Ճեք Գէորգեան

Jump to navigation Jump to search
Ճեք Գէորգեան
անգլերէն՝ Jack Kevorkian
KevorkianUCLARoyce.jpg
Ծննդեան անուն անգլերէն՝ Jack Kevorkian
Ծնած է 26 Մայիս, 1928
Ծննդավայր Փոնթիիաք, Միշիկան, ԱՄՆ
Վախճանած է 3 Յունիս, 2011
Վախճանի վայրը Միշիկան
Քաղաքացիութիւն ամերիկացի
Ազգութիւն հայ
Կրօնք հայ աթէիստ
Ուսումնավայր Միչիգանի արողջապահության համակարգի համալսարան
Միչիգանի համալսարան
Միչիգանի համալսարանի բժշկական դպրոց
Մասնագիտութիւն բժշկութիւն

Ճեք Գէորգեան (անգլերէն՝ Jacob «Jack» Kevorkian; 26 Մայիս, 1928, Փոնթիաք, Միշիկան, ԱՄՆ - 3 Յունիս, 2011, Միշիկան), ամերիկահայ բժիշկ, յայտնի դարձած է որպէս եւթանազիա կիրառող իր հիւանդներու նկատմամբ։ Իրեն տուած են «Բժիշկ մահ» մականունը։

1989-1998 թուականներուն ԱՄՆ-ու մէջ ան օգտագործելով իր ստեղծած «մերսիտրոն» սարքը 130 հոգիի օգնած է անձնասպան ըլլալու, որուն համար 1999-ին ԱՄՆ-ու դատարաններէն մէկը զինք դատապարտած է 10-էն 25 տարուան ազատազրկման եւ 2007-ին ազատ արձակուած է։

2010-ին ֆիլմ պատրաստող Պարրի Լեւինսոնը Ճեք Գէորգեանի մասին նկարահանած է «Դուն չես ճանչնար Ճեքը» (անգլերէն՝ You Don't Know Jack) ֆիլմը, ուր զինք մարմնաւորած է Ալ Փաչինօն։

Վաղ Կեանք Եւ Կրթութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ծնած է ԱՄՆ-ու Միշիկան նահանգի Փոնթիաք քաղաքի հայ գաղթականի ընտանիքի մէջ։ Հայրը՝ Լեւոնը, ծնած է Էրզրումի մօտ գտնուող Բասէն գիւղը, իսկ մայրը՝ Սաթենիկը, ծնած է Սիւասի մօտ գտնուող Կովտուն գիւղը։[1] 1912-ին անոր հայրը լքելով Թուրքիան գացած է Փոնթիաք, ուր գործ գտած է ինքնաշարժի ընկերութեան մը մէջ։ Սաթենիկ փախչած է Փարիզ, 1915-ին կատարուող Հայոց Ցեղասպանութեան ատեն, որմէ ետք ալ Փոնթիաքի մէջ միացած է եղբօրը։ Լեւոն եւ Սաթենիկ հանդիպած են Փոնթիաքի հայկական համայնքին մէջ, ուր ամուսնացած եւ կազմած են իրենց ընտանիքը։ 1926-ին ծնած է իրենց աղջիկ՝ Մարգարիտը, ապա տղան՝ Յակոբը, որ հետագային ստացած է Ճեք մականունը։ Ճեքին յաջորդած է իրենց վերջին երեխան՝ Ֆլորան։[2] Գէոորգեանը ինքնուրոյն սորված է գերմաներէն եւ ճափոներէն։[3] Ան 1945-ին, 17 տարեկան հասակին գերազանց աւարտած է Փոնթիաքի Կեդրոնական միջնակարգ դպրոցը։ 1952-ին Էն Արպորիի մէջ աւարտած է Միշիկանի Բժշկական Համալսարանը։[4][5][6] Աւարտելով համալսարանական կրթութիւնը հակիրճ ուսումնասիրութիւններ կատարած է արեան փոխներարկման վերաբերեալ։ Չկարենալով արդիւնաւէտ գործունէութիւն ծաւալել հիւանդանոցին մէջ որպէս ախտաբան, Գէորգեան կը ձգէ բժշկութեան ոլորտին մէջ ընթացիկ փորձերը եւ ժամանակ մը կը մնայ անօթեւան։[7] Գէորգեան բնաւ չէ ամուսնացած։[8]

Ասպարէզ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Տասնամեակներ շարունակ Գէորգեան շարք մը խնդրայարոյց գաղափարներ մշակած է մահուան հետ կապուած։ 1959-ին հրապարակուած ամսագիրի մը մէջ ան կ'ըսէ՝ «Կ'առաջարկեմ, որ բանտարկեալը մահուան դատապարտեն օրէնքով սահմանուած կարգով՝ անոր ցանկութեամբ, բժշկական փորձարկումներով՝ ամբողջական անզգայացումով, օրէնքով նախատեսուած աւանդական մեթոտներու փոխարէն»[9]։ Գէորգեանի գործատուն՝ Միշիկան Համալսարանի աւագ բժիշկները կը հակառակին անոր առաջարկին, իսկ Գէորգեան կը նախընտրէ հեռանալ համալսարանէն եւ չպայքարիլ իր գաղափարներուն համար։ Հետզհետէ իր հետապնդած գաղափարներուն աջակիցներ կ'ունենայ։ Ան դարձեալ կը սկսի հետապնդել նոյն գաղափարը՝ բժշկական նպատակներով մահապատիժի դատապարտուած բանտարկեալներու վրայ փորձարկումներ ընելը: 1976-ին Գերագոյն Դատարանի որոշումէն ետք (Կրէկ Վ. Ճորճիայի մէջ կը վերահաստատուի մահապատիժը)։ Ան կը պայքարէր, որ մահապատիժէն ետք բանտարկեալներու օրկանները փոխպատուաստուին, սակայն բանտի պաշտօնեաները չեն ուզեր համագործակցիլ իրեն հետ։[10] Աշխատելով բժիշկ ախտաբան Փոնթիաքի Գլխաւոր հիւանդանոցին մէջ, Գէորգեան կը փորձարկէ նոր մահացողներէն արիւն փոխպատուաստել հիւանդներուն։ Գէորգեան կը կարծէր, որ ԱՄՆ զինուած ուժերը հետաքրքրութիւն կը ցուցաբերեն այս փորձարկման վերաբերեալ՝ կիրառելով այս միջոցը օգնելու վիրաւոր զինուորներուն պատերազմի ժամանակ, սակայն Փենթակոնը հետաքրքրութիւն չի ցուցաբերեր։[10] 1980-ականներուն Գէորգեան շարք մը յօդուածներ կը գրէ "Բժշկութիւն եւ Իրաւունք" գերմանական ամսագիրին համար, որոնք ցոյց կու տային էֆթանազիայի բարոյագիտութեան վերաբերեալ իր մտածելակերպը։ .[4][11] 1987-ին Տիթրոյթի ամսագիրին մէջ յայտարարութիւն մը կը տպագրեն Գէորգեանի մասին՝ որպէս մահուան մասին բժիշկ խորհրդատու։ Գէորգեանի կողմէ կազմակերպուած առաջին հանրային "անձնասպանութիւնը" տեղի կ'ունենայ 1990-ին (Ժանեթ Ատքինս, որուն մօտ յայտնաբերուած էր Ալզհայմըր հիւանդութիւնը)։ Սպանութեան համար սակերը կը նուազին 13 Դեկտեմբեր 1990-ին, քանի որ այդ ժամանակ Միշիկանի մէջ օրէնք չկար, որ կը պաշտպանէր անձնասպանութեան աջակցութեան երեւոյթը։[12] 1991-ին Միշիկանի իշխանութիւնները անվաւեր կը ճանչնան Գէորգեանի բժշկական հրամանը։[13] Գէորգեանի փաստաբան՝ Ճեոֆրի Ֆիճերի համաձայն, Գէորգեան մասնակցութիւն ունեցած է 130 անբուժելի հիւանդ մարդոց մահուան մէջ 1990 եւ 1998 թուականներուն։ Բոլոր դէպքերուն մէջ ալ անհատները իրենք վերջին քայլը առած են, որ հանգեցուցած է մահուան։ Գէորգեանի մասնակցութիւնը կը կայանար հիւանդը ամրացնել «Էֆթանազիա»յի սարքին, որ ան նախագծած եւ կառուցած էր։ Տուեալ անհատը կը սեղմէր կոճակը, որմէ ետք դեղը կամ քիմիական նիւթը կը հոսէր մարմինէն ներս եւ վերջ կու տար անոր կեանքին։ Երկու մահուան դէպք կ'իրականացուին «էֆթանազիա»յի նիւթեր ներարկելով։ Գէորգեան սարքը անուանած էր "թանաթրոն" (յունարէն thanatos -մահ)։[14] Միւսներու պարագային կը կիրառուէր կազի դիմակ մը, որ կը սնուցուէր ածխածնի մոնօքսիտի տարայէն, որ Գէորգեան անուանած էր "մերսիթրոն" ("ողորմածութեան մեքենայ")։[15]

Քննադատութիւն Եւ Գէորգեանի Պատասխան[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Տիթրոյիտի Ազատ Մամուլի համաձայն, Գէորգեանի օգնութեամբ անձնասպան եղած հիւանդներուն 60%-ը անբուժելի հիւանդ չեն եղած, իսկ 13-ը նոյնիսկ ցաւէն չեն բողոքած։ Աւելի ուշ յօդուածը կը հաստատէ, որ Գէորգեանի կողմէ մատուցուած խորհրդատուութիւնը շատ կարճ եղած է, իսկ 19-ի պարագային ան նոյնիսկ հոգեբուժական քննութիւն չէ անցուցած։ Յօդուածին մէջ նաեւ կը նշուի, որ Գէորգեան նուազագոյնը 17 հիւանդի չէ ուղարկած ցաւի մասնագէտի մօտ այն բանէն ետք, երբ անոնք կը բողոքէին անբուժելի ցաւերէ, եւ երբեմն ամբողջական բժշկական արձանագրութիւն չէ կազմած իր հիւանդներուն մասին։ Գէորգեանի հիւանդներէն Ռեպեքա Պատճերի մօտ, որ մտային խնդիրներով թմրամոլ էր, սխալմամբ ախտորոշուած է «սկլեռոզ»։ Յօդուածին մէջ կ'ըսուի, որ Գէորգեանի առաջին հիւանդ՝ Ժանեթ Ատքինսը նոյնիսկ տեղեակ չէ եղած «էֆթանազիա»յի մասին. Գէորգեան զայն իրագործած է միայն անոր ամուսնոյն հետ խորհրդակցելէ ետք, իսկ Ատքինսին Գէորգեան հանդիպած էր անոր մահէն միայն երկու օր առաջ եւ նոյնիսկ չէ ալ փորձած հասկնալ՝ եթէ ան կը ցանկար մահանալ, թէ ոչ։ 1995-ին Միշիկանի Վերաքննիչ դատարանը կը պաշտպանէ Գէորգեանի գործողութիւններու դէմ որոշուած հայցը։[16] According to The Economist "Էքոնոմիստ" թերթի Համաձայն ՝ շատ պարագաներու մէջ հիւանդները վատթարացող հիւանդութիւն ունէին, հակառակ անոր որ ոչ բոլոր պարագաները անբուժելի էին։ Դիահերձումները ցոյց կու տան, որ հիւանդներէն 5-ը ընդհանրապէս հիւանդ չէին։ Ոմանք հաւանաբար կը տառապէին ոչ աւելի, քան մելամաղձոտութենէն կամ վհատութենէ։ "[17]

Արուեստաբանական Գործունէութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Գէորգեան «ճազմէն» եւ ստեղծագործող էր։ "Շատ հանգիստ կեանք"-ը 1997-ին 5000 օրինակէն թողարկուած ձայնասկաւառակ է, որ "Ճինճ ենթաճազ" ('Lucid Subjazz')-ի օրինակ էր։ Այստեղ Գէորգեան կը նուագէ սրինգ եւ երգեհոն։ "Ինթերթեյմանտ Ուիքլի" ամսագիրը զինք կը համարէր "տարօրինակ", սակայն լաւը։ 1997-ին 1400 օրինակ կը վաճառուի։[18] Ան նաեւ իւղանկարիչ էր։ Ան երբեմն կը նկարէր՝ կիրառելով իր սեփական արիւնը (Երեխան, որ կ'ուտէ նեխած մարմինները)[11]

Դատավարութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Գէորգեան չորս անգամ դատապարտուած է 1994-ի Մայիսէն 1997Յունիսին անձնասպանութիւններու աջակցելու համար։ Ֆիճերի օգնութեամբ ան երեք դատավարութիւններուն արդար նկատուած է։ Չորրորդ դատավարութիւնը վերջ կը գտնէ սխալ որոշումով։[19] Դատավարութիւններու շնորհիւ Գէորգեան ձեռք կը բերէ հանրութեան աջակցութիւնը։

Դատավճիռ Եւ Ազատազրկում[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

22 Նոյեմբեր 1998-ին "ՍիՊիԷս Նիւզը" 60 վայրկեան տեւողութեամբ եթերով կը սփռէ Գէորգեանի կողմէ տեսագրուած «էֆթանազիա»յի կամաւոր ենթարկուած Թովմաս Եոուքի տեսանիւթը։ Որմէ ետք, երբ Եոուք ամբողջութեամբ կու տայ իր համաձայնութիւնը, Գէորգեան կը կատարէ մահաբեր ներարկում։ Տեսահոլովակի ընթացքին Գէորգեան իշխանութիւններուն կոչ կ'ընէր՝ դադրեցնելու զինք ձերբակալել փորձելու կամ կանգնեցնելու ողորմածութիւն կատարելէ։ Եոուքի ընտանիքը կը նկարագրէ այս մահացու ներարկումը որպէս մարդկային արարք։ 26 Մարտ 1999-ին Գէորգեանը կը մեղադրեն երկրորդ կարգի մարդասպանութեան մէջ։ .[4] Քանի որ Գէորգեանի 8 տարի առաջ արգիլուած էր բժշկութեամբ զբաղելէ, անոր չէր թոյլատրուեր ներարկել տուեալ նիւթը։ Գէորգեան կը հրաժարի իր փաստաբաններէն եւ կը շարունակէ դատավարութեան ժամանակ իր պաշտպանութիւնը, սակայն այս որոշման համար ան աւելի ուշ կը զղջայ։[19] Քանի որ ան փորձ չունէր իրաւաբանութեան ոլորտին մէջ, դատավարութեան ընթացքին մեծ դժուարութիւններու կը հանդիպի։ Երկու օր տեւած դատավարութենէն ետք, Միշիկանի դատարանը Գէորգեանը մեղաւոր կը նկատէ մարդասպանութեան երկրորդ կարգով։[19] Դատաւոր Ճեսիքա Քուպըրը Գէորգեանը կը դատապարտէ 10-25 տարի։

Գործունէութիւն Ազատազրկումէն Ետք[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Գէորգեան իր ազատազրկման վերաբերեալ դասախօսութիւններ կու տար։ Ան դասախօսութիւններ կը կարդար Ֆլորիտայի, հարաւ-արեւելեան Նովա եւ Քալիֆորնիայի համալսարաններուն մէջ։[20][21][22] Ան բացի «էֆթանազիա»յի մասին նաեւ դասախօսութիւններ կը կարդար բռնակալութեան, քրէական արդարադատութեան համակարգի, քաղաքականութեան վերաբերեալ։ Ֆիլմ պատրաստող Պերի Լեւինսոն ֆիլմ մը կը նկարահանէ Գէորգեանի մասին։ Անիկա կը կոչուի "Դուք չէք ճանչնար Ճեքին"։ Հրատարակումը կ'իրականանայ 24 Ապրիլ, 2010-ին։

Հիւանդութիւն Եւ Մահ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Գէորգեան տարիներ շարունակ կը տառապէր երիկամային հիւանդութենէ։ .[23] Անոր մօտ կը յայտնաբերուի լեարդի քաղցկեղ, որ հաւանաբար հեպաթիթ Ց-ի արդիւնք էր, համաձայն Նիլ Նիքոլի։[24] 18 Մայիս, 2011-ին Գէորգեանը կը տեղափոխեն հիւանդանոց՝ երիկամի եւ թոքերու խնդիրներով։[19] Գէորգեանի վիճակը աստիճանաբար կը վատթարանայ, իսկ 3 Յունիս-ին ան կը մահանայ։ Համաձայն Գէորգեանի փաստաբան՝ Մայեր Մորկանրոթի՝ Գէորգեանի ծանր հիւանդութեան ընթացքին ոչ մէկ արհեստական փորձեր չեն եղած անոր կեանքը փրկելու կամ ցաւէն ազատելու համար։[24] Գէոորգեան թաղուած է Ուայթ Չէփըլ Մեմորիալ Պարկ գերեզմանատան մէջ, Միշիկան։[25]

Ժառանգութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Դատաւոր Թովմաս Ճեքսոն, որ կը վարէր 1994-ին Գէորգեանի առաջին դատը, աւելի ուշ կը ցանկար իր ցաւակցութիւնը յայտնել Գէորգեանի մահուան վերաբերեալ եւ որ 1994-ի դէպքը շատ վատ գրուած օրէնքով եղած էր, սակայն ան փորձած էր լաւագոյնս դատել զինք։ Ճեոֆրի Ֆիճեր (Գէորգեանի փաստաբան 1990-ականներուն) առիթով մը ըսած է, որ Գէորգեան չէ փնտռած իր պատմութիւնը, որ ինք ստեղծած է։[26] Կաթողիկէ Սուրբ Ճոն հիւանդանոցի պալիատիւ խնամքի բժշկական տնօրէն՝ Ճոն Ֆին ըսած է, որ Գէորգեանի մեթոտները անտեղի եւ ոչ ուղղափառական էին։[27] Ան աւելացուցած է, որ Գէորգեանի հիւանդներէն շատեր առանձին էին եւ ճնշուած, հետեւաբար այն վիճակին մէջ չէին, որ ընտրէին ապրիլ, թէ մահանալ։[26] Միշիկանի Համալսարանի բժշկական պատմաբան՝ Հովարտ Մարքել ըսած է, որ Գէորգեան ժամանակակից բժշկութեան մէջ կարեւոր պատմական կերպար է։ "[26] Գէորգեանի գերեզմանաքարին վրայ փորագրուած է, "Ան ինքզինք զոհաբերեց բոլորին իրաւունքներուն համար"։[28]

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. Kevorkian, Jack (2009)։ glimmerIQs (Paperback)։ World Audience, Inc.։ ISBN 978-1-935444-88-6 
  2. Kevorkian, Jack (դեկտեմբերի 15, 2010)։ «Biography»։ [1]։ արտագրուած է՝ հունվարի 19, 2011 
  3. Mark Schiofet (հունիսի 3, 2011)։ «Jack Kevorkian, Who Assisted Suicides, Dies at 83»։ Bloomberg։ արտագրուած է՝ հուլիսի 6, 2011 
  4. 4,0 4,1 4,2 Կաղապար:Cite episode
  5. Chermak Steven M.; Bailey, Frankie Y. (2007)։ Crimes and Trials of the Century։ Greenwood Publishing Group։ էջեր 101–102։ ISBN 0-313-34110-9 
  6. Azadian Edmond Y.; Hacikyan, Agop J.; Franchuk, Edward S. (1999)։ History on the move: views, interviews and essays on Armenian issues։ An Interview with Dr. Jack Kevorkian (Detroit: Wayne State University Press)։ էջ 233։ ISBN 0-8143-2916-0 
  7. «Jack Kevorkian Biography»։ Biography.com։ 2012։ արտագրուած է՝ Փետրուարի 13, 2012 
  8. «Jack Kevorkian»։ The Daily Telegraph։ հունիսի 3, 2011։ արտագրուած է՝ Փետրուարի 13, 2012 
  9. Kevorkian Jack (May–June 1959)։ «Capital Punishment or Capital Gain»։ The Journal of Criminal Law, Criminology, and Police Science 50 (1): 50–51 
  10. 10,0 10,1 Betzold Michael (սեպտեմբերի 19, 1993)։ «1993: Excerpt from 'Appointment with Doctor Death'»։ Detroit Free Press։ արտագրուած է՝ 2012 թ․ ապրիլի 29 
  11. 11,0 11,1 Lessenberry, Jack (July 1994)։ «Death becomes him»։ PBS.org։ Vanity Fair։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ օգոստոսի 6, 2003-ին։ արտագրուած է՝ հուլիսի 11, 2010 
  12. «People v. Kevorkian; Hobbins v. Attorney General»։ Ascension Health։ 1994։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ սեպտեմբերի 8, 2003-ին։ արտագրուած է՝ մայիսի 13, 2011 
  13. «Kevorkian medical license revoked»։ Lodi News-Sentinel (Michigan)։ Associated Press։ նոյեմբերի 21, 1991։ էջ 8 
  14. «The Kevorkian Verdict: The Thanatron»։ Frontline։ May 1996։ արտագրուած է՝ Փետրուարի 13, 2012 
  15. Jackson Nicholas (հունիսի 3, 2011)։ «Jack Kevorkian's Death Van and the Tech of Assisted Suicide»։ The Atlantic Monthly։ TheAtlantic.com։ արտագրուած է՝ Փետրուարի 13, 2012 
  16. Cheyfitz, Kirk (March 3, 1997). "Suicide Machine, Part 1: Kevorkian rushes to fulfill his clients' desire to die". Detroit Free Press. Archived May 26, 2007.
  17. «Jack Kevorkian, champion of voluntary euthanasia, died on June 3rd, aged 83»։ The Economist (webCitation.org)։ հունիսի 9, 2011։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ հունիսի 26, 2011-ին 
  18. Essex, Andrew (December 26, 1997). "Death Mettle". Entertainment Weekly.
  19. 19,0 19,1 19,2 19,3 Schneider Keith (հունիս 3, 2011)։ «Dr. Jack Kevorkian Dies at 83; A Doctor Who Helped End Lives»։ Նյու Յորք Թայմս 
  20. Stripling, Jack (հունվարի 16, 2008)։ «Kevorkian pushes for euthanasia»։ Gainesville Sun։ արտագրուած է՝ հունիսի 16, 2009 
  21. Ba Tran, Andrew (Փետրուարի 5, 2009)։ «Jack Kevorkian unveils U.S. flag altered with swastika»։ Sun-Sentinel։ արտագրուած է՝ հոկտեմբերի 30, 2009 
  22. Strutner, Suzy (հունվարի 11, 2011)։ «Right-to-die activist Dr. Jack Kevorkian will share his ideology of death and story of life during Royce Hall lecture»։ Daily Bruin։ արտագրուած է՝ հունվարի 11, 2011 
  23. «Dr. Jack Kevorkian dead at 83»։ CNN։ հունիսի 3, 2011 
  24. 24,0 24,1 Joe Swickard; Pat Anstett (հունիսի 3, 2011)։ «Assisted suicide advocate Jack Kevorkian dies»։ Detroit Free Press (Freep.com) 
  25. «With video: Politicians, officials and residents remember Kevorkian»։ Detroit Free Press (Freep.com)։ հունիսի 3, 2011։ արտագրուած է՝ Փետրուարի 13, 2012 
  26. 26,0 26,1 26,2 Brienne Prusak (June 2011)։ «'U' Medical School alum Dr. Kevorkian dies at 83»։ The Michigan Daily։ արտագրուած է՝ հուլիսի 6, 2011 .
  27. «Mission and Values, St. John Health, as a Catholic health ministry»։ stjohnprovidence.org։ 2011։ արտագրուած է՝ հուլիսի 27, 2011 
  28. «Jack Kevorkian»։ Find A Grave։ դեկտեմբերի 4, 2011։ արտագրուած է՝ Փետրուարի 13, 2012 

Կաղապար:Վիքիքաղվածք

Կաղապար:Օրվա հոդված նախագծի մասնակից