Հաննահ Արէնտդ

Jump to navigation Jump to search
Հաննահ Արէնտդ
անգլերէն՝ Hannah Arendt
Hannah Arendt 1975 (cropped).jpg
Ծննդեան անուն գերմաներէն՝ Johanna Arendt
Ծնած է 14 Հոկտեմբեր 1906(1906-10-14)[1][2][3][4][5][6][7][8][9][10][11][12]
Ծննդավայր Հանովըր, Պրուսիոյ թագաւորութիւն[13][14]
Մահացած է 4 Դեկտեմբեր 1975(1975-12-04)[1][2][3][4][6][7][8][9][10][11][12] (69 տարեկանին)
Մահուան վայր Վերին Վեսթ Սայդ, Նիւ Եորք[1][15][16][17][18]
Քաղաքացիութիւն Flag of Germany (1935–1945).svg Գերմանիա[19]
Flag of the United States.svg Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ[20][19]
չկայ
Մայրենի լեզու գերմաներէն
Կրօնք Յուդայականութիւն
Ուսումնավայր Հայտելպըրկի Համալսարան
Ֆրայբուրգի համալսարան
Մարբուրգի համալսարան
Ազդուած է Էդմունդ Հուսերլ[21], Կառլ Յասպերս[21], Մարտին Հայդեգեր, Էդմոնդ Բերկ, Ժիլպերթ Քէյթ Չեսթըրթըն, Շառլ Լուի Մոնտեսքիո, Ալեքսիս դը Տոկվիլ, Բենիամին Վալտեր, Հանս Ջոնաս, Յիսուս, Իոհան Դունս Սկոտ, Նիքոլօ Մաքիաւէլլի, Պղատոն, Կարլ Մարքս, Սոկրատ, Ֆրանց Քաֆքա, Օգոստինոս Երանելի, Կարլ Շմիդտ, Պողոս առաքյալ, Իմանուիլ Կանտ, Արիստոտէլ եւ Սյորեն Կիերկեգոր
Երկեր The Origins of Totalitarianism[22], The Human Condition[22], Այքմանը Երուսաղեմում[22] եւ Հեղափոխության մասին[22]
Մասնագիտութիւն փիլիսոփայ, պատմաբան, գրագէտ, քաղաքագէտ, ակնարկագիր, համալսարանի փրոֆեսոր, ընկերաբան, հեղինակ, քաղաքական տեսաբան
Աշխատավայր Փրինսթոնի համալսարան
Հիւսիսարեւմտեան Համալսարան
Ուեսլեական համալսարան
Քալիֆորնիոյ Համալսարան, Պըրքլի
Շիքակոյի համալսարան
Եէյլի համալսարան
Քոլումպիա Համալսարան
The New Yorker[23]
Պրուքլինի Քոլէճ
Պարգեւներ եւ
մրցանակներ
Կուկընհէյմի Յիշատակի Կրթաթոշակ Էմերսոն-Թորոյի մեդալ Զիգմունդ Ֆրոյդ մրցանակ Փրինսթոնի համալսարանի պատուաւոր դոկտոր, Ամերիկայի արուեստներու եւ գիտութիւններու ակադեմիոյ անդամ,
Անդամութիւն Արվեստի և գրականության ամերիկյան ակադեմիա, Լեզվի և պոեզիայի գերմանական ակադեմիա եւ Արուեստներու եւ գիտութիւններու ամերիկեան ակադեմիա
Ամուսին Գյունտեր Արենդտ եւ Հայնրիխ Բլյուխեր
Ստորագրութիւն
Hannah Bluecher-Arendt signature.svg

Ճոհանա «Հաննա» Արէնտթ[24] (անգլերէն՝ Johanna "Hannah" Arendt,[25] 14 Հոկտեմբեր, 19064 Դեկտեմբեր, 1975), գերմանացի եւ հրեայ-ամերիկացի քաղաքագէտ-տեսաբան։ Կոչուած է նաեւ փիլիսոփայ, սակայն չէ ընդունած այդ տիտղոսը[26][27]: Եւրոպայէն փախուստ տուած է Հոլոքոսթին պատճառաւ, դառնալով Ամերիկացի եւ ստանալով Ամերիկեան հպատակութիւն: Իր փիլիսոփայական գործը կը կեդրոնանայ ընկերաբանութեան վրայ, ինչպէս նաեւ ժողովրդապետութեան, իշխանութեան եւ ամբողջատիրականութեան։

Ըստ Արենտթի, ամբողջատիրութիւնը կը սկսի նախ գաղութատիրութեամբ պետականութիւն մը քանդելով, ապա ենթակայ անհատներուն ինքնութեան փոփոխութեամբ քաղաքացիութիւնէ դէպի էթնիկ պատկանելիութիւն։ Արէնտթ իր գործերուն մէջ կը կեդրոնանայ անհատ մարդ արարածին վրայ եւ կ՚ուսումնասիրէ անոր յարաբերութիւնը իշխանական համակարգերուն հետ։ Օրինակ՝ ինչպէ՞ս կրնան համակարգի մը մէջ անհատները դառնալ սպառելի, այսինքն ենթակայ դիւրաւ եւ առանց օրէնքի սպաննուելու կամ աքսորուելու, եւայլն։ Այլ կարեւոր միտք մը, որ Արէնտթ ուսումնասիրած է, թէ ինչպէս հասարակ մարդիկ կրնան դառնալ լայնատարած չարիքին մեղսակից։ Այս եւ այլ տեսութիւններով, Արէնտթ բոլոր քաղաքական եւ ընկերային գործընթացներուն - ազատական յեղափոխութիւններէն մինչեւ ցեղասպանութիւններ - կեդրոնը կը դնէ մարդ արարածը։[28]

Արէնտթի միտքերը եւ մօտեցումները մեծ ազդեցութիւն ունեցած են թէ տեսական քաղաքագիտութեան եւ թէ քաղաքական գործընթացներու վրայ։[29]

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. 1,0 1,1 1,2 Գերմանիոյ Ազգային Գրադարան, Պերլինի Պետական Գրադարան, Պաւարիոյ Պետական Գրադարան եւ ուրիշներ Record #11850391X // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  2. 2,0 2,1 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr: open data platform — 2011.
  3. 3,0 3,1 SNAC — 2010.
  4. 4,0 4,1 Find A Grave — 1995.
  5. FemBio: Банк данных о выдающихся женщинах, Frauerdatenbank
  6. 6,0 6,1 Munzinger-Archiv — 1913.
  7. 7,0 7,1 Բրոքհաուզի հանրագիտարան
  8. 8,0 8,1 Gran Enciclopèdia CatalanaGrup Enciclopèdia Catalana, 1968.
  9. 9,0 9,1 Indiana Philosophy Ontology Project
  10. 10,0 10,1 (unspecified title)
  11. 11,0 11,1 Proleksis enciklopedija — 2009.
  12. 12,0 12,1 Brozović D., Ladan T. Hrvatska enciklopedijaLeksikografski zavod Miroslav Krleža, 1999. — 9272 է. — ISBN 978-953-6036-31-8
  13. http://muse.jhu.edu/books/9780816688753
  14. http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1467-8675.2009.00545.x/full
  15. http://muse.jhu.edu/journals/public_culture/v015/15.1mbembe.html
  16. http://www.jstor.org/stable/2928276
  17. http://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/13569310701285016
  18. http://www.nytimes.com/1975/12/06/archives/hannah-arendt-political-scientist-dead.html
  19. 19,0 19,1 LIBRIS — 2013.
  20. http://www.nytimes.com/1982/04/25/books/a-woman-of-this-century.html
  21. 21,0 21,1 Collinson D. Biographical Dictionary of Twentieth-Century Philosophers — 1996. — ISBN 978-0-415-06043-1
  22. 22,0 22,1 22,2 22,3 Utter G. H. Arendt, Hannah // American Political Scientists: A Dictionary — 2 — Greenwood Publishing Group, 2002. — P. 10–11. — ISBN 978-0-313-31957-0
  23. The New Yorker / խմբ. (not translated to en-us)(untranslated): (untranslated), 1925. — ISSN 0028-792X
  24. Kelsey Wood (Pulaski Technical College)։ «Hannah Arendt bio at Literary Encyclopedia»։ Litencyc.com։ արտագրուած է՝ 24 September 2012 
  25. "Arendt". Random House Webster's Unabridged Dictionary.
  26. Wayne Allen, "Hannah Arendt: Existential Phenomenology and Political Freedom", Philosophy & Social Criticism, July 1982, 9(2), pp. 170–190.
  27. Patricia Bowen-Moore, Hannah Arendt’s Philosophy of Natality, Springer, 1989, p. 119; Julia Kristeva, Hannah Arendt: Life Is a Narrative, University of Toronto Press, 2001, p. 48.
  28. The concise Oxford dictionary of politics.։ McLean, Iain., McMillan, Alistair. (2nd ed., New ed. հրտրկթն․)։ Oxford: Oxford University Press։ 2003։ ISBN 0-19-280276-3։ OCLC 52324578 
  29. «Arendt, Hannah | Internet Encyclopedia of Philosophy»։ www.iep.utm.edu։ արտագրուած է՝ 2020-05-21