Մանրաթելեր
Մանրաթելեր, երկարութեամբ ձգուած, բարակ, ճկուն եւ ամուր թելիկներ, որոնք պիտանի են գործուածքաթել, մանուածքաթել, թաղիք, կարելաթել, կորդաթել պատրաստելու համար։
Նկարագրութիւն
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]Մանրաթելերը մեծ մասամբ կառուցուածքային երկայն տարրերէ բաղկացած բարձրամոլեկուլային նիւթեր են, որոնք կ'օգտագործուին ուղղակի, աւելի յաճախ, նախօրօք մանուելէ ետք։ Ծագումի համաձայն մանրաթելերը կ'ըլլան բնական եւ քիմիական (արհեստական եւ սինթետիկ) մանրաթելեր։ Բնական մանրաթելերը ունին բուսական, կենդանական կամ միներալային ծագում եւ կը բաղկանան սահմանափակ երկարութեան թելիկներէ։ Բուսական մանրաթելերը կը յառաջանան թելատու բոյսերու սերմի (փամպակենի), տերեւներու(ագաւա, արմաւաշուշան եւ այլն) վրայ, պտուղներուն (մետաքսաբոյս) կամ ցողունին մէջ (վուշ, ջուտ, կանեպ)։
Ամենատարածուած բուսական մանրաթելը փամպակն է, որ նուրբ, ամուր եւ խոնաւածուծ է, կ'օգտագործուի կենցաղային (արտահագուստի, ներքնահագուստի, սպիտակեղէնի, մանածագործական) եւ թեքնիքական կտորեղէն, կտրելու թել, կորդաթել, պարան եւ այլն պատրաստելու համար։ Ցողունէն, տերեւէն եւ պտուղներէն ստացուող մանրաթելը սովորաբար կ'օգտագործեն թեքնիքական նպատակներով։ Ցողունէն ստացուող ամենանուրբ մանրաթելը վուշաթելն է, որ ամուր է, քիչ ձգուող եւ խոնաւածուծ է, կ'օգտագործուի պարկեր, սպիտակեղէն, զգեստ կտրելու, ինչպէս նաեւ թեքնիքական եւ այլն կտորներ, ճոպաններ պատրաստելու համար։
Կենդանական մանրաթելէ է բուրդը, որ բարձրառաձգական է, խոնաւածուծ եւ ջերմամեկուսիչ է։ Այն արժէքաւոր մանրաթել է, որմէ մանուած թելը մեծ մասամբ կ'օգտագործուի վերնազգեստ եւ թեքնիքական կտորներ, մանածագործական զգեստներ գործելու, թաղիք պատրաստելու համար։ Կենդանական մանրաթելեր է նաեւ շերամորթի գեղձահիւթէ յառաջացած բնական մետաքսաթելը, որ կը ստանայ շերամի բոժոժէ։ Կը ստացուի մինչեւ 1200 մ. երկարութեան եւ 20-30 մկմ. հաստութեան մանրաթելեր, որոնք կ'օգտագործուին ուղղակի կամ ոլորելէ ետք, հիմնականին մէջ զգեստի կտոր գործելու համար (տես նաեւ Մետաքս)։
Միներալային ծագում ունեցող մանրաթել է ասպեստը, որմէ կը գործեն հրակայուն եւ այլ թեքնիկական կտորներ։
Արհեստական մանրաթել կը ստանան բնական պոլիմերներէ։ Ամէնէն շատ օգտագործուող վիսկոզային, պղինձամոնիակային եւ սպիտակուցային մանրաթելերը օրկանական պոլիմերներ են, որոնք կը յառաջանան փայտանիւթին մէջ պարունակուող թաղանթանիւթէ կամ բուսական եւ կենդանական սպիտակուցներէ (զէին, կագէին)։ Արհեստական մանրաթելերը կը կաղապարուին համապատասխան պոլիմերու լուծոյթը ֆիլիերներու անցքերէն ճնշման տակ դուրս մղելով։ Կ'օգտագործուին որպէս մանածագործային, կորդային եւ շտապելային մանրաթելեր։ Վիսկոզային եւ պղինձամոնիակային մանրաթելերը դիւրութեամբ ճմրթուող են եւ թրջուելով կը կորսնցնեն ամրութիւնը։ Վիսկոզային մանրաթելերու արտադրութիւնը, սակայն, անընդհատ կ'ընդլայնի, քանի որ անոնք հիքիենիկ են, ոչ թանկ եւ կը յառաջանան մատչելի հումքէ։ Արժէքաւոր են նաեւ ապակիէ ստացուող մանրաթելերը, որոնք ջերմութեան, ելեկտրականութեան եւ ձայնի մեկուսիչներ են, կայուն են բարձր ջերմաստիճաններու եւ քիմիական ազդակներու նկատմամբ։ Կ'օգտագործուին ապակեայ կտոր գործելու, ապակեպլաստիկներ, չայրուող եւ ջերմակայուն իրեր, ֆիլտրող սարքեր պատրաստելու համար։
Սինթետիկ մանրաթելեր կը յառաջանան սինթետիկ պոլիմերներէ։ Պոլիմերներու հալոյթը (պոլիամիդի, պոլիէթերի, պոլիոլեֆինի) կամ լուծոյթը (պոլիակրիլանիտրիլ, պոլիվինիլքլորիդ, պոլիվինիլ սպիրտ) ֆիլիերներով մղելով։ Կ'արտադրուին հին մանածագործական եւ կորդային թելերու, շտապելային մանրաթելերու եւ միամանրաթելի ձեւով, որոնք չափազանց ամուր են, մաշուածակայուն, ջրակայուն, առաձգական եւ կայուն քիմիական ազդակներու նկատմամբ։ Հումքի բազմազանութեան շնորհիւ հնարաւոր է ստանալ բազմապիսի յատկութիւններով սինթետիկ մանրաթելեր, որոնց արտադրութիւնը կ'ընդլայնի շատ արագ։ Այդ մանրաթելերու ժողտնտեսութեան բազմաթիւ բնագաւառներէն աստիճանաբար դուրս կը մղուին բնական եւ արհեստական մանրաթելերը։