Հին Էղես
| Եունեսքոյի Համաշխարհային Ժառանգութեան Յուշարձան Հնաբանական վայր | |
|---|---|
| Էղես | |
|
Αιγές (հին յուն․՝ Αἰγαί) | |
 Էղեսին դիրքը | |
| Երկիր | Յունաստան |
| Հիմնադրուած է՝ | Ք․Ա․≈750 |
| Տարածութիւն | 62,5 քմ², 1420,81 հեկտար, 4811,73 հեկտար |
| Եունեսքօ | 780, արձանագրուած՝ 1996 |
| Պաշտօնական կայքէջ | aigai.gr(անգլերէն) |
Էղես (հին յուն․՝ Αἰγαί)․ Մակեդոնիա, Յունաստան։ Եղած է Մակեդոնիոյ հին թագաւորութեան առաջին մայրաքաղաքը։ Կը գտնուի Բիէրիա լեռներուն ստորոտին Վերղինա եւ Բալաթիցիա քաղաքներուն միջեւ եւ կը նայի Կեդրոնական Մակեդոնիոյ հարթավայրին։ Քաղաքը լքուած է Գ․դարուն եւ յայտնաբերուած է ԺԹ․ դարուն։ Վերջերս կատարուած պեղումներէն յայտնաբերուած արքունիքը կը համարուի ոչ միայն ամենամեծը, այլեւ Փարթենոնասին հետ դասական Յունաստանի գլխաւոր շինութիւններէն։
1996-ին, Էղեսին հնաբանական վայրը Եունեսքոյի Համաշխարհային Ժառանգութեան Յուշարձան արձանագրուած է:
Հնաբանական պեղումներ եւ յայտնաբերումներ
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]
Հնաբաններ 1850-էն սկսեալ հետաքրքրուած են Վերղինային շուրջ գտնուող բլուրներով, որովհետեւ կը կասկածէին թէ այդ վայրերուն մէջ կը գտտնուին Մակեդոնացիներուն դամբանները։
Էղեսին մէջ կատարուած են բազմաթիւ հնաբանական պեղումներ։ Առաջինը ղեկավարած է Աթէնքի ֆրանսական դպրոցի հնաբան եւ պատմաբան Լէոն Հիոզէյ (Léon Heuzey)1860-ական թուականներուն։ Դար մը ետք Մանոլիս Անդրոնիքոս կը ղեկավարէ պեղումները եւ կը յայտնաբերուին բազմաթիւ կարեւոր հնաբանական յուշարձաններ եւ իրեր․ Ֆիլիպոս Բ․ դամբարանը եւ Վերղինայի արեւը կրող Ոսկեայ սնտուկը։ իսկ Ակելիքի Քոթարիդի 2000-ական թուականներուն ղեկավարած է վերականգման աշխատանքները։ Վայրը այսօր հնաբանական վայր է եւ կ՛ընդգրկէ երկու թանգարաններ։
Պատմական հակիրճ տեղեկութիւններ
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]Վաղ մակեդոնական պետութեան հայեցակարգը բնորոշ էր հին յունական քաղաք-պետութեան (Բոլիս կամ Պոլիս), ուր Էղես քաղաքային կեդրոնն էր (ἄστυ), եւ կ՛իշխէր շրջակայ տարածքներուն վրայ (χώρα), հար ու նման Աթէնքին որ Ատիկէն կ՛իշխէր եւ կամ Սփարթիին որ Լաքոնիային (Պելոպոնեզի հարաւը գտնուող նահանգ) կ՛իշխէր։
Ք․Ա․650-ին, Արղէադեսները (հին յունական թագաւորական գերդաստան) Արղոսէն (այդ ժամանակաշրջանի Պելոպոնեզի քաղաք-պետութիւն) կը մեկնին դէպի հիւսիս եւ կը հիմնեն Էղես եւ Մակեդոնիոյ թագաւորութիւնը։ Անոնք Էղեսէն կը տարածուին կեդրոնական Մակեդոնիա։
Ք․Ա․ 413-ին Արխելաոս Ա․ մայրաքաղաքը Բելա կը փոխադրէ։
Աղեքսանդր Մակեդոնացիին մարմինը պետք էր հանգչիլ Էղես, հոն ուր անոր հայրը՝ Ֆիլիպոս Բ․, սպաննուեցաւ Բաւսանիաս Օրեսթիդացիին կողմէն։ Սակայն դիակը տարուեցաւ Մեմֆիս (Եգիպտոս)՝ Պտողեմէոս Ա․ Լակոսին մեքենայութիւններուն պատճառով։
_-_01.jpg)
Անուան ստուգաբանութիւն
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]Էղես անունը Αιγές (հին յուն․՝ Αἰγαὶ) ստուգաբանօրէն կապուած է «այծ» բառին (հին յուն․՝ αἴξ)։ Արդի անուանումը՝ Էղես Αιγές եւ հին անուանումը՝ Էղէ Αἰγαὶ յոգնակի են։ Էղես հաւանաբար կը նշանակէր այծերուն քաղաքը։ Որեւէ դիցաբանական ստուգաբանութեան հետ չէ կապուած, այդ պատճառով կը կարծուի թէ մակեդոնացի թագաւորներուն մայրաքաղաքը այդպէս կոչուեցաւ Բերդիքաս Ա․-ին կողմէ։ Վերջինիս Փիթիան (Տելֆիի պատգամախօսարանի աւագ քրմուհին) խրատեց մայրաքաղաքը կառուցել հոն, ուր զայն այծերը պիտի առաջնորդէին։
Ծանօթագրութիւններ
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]- ↑ ԵՈՒՆԵՍՔՕ - Էղեսի հնաբանական վայր(անգլերէն)
- ↑ Բաւսանիաս․ Յունաստանի նկարագրութիւն 6․3, հտ․1, Cambridge, Massachusetts / London: Harvard University Press(անգլերէն)
- ↑ Առցանց գրադարան․ Պտոյտ Հին Մակեդոնիա,Joseph Roisman, Ian Worthington, 12-10-2010, 2010 Blackwell Publishing Ltd(անգլերէն)
- ↑ «Հին Մակեդոնիա, հնաբանական ուսումներ եւ Մակեդոնիոյ պատմութիւն Ք․Ա․650-300․ Fox, Robin J. Lane, հրտ․(2011)»։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 2025-01-01-ին։ արտագրուած է՝ 2025-07-10
- ↑ Էղես․ պաշտօնական կայքէջ(յունարէն)