Հարաւային Ամերիկա

Հարաւային Ամերիկա
Բնակավայր
	Հարաւային Ամերիկա
Ներքին բաժանում	Արժանթին, Պրազիլ, Չիլի, Փերու, Քոլումպիա, Պոլիվիա, Վենեզուելա, Փարակուէյ, Էքուատոր, Կայանա, Ուրուկուէյ և Թրինիտատ
Տարածութիւն	17 461 112 քմ²
Բնակչութիւն	438 104 941 մարդ (2025)
Կը գտնուի ափին	Ատլանտեան Ովկիանոս, Խաղաղական Ովկիանոս և Քարիպեան Ծով
Ժամային գօտի	UTC−06:00, UTC-5, UTC−4?, UTC−3? և UTC-2?

Հարաւային Ամերիկա, ցամաքամասներէն մէկը, որ կը գտնուի Ատլանտեան եւ Խաղաղական ովկիանոսներու միջեւ՝ Երկիրին արեւմտեան կիսագունդին մէջ։

Հիւսիսէն կը կապուի Հիւսիսային Ամերիկային հետ՝ Փանամայի միջոցով։

Ընդհանուր Տուեալներ

Տարածութիւնը շուրջ 17,8 միլիոն քառ. քմ է։
Բնակչութիւնը շուրջ 440 միլիոն է։
Երկիրներուն թիւը՝ 12 անկախ երկիրներ, ինչպէս՝ Պրազիլը, Արժանթինը, Չիլին, Փերուն, Պոլիվիան, Էքուատորը, Ուրուկուէյը, Փարակուէյը, Քոլումպիան, Վենեզուելան, Կայանան եւ Սիւրինամը։
Մեծ քաղաքներն են՝ Սան Փաուլօն, Պուէնոս Այրէսը, Ռիօ տը Ժաներօն, Լիման եւ Պոկոթան։
Պաշտօնական լեզուներն են՝ սպաներէնը, Փորթուկալերէն (Պրազիլի մէջ), եւ տեղական լեզուներ։

Աշխարհագրութիւն

Ցամաքամասին հիւսիսէն հարաւ կ'երկարին Ամազոնի անտառները, որոնք աշխարհի «թոքերէն» կը համարուին, իսկ արեւմուտքէն կ'երկարի Անտեան լեռնաշղթան, որ կ'անցնի գրեթէ արեւմտեան բոլոր երկիրներէն:

Հոն է նաեւ Ամերիկայի ամէնէն բարձր գագաթը՝ Աքոնքակուան (6961 մ․, Արժանթին)։

Ցամաքամասը ունի բազմատեսակ կլիմայական գօտիներ՝ արեւադարձային, մերձարեւադարձային, լեռնային ու ձիւնաշերտ տարածքներ։

Գետեր ու Բնութիւն

Հարաւային Ամերիկայի ամէնէն նշանաւոր գետը Ամազոնն է՝ աշխարհի ամէնէն ջրառատ գետը։ Այլ կարեւոր գետեր են Օրինոքօն եւ Փարանա-Փարակուէյը։

Ցամաքասը ապաստան է հազարաւոր կաթնասուններու, թռչուններու, ծաղիկներու եւ միջատներու^[3]։

Կալափակոս կղզիները, Ամազոնեան անտառները եւ Փանթանալի ճահիճները կենսաբանական առումով համաշխարհային ժառանգութիւններու կարգին են։

Պատմութիւն եւ Մշակոյթ

Հինէն ի վեր ցամաքամասը բնակուած է բնիկ ժողովուրդներով, ինչպէս՝ Ինքաները, Մայաները, Չավիները եւ այլն^[4]։

ԺԶ. դարէն սկսեալ սպանացի եւ փորթուկալացի գաղութարարները կը գրաւեն տարածքը՝ հիմնելով գաղութներ։ Գաղութային շրջանը կը տեւէ մինչեւ ԺԹ. դար, երբ անկախութեան շարժումները կը տարածուին եւ քանի մը նոր հանրապետութիւններ կը յառաջանան^[5]։