Միխէիլ Ծերեթելի

Jump to navigation Jump to search
Միխէիլ Ծերեթելի
վրաց.՝ მიხეილ (მიხაკო) გიორგის ძე წერეთელი
MikhakoTsereteli.jpg
Ծննդեան անուն վրաց.՝ მიხეილ წერეთელი
Նաեւ յայտնի է իբրեւ Baton[1] եւ მ. სანგალა
Ծնած է 23 Դեկտեմբեր 1878(1878-12-23)
Ծննդավայր Ցխրուկվեթ, Ճիաթուրայի շրջան, Իմերեթի մարզ, Վրաստան
Մահացած է 2 Մարտ 1965(1965-03-02) (86 տարեկանին)
Մահուան վայր Միւնիխ, Գերմանիայի Ֆեդերատիւ Հանրապետութիուն
Քաղաքացիութիւն Վրաստան
Ուսումնավայր Հայտելպըրկի Համալսարան
Մասնագիտութիւն դիւանագէտ, հնագէտ, պատմաբան, համալսարանի փրոֆեսոր, արեւելագէտ
Աշխատավայր Համպոլտթ Համալսարան
Թիֆլիսի պետական համալսարան
Պարգեւներ եւ
մրցանակներ
Վրաստանի ազգային հերոսի շքանշան

Միխէիլ Գէորգիի Ծերեթելի (վրաց.՝ მიხეილ (მიხაკო) გიორგის ძე წერეთელი, 23 Դեկտեմբեր 1878(1878-12-23), Ցխրուկվեթ, Իմերեթի մարզ2 Մարտ 1965(1965-03-02), Միւնիխ), վրացի իշխան, պատմաբան, բանասէր, սոցիոլոգ, հրապարակախօս ու դիւանագէտ։

Կենսագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Միխէիլ Ծերեթելին ծնած է 1878 թուականին Ցխրուկվեթի գիւղին մէջ։ 1911 թուականին աւարտած է Հէյտելպերգի համալսարանը։ 1913 թուականին պաշտպանած է դիսերտացիա։ 1914-1918 թուականներուն դասաւանդած է Հէտելպերգի համալսարանին մէջ։ Անոր հետ միաժամանակ 1914-1917 թուականներուն եղած է Վրաստանի անկախութեան կոմիտէի առաջնորդներէն մէկը։ Գաղտնի այցելած է Վրաստան՝ բանակցութիւններ վարելու վրացի մենշեւիկներու առաջնորդ Նոյ Ժորդանիայի հետ։

1918 թուականին Վրաստանի անկախութեան հռչակումէն ետք, եղած է Վրաստանի Ժողովրդական Հանրապետութեան դեսպանը Շուէտի ու Նորվեկիոյ մէջ, իսկ 1919 թուականին վերադարձած է Վրաստան՝ աշխատելու որպէս Թիֆլիսի համալսարանի մասնագէտ։

Խորհրդային զօրքերու կողմէն Վրաստանի գրաւումէն ետք՝ Մարտ 1921 թուականէն նորէն արտագաղթած է։ 1921-1933 թուականներուն եղած է Պրիւսելի համալսարանի, իսկ 1933-1945 թուականներուն՝ Հումպոլտթի համալսարանի մասնագէտ։ 1945 թուականէն ապրած ու աշխատած է Միւնխենի մէջ։

Արտասահմանի մէջ ապրելու տարիներուն եղած է Եւրոպայի մէջ վրացի քաղաքական վտարանդիներու կազմակերպութեան՝ Վրացական ազգային կոմիտէի անդամ։ 1925-1954 թուականներուն եղած է «Թէթրի Կիորկի» («սպիտակ Գիորգի») վրացական հայրենասիրական քաղաքական կազմակերպութեան առաջնորդներէն մէկը։

Գիտական գործունէութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Միխէիլ Ծերեթելիի գիտական աշխատութիւնները նուիրուած են Վրաստանի ու Կովկասի պատմութեանը։ Ան մասնաւորապէս հրատարակած է շումերերէնի ու վրացերէնի համեմատական վերլուծութիւնը (մենագրութիւն «շումերերէն ու վրացերէն», Թիֆլիս, 1912, վրացերէն, անգլերէն թարգմանութիւնը՝ Լոնտոնի «Journal of the Royal Asiatic Societyէ ամսագրին մէջ, համ. 45-48, 1913-1916), մենագրութիւն «Խեթերու երկիրը, անոր ժողովուրդները, լեզուները, պատմութիւնն ու մշակոյթը» (Իսթանպուլ, 1924, վրացերէն), տպագրած է «Վրաստանն ու համաշխարհային պատերազմը» (գերմաներէն՝ Georgien und der Weltkrieg, Ցիւրիխ (այլ տուեալներով՝ Փոթստամ), 1915) եւ «Կովկասի ռասայական ու մշակութային խնդիրները» (գերմաներէն՝ Rassen- und Kulturprobleme des Kaukasus, Պերլին, 1916, Գերմանա-վրացական միութեան հրատարակութիւն) գիրքերը։ 1955 թուականին Ծերեթելին հրատարակած է Շօթա Ռուսթաւելիի «Ընձենաւորը» պօէմը գերմաներէն:

Աշխատութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Sumerian and Georgian: a study in comparative philology // JRAS, 1913-1916 - № 45-48.
  • Georgien und der Weltkrieg. [Potsdam], [1915] (2-րդ հրատարակություն՝ Weimar: Kiepenheuer, 1916, անգլերէն՝ Georgia and the war. Zürich: Orient Publishing Company, 1916).
  • La Géorgie et la guerre actuelle. Zürich: Orient-Verl., 1915 (2-е издание - Lausanne: Libraire Nouvelle, 1917).
  • Rassen- und Kulturprobleme des Kaukasus // Osteuropäische Zukunft, 1916 - № 3-5. S. 38-40, 57-59, 75-78.
  • Rassen- und Kulturprobleme des Kaukasus. Berlin: Welt-Verlag, 1916.
  • Les droits du peuple géorgien: rapport présenté au IIIe congrès de l’Union des Nationalités tenu à Lausanne au mois de juin 1916. Lausanne: Union des Nationalités, 1916.
  • Die Befreiung Polens und das Nationalitätenprinzip bei den Zentralmächten und bei der Entente. Bern: F. Wyss, 1917.
  • Die Rechte Georgiens. Berlin: Der neue Orient, 1917.
  • Gilgamesiani. Babilonusi eposi. Istanbul, 1924.
  • Die neuen ḫaldischen Inschriften König Sardurs von Urarṭu (um 750 v. Chr.): Ein Beitrag zur Entzifferung des Ḫaldischen. Heidelberg: C. Winter, 1928.
  • Études Ourartéennes. Paris: Pr. Univ. de France, 1953-1959.
  • Das Leben des Koenige Dawith (Dawith II. 1089-1125)// Bedi Kartlisa (Revue de Kartvelologie), 1957 - № 2-3, pp. 45–73.
  • Das Sumerische und das Georgische // BK, 1959 - № 32-33.

Գրականութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Леван З. Урушадзе, К истории грузинской ратриотической политической организации «Тетри Гиорги».- Ж. «Амирани», XXI, Монреаль-Тбилиси, 2009, ст. 166-204 (վրացերեն),
  • Լեւան Զ. Ուրուշաձէ, Հոգիի անմահութիւն (Միխակո Ծերեթելի), «Արտանուջի» հրատարակչութիւն, Թիֆլիս, 2012, 258 էջ (վրացերեն):
  1. http://www.nplg.gov.ge/bios/en/00001186/