Ճոն Ռոքֆելըր

Ճոն Ռոքֆելըր անգլերէն՝ John D. Rockefeller
Ծննդեան անուն	անգլերէն՝ John Davison Rockefeller sr.
Ծնած է	8 Յուլիս 1839(1839-07-08)[…]
Ծննդավայր	Richford, Տայոգա շրջան, Նիւ Եորք, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ
Մահացած է	23 Մայիս 1937(1937-05-23)[…] (97 տարեկանին)
Մահուան վայր	Օրմոնդ Բիչ, Վոլուսիա շրջան, Ֆլորիտա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ
Քաղաքացիութիւն	Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ
Ազգութիւն	ամերիկացիներ?
Մայրենի լեզու	անգլերէն
Կրօնք	Պապթիսթ եկեղեցի
Ուսումնավայր	Չենսլերյան համալսարան? և Bryant & Stratton College?
Երկեր/Գլխաւոր գործ	Ռիվերսայդի եկեղեցի? և Կիկվիտ?
Մասնագիտութիւն	ձեռնարկատէր, հաշվապահ, բանկիր և բարեգործ
Կուսակցութիւն	Ամերիկայի Հանրապետական Կուսակցութիւն
Ամուսին	Լաուրա Սպելման Ռոքֆելլեր?
Ծնողներ	հայր՝ Վիլիամ Ռոքֆելլեր Ավագ?, մայր՝ Էլիզա Դեվիսոն?
Երեխաներ	Ջոն Դևիսոն Ռոքֆելլեր Կրտսեր?, Էլիզաբեթ Ռոքֆելլեր Սթրոնգ?, Ալթա Ռոքֆելլեր Փրենթիս? և Էդիթ Ռոքֆելլեր Մըքքորմիք?

Ճոն Ռոքֆելըր (անգլերէն՝ John Davison Rockefeller, 8 Յուլիս 1839(1839-07-08)^[…], Richford, Տայոգա շրջան, Նիւ Եորք, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ - 23 Մայիս 1937(1937-05-23)^[…], Օրմոնդ Բիչ, Վոլուսիա շրջան, Ֆլորիտա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ), ամերիկացի գործարար, բարերար, պատմութեան մէջ առաջին արձանագրուած միլիառատէրը։

Հիմնադրած է «Standard Oil» ընկերութիւնը 1870 թուականին` շահելով միլիառներ:

Ահա այս հատուածին արեւմտահայերէն թարգմանութիւնը՝ աւանդական ուղղագրութեամբ.

Վաղ կեանքը

Ռոքֆելլըր վեց զաւակներէն երկրորդն էր, ծնած՝ Նիւ Եորքի Ռիչֆորտ քաղաքին մէջ, խաբեբայ Ուիլիամ Ա. Ռոքֆելլըր Աւագի եւ Էլիզա Տէյվիսընի ընտանիքին մէջ։ Ռոքֆելլըր ունէր մեծ քոյր մը՝ Լուսի անունով, եւ չորս կրտսեր քոյր ու եղբայր՝ Ուիլիամ Կրտսերը, Մարին, եւ երկուորեակներ՝ Ֆրենքլինը (Ֆրենք) ու Ֆրանսիսը։ Հայրը անգլիական եւ գերմանական ծագում ունէր, իսկ մայրը՝ Օլսթըրի սկովտիացի էր։ Աղբիւր մը կը նշէ, որ անոր նախնիներէն ոմանք հիւկենոտներ (Հիւկընօ) էին՝ Ռոքֆէօյլ ընտանիքէն, որոնք Լուի ԺԴ-ի թագաւորութեան եւ կրօնական հալածանքներու շրջանին Ֆրանսայէն Գերմանիա փախած էին։ Մինչեւ անոնց սերունդներուն Հիւսիսային Ամերիկա գաղթելը, անոնց անունը ստացած էր գերմանական ձեւ։ Ուիլիամ Աւագ սկիզբը կ'աշխատէր որպէս փայտահատ, իսկ յետոյ՝ շրջուն վաճառական։ Ան կը պնդէր, թէ «բուսաբուժական բժիշկ» է, որ կենսահեղուկներ (elixirs) կը վաճառէր, եւ տեղացիներուն կողմէ կը նկարագրուէր որպէս «Մեծ Պիլ» եւ «Սատանայ Պիլ»։ Զերծ մնալով աւանդական բարոյականութեան կապանքներէն՝ ան թափառական կեանք կը վարէր եւ հազուադէպօրէն կը վերադառնար իր ընտանիքին քով։ Իր ողջ կեանքի ընթացքին, Պիլ հռչակուած էր խարդախութիւններ կազմակերպելով։ Լուսիի եւ Ճոնի ծնունդներուն միջեւ ինկած ժամանակահատուածին, Պիլ եւ իր հարճն ու տնտեսուհին՝ Նենսի Պրաունը, ունեցան դուստր մը՝ Քլորինտա անունով, որ կանուխ մահացաւ։ Ճոնի եւ Ուիլիամ Կրտսերի ծնունդներուն միջեւ, Պիլ եւ Նենսի ունեցան ուրիշ դուստր մը՝ Քորնելիա անունով։

Էլիզան տնային տնտեսուհի էր եւ բարեպաշտ պապտիստ (մկրտական), որ կը պայքարէր տան մէջ կայունութեան նշոյլ մը պահպանելու համար, քանի որ Պիլ յաճախ երկար ժամանակով կը բացակայէր։ Ան նաեւ կը հանդուրժէր ամուսնոյն թեթեւսոլիկութիւնը եւ երկակի կեանքը, որ կը ներառէր երկու կին ունենալը։ Ան վերջնականապէս լքեց իր ընտանիքը մօտաւորապէս 1855-ին եւ ապրեցաւ իր երկրորդ կնոջ՝ Մարգարեթ Լ. Ալլընի հետ։

Էլիզան բնութեամբ եւ անհրաժեշտութեամբ խնայող էր, եւ իր որդիին սորվեցուցած էր, որ «կանխամտածուած վատնումը կը յանգեցնէ ցաւալի կարիքի»։ Ան Ճոնին սորվեցուց, թէ ինչպէս խնայել ու հաշուառել դրամը, եւ թէ որքա՛ն կարեւոր է այդ մէկը։ Ճոն կատարեց տան հերթական պարտականութիւններու իր բաժինը եւ յաւելեալ դրամ վաստակեցաւ հնդկահաւեր բուծելով, կարտոֆիլ ու կոնֆետ վաճառելով, եւ ի վերջոյ՝ դրացիներուն փոքր գումարներ փոխ տալով։ Ան հետեւեցաւ իր հօր խրատին՝ «պնակը փոխարինել մեծ սկուտեղով» եւ միշտ ստանալ որեւէ գործարքի լաւագոյն բաժինը։ Պիլ անգամ մը պարծեցած էր. «Ես կը խաբեմ տղաքս ամէն առիթով, որ կը ներկայանայ։ Կ'ուզեմ զանոնք սուր (ճարպիկ) դարձնել»։ Սակայն մայրը աւելի մեծ ազդեցութիւն ունեցաւ Ճոնի դաստիարակութեան վրայ եւ անկէ ետք ալ, մինչդեռ ան, տարիներու ընթացքին, հետզհետէ աւելի ու աւելի հեռացաւ իր հօրմէն։ Ան ուշագնացօրէն յայտարարեց. «Սկիզբէն իսկ ես մարզուած էի աշխատելու, խնայելու եւ բարեգործութիւն ընելու համար»։

Երբ տղայ էր, իր ընտանիքը տեղափոխուեցաւ Մորաւիա (Նիւ Եորք), իսկ 1851-ին՝ Օուեկօ (Նիւ Եորք), ուր ան յաճախեց Օուեկոյի Ճեմարանը։ 1853-ին անոր ընտանիքը տեղափոխուեցաւ Սթրոնկսվիլ (Օհայօ), եւ ան յաճախեց Քլիվլենտի Կեդրոնական Բարձրագոյն Վարժարանը՝ առաջին բարձրագոյն վարժարանը Քլիվլենտի մէջ եւ առաջին անվճար հանրային բարձրագոյն վարժարանը Ալեկենեան լեռներէն դէպի արեւմուտք։ Այնուհետեւ ան տասը շաբաթեայ առեւտրական դասընթացքի հետեւեցաւ Ֆոլսըմի Առեւտրական Քոլէճին մէջ, ուր սորվեցաւ հաշուապահութիւն։ Ռոքֆելլըր պարկեշտ, լուրջ եւ ուսումնատենչ տղայ մըն էր՝ հակառակ հօր բացակայութիւններուն եւ ընտանիքի յաճախակի տեղափոխութիւններուն։ Իր ժամանակակիցները զինք կը նկարագրէին որպէս ինքնամփոփ, լրջախոհ, կրօնասէր, կանոնաւոր եւ խոհեմ։ Ան հիանալի բանավիճող էր եւ ինքզինք կ'արտայայտէր ճշգրիտ կերպով։ Ան նաեւ խոր սէր ունէր երաժշտութեան հանդէպ եւ կը երազէր զայն տեսնել որպէս հաւանական ասպարէզ։

Բարեգործութիւն

Ռոքֆելլըրի բարեգործական նուիրատուութիւնները սկսան 16 տարեկանին՝ իր առաջին աշխատանքով որպէս գրագիր, երբ ան իր եկամուտին վեց տոկոսը տուաւ բարեգործութեան, ինչպէս արձանագրուած է իր անձնական հաշուեմատեանին մէջ։ Մինչեւ քսան տարեկան դառնալը, անոր բարեգործութիւնը արդէն կը գերազանցէր իր եկամուտին տասը տոկոսը։ Անոր նուիրատուութիւններուն մեծ մասը եկեղեցական բնոյթ ունէր։ Իր եկեղեցին յագորդաբար յարեցաւ Հիւսիսային Պապտիստներու Համագումարին, որ կազմուած էր Հիւսիսի ամերիկացի պապտիստներէն, որոնք կապեր ունէին իրենց պատմական առաքելութիւններուն հետ՝ Ամերիկեան քաղաքացիական պատերազմէն ետք Հարաւի մէջ ազատագրուած սեւամորթներուն (freedmen) համար դպրոցներ եւ քոլէճներ հաստատելու նպատակով։ Ռոքֆելլըր ամէն Կիրակի կը յաճախէր պապտիստական եկեղեցիներ. ճամբորդած ատեն ան յաճախ կը մասնակցէր ափրիկեան-ամերիկեան պապտիստական համայնքներու արարողութիւններուն՝ ձգելով զգալի նուիրատուութիւն։ Ռոքֆելլըրի հարստութեան աճին զուգընթաց աճեցան նաեւ անոր նուիրատուութիւնները՝ գլխաւորաբար կրթական եւ հանրային առողջապահութեան մարզերուն, բայց նաեւ հիմնարար գիտութեան ու արուեստներուն։ 1891-էն ետք անոր գլխաւոր խորհրդատուն էր Ֆրետերիք Թէյլըր Կէյթսը, իսկ 1897-էն ետք՝ նաեւ իր որդին։

Ռոքֆելլըր կը հաւատար «Արդիւնաւէտութեան շարժման»՝ պնդելով, թէ. «Անարդիւնաւէտ, վատ վայրի մէջ գտնուող եւ անպետք դպրոցի մը օգնելը վատնում է... շատ հաւանական է, որ անխոհեմ կրթական ծրագիրներու վրայ այնքան դրամ վատնուած է, որով կարելի պիտի ըլլար ստեղծել մեր կարիքներուն համապատասխանող բարձրագոյն կրթութեան ազգային համակարգ մը, եթէ դրամը ճիշդ ուղղութեամբ նպատակաուղղուած ըլլար»։

Ռոքֆելլըր եւ իր խորհրդականները հնարեցին «պայմանական դրամաշնորհը», որ ստացողէն կը պահանջէր «հաստատութիւնը արմատաւորել հնարաւորինս շատ մարդոց համակրանքին մէջ, որոնք՝ որպէս նուիրատուներ, անձնապէս շահագրգռուած կը դառնան եւ անկէ ետք կարելի է ակնկալել, որ իրենց ուշադիր հետաքրքրութիւնն ու գործակցութիւնը պիտի բերեն հաստատութեան»։

1884-ին, Ռոքֆելլըր մեծածաւալ ֆինանսաւորում տրամադրեց Աթլանթայի մէջ գտնուող Աթլանթայի Պապտիստական Իգական Ճեմարանին՝ ափրիկեան-ամերիկեան կիներու համար։ Իր կինը՝ Լորա Սփելման Ռոքֆելլըրը, նուիրուած էր քաղաքացիական իրաւունքներուն եւ կիներու հաւասարութեան։ Ճոն եւ Լորա դրամ նուիրեցին եւ զօրակցեցան Աթլանթայի Պապտիստական Իգական Ճեմարանին, որուն առաքելութիւնը կը համապատասխանէր իրենց հաւատքի վրայ հիմնուած համոզումներուն։ «Սփելման քոլէճը»՝ Աթլանթայի մէջ գտնուող միայն կիներու համար նախատեսուած պատմականօրէն սեւամորթներու քոլէճը, որ կոչուած էր Լորայի ընտանիքին անունով, մեծապէս կը հովանաւորուէր Ռոքֆելլըրի կողմէ։ Սփելման ընտանիքը՝ Ռոքֆելլըրի խնամիները, Քաղաքացիական պատերազմէն առաջ ստրկութեան ջերմ հակառակորդներ էին եւ նուիրուած էին «ստորերկրեայ երկաթուղիին» (underground railroad՝ ստրուկներու փախուստի գաղտնի համակարգին) աջակցելու գործին։ Ռոքֆելլըր տպաւորուեցաւ դպրոցի տեսլականով եւ վճարեց անոր բոլոր պարտքերը։ Սփելմանի համալսարանաւանի ամենահին կանգուն շէնքը՝ «Ռոքֆելլըր Հոլ»-ը, կոչուած է անոր անունով։ Ռոքֆելլըր նաեւ զգալի նուիրատուութիւններ կատարեց Տենիսըն Համալսարանին եւ պապտիստական այլ քոլէճներու։

Ուիլիամ Ռէյնի Հարփըրի օրով, Ռոքֆելլըր 80 միլիոն տոլար (մօտաւորապէս 2.47 միլիարդ տոլար՝ 2024-ի հաշուարկով) տուաւ Չիքակոյի Համալսարանին (University of Chicago)՝ փոքր պապտիստական քոլէճ մը վերածելով համաշխարհային մակարդակի հաստատութեան մինչեւ 1900 թուականը։ Ան Չիքակոյի Համալսարանը կը նկարագրէր որպէս «իմ կատարած լաւագոյն ներդրումս»։ Ան նաեւ դրամաշնորհ տուաւ Ամերիկեան Պապտիստական Առաքելութեան արտաքին առաքելութիւններու խորհուրդին (American Baptist Foreign Mission Society)՝ 1905-ին խիստ կաթողիկէ Ֆիլիփիններու մէջ հիմնադրելու համար Կեդրոնական Ֆիլիփինեան Համալսարանը (Central Philippine University), որ առաջին պապտիստական եւ երկրորդ ամերիկեան համալսարանն էր Ասիոյ մէջ։

Ռոքֆելլըրի «Ընդհանուր կրթութեան խորհուրդ»-ը, որ հիմնադրուեցաւ 1903-ին, ստեղծուած էր երկրի տարածքին բոլոր մակարդակներու կրթութիւնը խրախուսելու համար։ Հաւատարիմ մնալով պապտիստներու պատմական առաքելութեան՝ այն յատկապէս գործօն էր Հարաւի մէջ սեւամորթներու դպրոցներուն աջակցելու գործին մէջ։ Ռոքֆելլըր նաեւ ֆինանսական աջակցութիւն տրամադրեց արեւելեան այնպիսի հաստատութիւններու, ինչպիսիք են՝ Եէյլը, Հարուըրտը, Քոլոմպիան, Պրաունը, Պրին Մարը, Ուելըսլին եւ Վասարը։

Կէյթսի խորհուրդով՝ Ռոքֆելլըր դարձաւ բժշկագիտութեան առաջին մեծ բարերարներէն մէկը։ 1901-ին ան Նիւ Եորք քաղաքին մէջ հիմնեց «Ռոքֆելլըրի Բժշկական Հետազօտութիւններու Հիմնարկ»-ը։ 1965-ին այն իր անունը փոխեց «Ռոքֆելլըր Համալսարան»-ի՝ իր առաքելութիւնը ընդլայնելէ ետք, ներառելով նաեւ յետպսակաւոր կրթութիւնը։ Այն կապ կը հաստատէ Նոպելեան մրցանակի 23 դափնեկիրներու հետ։ 1909-ին ան հիմնեց «Ռոքֆելլըրի Առողջապահական Յանձնաժողով»-ը, կազմակերպութիւն մը, որ ի վերջոյ արմատախիլ ըրաւ կեռիկաորդի (hookworm) հիւանդութիւնը, որ երկար ատեն կը չարչարէր Ամերիկեան Հարաւի գիւղական շրջանները։ Իր Ընդհանուր կրթութեան խորհուրդը մեծ ազդեցութիւն ձգեց՝ ֆինանսաւորելով 1910-ի «Ֆլեքսնըրի զեկոյց»-ի յանձնարարականները։ Այս ուսումնասիրութիւնը, որմէ հատուած մը հրատարակուած էր The Atlantic պարբերականին մէջ, իրականացուած էր Ուսուցման Առաջընթացի Քարնեկի Հիմնադրամին կողմէ։

Ռոքֆելլըր 1913-ին ստեղծեց «Ռոքֆելլըր Հիմնադրամ»-ը՝ շարունակելու եւ ընդլայնելու համար Առողջապահական Յանձնաժողովին գործունէութեան ծիրը, որ փակուեցաւ 1915-ին։ Ան հիմնադրամին նուիրեց 182 միլիոն տոլար, որ կեդրոնացաւ հանրային առողջապահութեան, բժշկական պատրաստութեան եւ արուեստներու վրայ։ Այն օժտեց Ճոնս Հոփքինսի Հիգիենայի եւ Հանրային Առողջապահութեան Դպրոցը, որ առաջինն էր իր տեսակին մէջ։ Այն նաեւ Չինաստանի մէջ գտնուող «Պեկինի Միացեալ Բժշկական Քոլէճ»-ը վերածեց ակնառու հաստատութեան մը։ Հիմնադրամը օգնեց Առաջին Համաշխարհային Պատերազմի պատերազմական օգնութեան գործին, ինչպէս նաեւ աշխատանքի կոչեց Քանատայէն Ուիլիամ Լիոն Մաքենզի Քինկը՝ ուսումնասիրելու համար արդիւնաբերական յարաբերութիւնները։ 1920-ականներուն, Ռոքֆելլըր Հիմնադրամը, Միջազգային Առողջապահութեան Բաժանմունքին միջոցով, ֆինանսաւորեց կեռիկաորդի արմատախիլ ընելու արշաւ մը։ Այս արշաւը օգտագործեց քաղաքականութեան եւ գիտութեան զուգորդումը, ինչպէս նաեւ առողջապահութեան աշխատողներու եւ կառավարական պաշտօնատարներու միջեւ գործակցութիւնը՝ իր նպատակներուն հասնելու համար։

Ռոքֆելլըրի չորրորդ գլխաւոր բարեգործութիւնը՝ «Լորա Սփելման Ռոքֆելլըրի Յուշահիմնադրամ»-ը, ստեղծուեցաւ 1918-ին։ Ասոր միջոցով ան աջակցեցաւ ընկերային գիտութիւններու աշխատանքներուն, որոնք յետագային ներառուեցան Ռոքֆելլըր Հիմնադրամին մէջ։ Ընդհանուր առմամբ, Ռոքֆելլըր նուիրեց մօտաւորապէս 530 միլիոն տոլար։

Ռոքֆելլըր իր կեանքի ուշ շրջանին յայտնի դարձաւ անով, որ ուր ալ երթար, չափահասներուն տասը սենթնոցներ կու տար, իսկ երեխաներուն՝ հինգ սենթնոցներ (nickels)։ Ան նոյնիսկ, որպէս կատակ, տասը սենթնոցներ տուաւ հարուստ մարդոց, ինչպէս՝ անուադողերու հսկայ Հարուի Ֆայրսթոնին։

Ռոքֆելլըր աջակցեցաւ 18-րդ սահմանադրական փոփոխութեան որդեգրման, որ կ'արգիլէր ոգելից ըմպելիները Միացեալ Նահանգներու մէջ։ 6 Յունիս 1932-ին, Նիքոլաս Մարի Պաթլըրին ուղղուած նամակին մէջ ան գրած է, որ ո՛չ ինք, ո՛չ իր ծնողները, ո՛չ հօրական պապը եւ ո՛չ ալ մօրական տատը ոգելից ըմպելի օգտագործած են։ Նոյն նամակին մէջ Ռոքֆելլըր կը գրէ, որ ինք «միշտ պաշտպանած է այն բոլոր միջոցառումները, որոնք այդ ժամանակ խոստումնալից կը թուէին ժուժկալութիւնը (չափաւորութիւնը) խրախուսելու համար»։ Ան կը հաւատար, որ այդ միջոցառումը արգելքն էր, քանի որ ինքն ու իր հայրը 350,000 տոլար նուիրած էին «Հակաորջային Լիկայի (Anti-Saloon League) բոլոր՝ դաշնային եւ նահանգային թեւերուն»։ Սակայն մինչեւ 1932 թուականը, Ռոքֆելլըր հիասթափուեցաւ արգելքէն, որովհետեւ այն չյաջողեցաւ նուազեցնել խմելը եւ ալքոհոլամոլութիւնը։ Ան պաշտպանեց 18-րդ փոփոխութեան չեղարկումը Հանրապետական կուսակցութեան ծրագիրին մէջ ներառելու գաղափարը։

Տունը Ֆլորիտայի մէջ

Հանրի Մորիսըն Ֆլեկլըրը՝ Ռոքֆելլըրի հետ միասին «Սթանտարտ Օյլ» ընկերութեան համահիմնադիրներէն մէկը, 1890-ին գնեց Օրմոնտ պանդոկը, որ կը գտնուէր Ֆլորիտայի Օրմոնտ Պիչ քաղաքին մէջ, անոր բացումէն երկու տարի ետք։ Ֆլեկլըր ընդլայնեց զայն՝ 600 հիւր տեղաւորելու համար, եւ պանդոկը շուտով դարձաւ «Ոսկեզօծ դարաշրջանի» այն պանդոկներու շարքէն մէկը, որոնք կը սպասարկէին Ֆլեկլըրի «Ֆլորիտայի Արեւելեան Ափի Երկաթուղի»-ի ուղեւորներուն։ Օրմոնտ պանդոկին մէջ Ֆլեկլըրի հիւրերէն մէկն էր իր նախկին գործընկեր Ճոն Տ. Ռոքֆելլըրը, որ առաջին անգամ հոն մնաց 1914-ին։

Ռոքֆելլըրին այնքան դուր եկաւ Օրմոնտ Պիչի տարածքը, որ պանդոկին մէջ չորս եղանակ անցընելէ ետք, 1918-ին ան Օրմոնտ Պիչի մէջ գնեց կալուած մը, որ կը կոչուէր «Տը Քէյսմընց»։ Ռոքֆելլըր ոգեսպառ (եօթանասունըթ) տարեկան էր, երբ տեղափոխուեցաւ «Քէյսմընց»։ Ան տարածքին մէջ յայտնի դարձաւ իր շքեղ Սուրբ Ծննդեան խնճոյքներով, կոլֆի հանդէպ ունեցած սիրով եւ իր դրացիներուն ու այցելուներուն տասը սենթնոցներ (dimes) բաժնելով։ Հարուի Ֆայրսթոնի հետ կոլֆի խաղի մը ընթացքին, անուադողերու հսկան այնպիսի յաջող հարուած մը կատարեց, որ Ռոքֆելլըր որոշեց, թէ ան արժանի է տասը սենթնոցի մը, եւ զայն տուաւ իր քիչ մը շփոթած հիւրին։

1923-ին, Ռոքֆելլըր հարցազրոյց տուաւ 20-րդ դարու սկիզբի ամերիկացի կին գրող եւ «Newspaper Enterprise Association»-ի անձնակազմի անդամ Ճոզեֆին Վան Տը Կրիֆթին։ Համազգային թերթերը Վան Տը Կրիֆթը ուղարկած էին շաբաթ մը անցընելու Ռոքֆելլըրի հետ՝ անկեղծօրէն պարզ հարցեր տալու, միասին զբօսնելու, կոլֆի, եկեղեցւոյ ու առօրեայ կեանքի մասին հարցումներ ուղղելու համար, մինչ ան կը մնար փողոցի հակառակ կողմը գտնուող Օրմոնտ պանդոկին մէջ։ Յետագային ան կը պատմէ, թէ ինչպէ՛ս ընթերցողները միայն հետաքրքրուած էին անոր դրամապանակով եւ ո՛չ թէ կոլֆի կամ կրօնքի մասին անոր մտորումներով։ «Քէյսմընց»-ը եղաւ Ռոքֆելլըրի ձմեռնային տունը իր կեանքի վերջին շրջանին։

1939-ին անոր ժառանգներուն կողմէ վաճառուելէ ետք, կալուածը 1974-ին գնուեցաւ քաղաքապետութեան կողմէ. այժմ այն կը ծառայէ որպէս մշակութային կեդրոն եւ համայնքի ամենաճանչցուած պատմական կառոյցն է։

Հիւանդութիւններ եւ մահ

Իր կեանքի 50-ական թուականներուն (յիսուն տարեկանին), Ռոքֆելլըր կը տառապէր չափաւոր ընկճախտէ եւ մարսողական խանգարումներէ. 1890-ականներու լարուած (սթրեսային) շրջանին անոր մօտ յառաջացաւ մազաթափութիւն՝ մարմնի մազերուն մէկ մասի կամ ամբողջութեան կորուստ։

Մինչեւ 1901 թուականը, ան սկսաւ կեղծամ կրել, իսկ մինչեւ 1902 թուականը՝ անոր պեխերը անհետացան։ Անոր մազերը այլեւս չբուսնան, սակայն առողջական միւս գանգատները մեղմացան, երբ ան թեթեւցուց իր աշխատանքային բեռը։

Ռոքֆելլըր մահացաւ զարկերակներու կարծրացումէ 23 Մայիս 1937-ին, իր 98-րդ տարեդարձէն հազիւ երկու ամիս առաջ, Ֆլորիտայի Օրմոնտ Պիչ քաղաքի իր «Քէյսմընց» տան մէջ։ Ան թաղուեցաւ Քլիվլենտի Լէյք Վիւ գերեզմանատանմէջ։