Հիւսիսային Մակեդոնիա
.svg)
Հիւսիսային Մակեդոնիա, պաշտօնապէս Հիւսիսային Մակեդոնիայի Հանրապետութիւն, ցամաքամերձ երկիր մըն է Հարաւարեւելեան Եւրոպայի մէջ։ Ան ցամաքային սահմաններ կը բաժնէ Յունաստանի հետ հարաւէն, Ալպանիոյ հետ արեւմուտքէն, Պուլկարիոյ հետ արեւելքէն, Քոսովոյի հետ հիւսիսարեւմուտքէն եւ Սերպիոյ հետ հիւսիսէն։[5] Ան կը կազմէ մօտաւորապէս հիւսիսային երրորդ մասը Մակեդոնիոյ աւելի մեծ աշխարհագրական շրջանին։ Սքոփյէ, մայրաքաղաքն ու ամենամեծ քաղաքը, կ՚ընդգրկէ երկրին 1.83 միլիոնէ աւելի բնակչութեան քառորդ մասը։ Բնակիչներուն մեծամասնութիւնը կը կազմեն ազգութեամբ Մակեդոնացիներ, Հարաւային Սլավ ժողովուրդ մը։ Ալպանացիներ կը կազմեն նշանակալի փոքրամասնութիւն մը՝ շուրջ 25%-ի չափ, որմէ ետք կու գան Թուրքեր, Գնչուներ, Սերպեր, Պոսնիացիներ, Արոմաններ եւ քանի մը ուրիշ փոքրամասնութիւններ։
Շրջանին պատմութիւնը կը սկսի Փայոնիոյ թագաւորութեամբ։ Ք. ա. վեցերորդ դարուն վերջերը, շրջանը ենթարկուեցաւ Պարսկական Աքեմենեան Կայսրութեան, ապա ներառուեցաւ Մակեդոնիոյ Թագաւորութեան մէջ ք. ա. չորրորդ դարուն։ Հռոմէական Հանրապետութիւնը նուաճեց շրջանը ք. ա. երկրորդ դարուն եւ զայն դարձուց իր աւելի մեծ Մակեդոնիոյ նահանգին մասը։ Շրջանը մնաց Բիւզանդական Կայսրութեան մասը, բայց յաճախ յարձակումներու ենթարկուեցաւ եւ բնակեցուեցաւ Սլավական ցեղերու կողմէ սկսելով վեցերորդ դարէն։ Պուլկարական, Բիւզանդական եւ Սերպական Կայսրութիւններու միջեւ դարեր տեւող հակամարտութիւններէ ետք, ան Օսմանեան Կայսրութեան մասն կը դառնայ տասներերրորդ դարուն կէսերէն մինչեւ քսաներորդ դարուն սկիզբը, երբ, 1912 եւ 1913 Պալկանեան Պատերազմներէն ետք, Հիւսիսային Մակեդոնիոյ ժամանակակից տարածքը եկաւ Սերպական իշխանութեան տակ։
Առաջին Համաշխարհային Պատերազմին ընթացքին, տարածքը կառավարուեցաւ Պուլկարիոյ կողմէ։ Պատերազմին վերջէն ետք, ան վերադարձաւ Սերպական իշխանութեան տակ՝ որպէս նորաստեղծ Սերպերու, Խրուատներու եւ Սլովէններու Թագաւորութեան մաս։ Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմին ընթացքին, ան դարձեալ կառավարուեցաւ Պուլկարիոյ կողմէ եւ 1945-ին ան հաստատուեցաւ որպէս համայնավար Եուկոսլավիոյ բաղկացուցիչ պետութիւն, ինչ որ մնաց մինչեւ իր խաղաղ անջատումը 1991-ին։ Երկիրը դարձաւ Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութեան (ՄԱԿ) անդամ 1993-ին, բայց Յունաստանի հետ «Մակեդոնիա» անունին շուրջ վէճի մը հետեւանքով, ան ընդունուեցաւ ժամանակաւոր նկարագրութեամբ «Եուկոսլավիոյ նախկին Մակեդոնիոյ Հանրապետութիւն» (կրճատուած՝ «ԵՄՀ»)։ 2018-ին, վէճը լուծուեցաւ համաձայնութեամբ մը թէ երկիրը պէտք է վերանուանուի «Հիւսիսային Մակեդոնիոյ Հանրապետութիւն»։ Այս վերանուանումը ուժի մէջ մտաւ 2019-ի սկիզբը։
Հիւսիսային Մակեդոնիա ՆԱԹՕ-ի, Եւրոպայի Խորհուրդին, Համաշխարհային Պանկին, ԵԱՀԿ-ի, CEFTA-ի եւ BSEC-ի անդամ է։ 2005 թուականէն ի վեր, ան նաեւ թեկնածու է Եւրոպական Միութեան միանալու։ Հիւսիսային Մակեդոնիա Համաշխարհային Պանքի սահմանումներով[6] վերին-միջին եկամուտի երկիր մըն է եւ իր անկախութենէն ի վեր զգալի տնտեսական բարեփոխումներ ապրած է՝ բաց տնտեսութիւն մը զարգացնելու ուղղութեամբ։ Ան զարգացող երկիր մըն է շատ բարձր Մարդկային Զարգացման Ցուցանիշով եւ ցած եկամտային անհաւասարութեամբ. նաեւ կը տրամադրէ ընկերային ապահովութիւն, համընդհանուր առողջապահական հոգածութեան համակարգ եւ անվճար սկզբնական ու միջնակարգ կրթութիւն իր քաղաքացիներուն։
Բնակչութիւն
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]| Բնակչութեան 1960-2021 թուականների վիճակագրություն | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
|
|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Ծանօթագրութիւններ
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]- ↑ Закон за употреба на езиците
- ↑ https://www.britannica.com/place/North-Macedonia
- 1 2 https://www.stat.gov.mk/PrikaziSoopstenie_en.aspx?rbrtxt=146
- ↑ Human Development Report — Միավորված ազգերի կազմակերպության զարգացման ծրագիր, 2022.
- ↑ «Basic Facts»։ North Macedonia, Ministry of Foreign Affairs։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 16 November 2008-ին
- ↑ «The World Bank in North Macedonia»։ World Bank։ արտագրուած է՝ 7 July 2022
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 Համաշխարհային բանկի տվյալների բազա — Համաշխարհային Դրամատուն.
- ↑ https://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&plugin=1&language=en&pcode=tps00001