A5%D5%B6%D5%B5%D5%A1%D5%AF.jpg)
Աշխատելու[permanent dead link] ընթացքին![Հայոց[permanent dead link] լեզուի եւ գրականութեան քննութեան ատեն](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e7/%D5%94%D5%B6%D5%B6%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%B6.jpg/250px-%D5%94%D5%B6%D5%B6%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%B6.jpg)
Հայոց[permanent dead link] լեզուի եւ գրականութեան քննութեան ատեն![Երիտասարդ[permanent dead link] գրողները եւ վարպետը, 1938, Ծաղկաձոր](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e5/%D5%84%D5%AF%D6%80%D5%BF%D6%80%D5%B9_%D4%BD%D5%A5%D6%80%D5%A1%D5%B6%D5%B5%D5%A1%D5%B6.jpg/250px-%D5%84%D5%AF%D6%80%D5%BF%D6%80%D5%B9_%D4%BD%D5%A5%D6%80%D5%A1%D5%B6%D5%B5%D5%A1%D5%B6.jpg)
Երիտասարդ[permanent dead link] գրողները եւ վարպետը, 1938, Ծաղկաձոր![Եգիպտահայ[permanent dead link] ծաղրանկարիչ Սարուխանի ցուցահանդէսի բացումին, 1952](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/63/%D4%B5%D5%A3%D5%AB%D5%BA%D5%BF%D5%A1%D5%B0%D5%A1%D5%B5_%D5%AE%D5%A1%D5%B2%D6%80%D5%A1%D5%B6%D5%AF%D5%A1%D6%80%D5%AB%D5%B9_%D4%B1%D5%AC.%D5%8D%D5%A1%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%AD%D5%A1%D5%B6%D5%AB_%D6%81%D5%B8%D6%82%D6%81%D5%A1%D5%B0%D5%A1%D5%B6%D5%A4%D5%A5%D5%BD%D5%AB_%D5%A2%D5%A1%D6%81%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A8_1952%D5%A9.jpg/250px-%D4%B5%D5%A3%D5%AB%D5%BA%D5%BF%D5%A1%D5%B0%D5%A1%D5%B5_%D5%AE%D5%A1%D5%B2%D6%80%D5%A1%D5%B6%D5%AF%D5%A1%D6%80%D5%AB%D5%B9_%D4%B1%D5%AC.%D5%8D%D5%A1%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%AD%D5%A1%D5%B6%D5%AB_%D6%81%D5%B8%D6%82%D6%81%D5%A1%D5%B0%D5%A1%D5%B6%D5%A4%D5%A5%D5%BD%D5%AB_%D5%A2%D5%A1%D6%81%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A8_1952%D5%A9.jpg)
Եգիպտահայ[permanent dead link] ծաղրանկարիչ Սարուխանի ցուցահանդէսի բացումին, 1952
![Թոռնիկների[permanent dead link] հետ](https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%B9%D5%B8%D5%BC%D5%B6%D5%AB%D5%AF%D5%B6%D5%A5%D6%80.jpg)
![Աշխատելու[permanent dead link] ընթացքին](https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%B1%D5%B7%D5%AD%D5%A1%D5%BF%D5%A5%D5%BD%D5%A5%D5%B6%D5%B5%D5%A1%D5%AF.jpg)
![Հայոց[permanent dead link] լեզուի եւ գրականութեան քննութեան ատեն](https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D5%94%D5%B6%D5%B6%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%B6.jpg)
![Երիտասարդ[permanent dead link] գրողները եւ վարպետը, 1938, Ծաղկաձոր](https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D5%84%D5%AF%D6%80%D5%BF%D6%80%D5%B9_%D4%BD%D5%A5%D6%80%D5%A1%D5%B6%D5%B5%D5%A1%D5%B6.jpg.jpg)
![Եգիպտահայ[permanent dead link] ծաղրանկարիչ Սարուխանի ցուցահանդէսի բացումին, 1952](https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%B5%D5%A3%D5%AB%D5%BA%D5%BF%D5%A1%D5%B0%D5%A1%D5%B5_%D5%AE%D5%A1%D5%B2%D6%80%D5%A1%D5%B6%D5%AF%D5%A1%D6%80%D5%AB%D5%B9_%D4%B1%D5%AC.%D5%8D%D5%A1%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%AD%D5%A1%D5%B6%D5%AB_%D6%81%D5%B8%D6%82%D6%81%D5%A1%D5%B0%D5%A1%D5%B6%D5%A4%D5%A5%D5%BD%D5%AB_%D5%A2%D5%A1%D6%81%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A8_1952%D5%A9.jpg)
Ծանօթագրութիւններ
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Հայկական սովետական հանրագիտարան / խմբ. Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 2000.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Հայկական համառոտ հանրագիտարան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1990. — հատոր 2.
- ↑ «ՄԿՐՏԻՉ ԽԵՐԱՆԵԱՆ (մահ՝ 27 Յունիս, 1970)»։ Armenian Prelacy (en-US)։ արտագրուած է՝ 2025-08-31