Հայկական Ցեղասպանութեան Արդարութեան Մարտիկներ

Jump to navigation Jump to search

Հայկական Ցեղասպանութեան Արդարութեան Մարտիկներ (Հ.Ց.Ա.Մ.) ( անգլ.՝ Justice Commandos of the Armenian Genocide (J.C.A.G.) ), Հայկական ռազմաքաղաքական գաղտնի կազմակերպութիւն մըն էր, որ ահաբեկչական գործունէութիւն ծաւալեց 1975 թուականէն մինչեւ 1987 թուականը տարբեր երկիրներու մէջ: Կազմակերպութեան նպատակն էր Հայոց Ցեղասպանութեան միջազգային ճանաչումը Թուրքիոյ կողմէն, ինչպէս նաեւ ազատ, անկախ եւ միացեալ Հայաստանի կերտումը: Նպատակի իրագործման համար, Արդարութեան Մարտիկները ահաբեկչական յարձակումներ գործեցին՝ աշխարհի տարբեր երկիրներու մէջ թուրք դեսպաններ, դիւանագէտներ եւ պատգամաւորներ սպաննելով:[1][2]

«Հայկական Ցեղասպանութեան Արդարութեան Մարտիկներ»՝ Հ.Յ.Դ.ի զինեալ կազմակերպութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Հ.Յ.Ա.Մ. Հ.Յ.Դ.-ի զինեալ ուժն էր:[3] Այս մէկը բացայայտուեցաւ, երբ 1976 թուականի Մայիսին, Հ.Ց.Ա.Մ.-ի անդամ մը իր շինած ռումբէն սպաննուեցաւ Փարիզի Հ.Յ.Դ.-ի գրասենեակին մէջ[4], իսկ վաւերացուեցաւ երբ Ֆրանսացի քաղաքական գիտնական՝ (political scientist) Կայծ Մինասեանի արտօնուեցաւ Հ.Յ.Դ.-ի դիւանը խորհրդակցիլ իր հետազոտութեան համար:[5] Շատ անգամներ, Հ.Յ.Դ. Ֆրանսայի, Ա.Մ.Ն.-ի եւ Լիբանանի պաշտօնաթերթերը արդարացուցին զինեալ պայքարը[6] եւ հրապարակեցին Հ.Ց.Ա.Մ.-ի պաշտօնական հաղորդագրութիւններ:[7] Հ.Յ.Դ. երբեք չէ վախցած զինեալ պայքար մղելէ եւ ահաբեկչութիւններ ձեռնարկելէ: Կուսակցութիւնը ահաբեկչական արարքներ կը կատարէր տակաւին Օսմանեան Կայսրութեան մէջ՝ օսմանեան վարչակարգին եւ հակադաշնակցական ու դաւաճան հայերուն դէմ:[8]

Հ.Յ.Դ.ի օրինական մարմինները դրամ կը հաւաքէին որպէսզի Հ.Ց.Ա.Մ.-ի ձերբակալուած անդամներուն համար փաստաբան ճարեն: Նշանաւոր է 1982-ի Լոս Անջըլըսի մէջ թուրք դիւանագէտի մը սպանութիւնը Համբիկ Սասունեանին կողմէն:[9] Անմիջապէս հազարաւոր Հ.Յ.Դ.-ի անդամներ եւ հայեր Սփիւռքի մէջ ցոյցեր կազմակերպեցին Ա.Մ.Ն.-ի իշխանութիւններուն կողմէն Սասունեանի ձերբակալման դէմ:[10] Հ.Յ.Դ. նաեւ օգնեց Գրիգոր Լեւոնեանին եւ Րաֆֆի Էլպէքեանին, որոնք սպաննեցին Պելկրատի թուրք դեսպան՝ Կալիբ Պալքարը:[11]

1982-ին, Ֆիլատէլֆիոյ թրքական հիւպատոսարանի ռմբակոծումը ձախողեցաւ «FBI»ի միջամտումէն ետք: Վիգէն Յովսէփեան, որ գործողութեան խումբի առաջնորդն էր, 6 տարի բանտարկուեցաւ[12], իսկ աւելի ուշ՝ դարձաւ Ա.Մ.Ն.-ի Հ.Յ.Դ.-ի գլխաւոր անձնաւորութիւն մը:[13]

Հ.Ց.Ա.Մ.-ի գործունէութիւնը տեղի ունեցաղ է առաւելաբար եւրոպական եւ Հիւսիսային Ամերիկայի այն երկիրներուն մէջ, որոնք կը համագործակցէին Թուրքիոյ հետ:[14]

Կազմակերպութեան այլ անուանումներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

1983-ին, Հ.Ց.Ա.Մ. անուանումը ենթարկուեցաւ փոփոխութեան եւ կրեց Հայ Յեղափոխական Բանակ (ՀՅԲ) անունը:[15] Հ.Յ.Դ. նոյն ձեւով օժանդակեց Հ.Յ.Բ.-ի՝ հրապարակելով հաղորդագրութիւններ եւ այլ յօդուածներ:[16][17]

Ամէն տարի, աշխարհի տարբեր երկիրներու մէջ, Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւնը ոգեկոչման ձեռնարկներ եւ հոգեհանգստեան արարողութիւններ կը կազմակերպէ՝ ի յիշատակ 1983-ի Փորթուկալի մայրաքաղաք՝ Լիզպոնի մէջ թրքական դեսպանատունը պայթեցուցած լիբանանահայ հինգ անձնուրաց տղոց՝ Սեդրակ Աճեմեանի, Արա Գըրճլեանի, Սիմոն Եահնիյեանի, Վաչէ Տաղլեանի եւ Սարգիս Աբրահամեանի:[18][19]

«Յունական-Պուլկարական-Հայկական Ճակատ»ի անունով Հ.Ց.Ա.Մ.-ը իրագործեց Մելպուռնի թրքական հիւպատոսարանի եւ 1987 Յունուար 19-ին Պրիսպանի նամակատան ռմբակոծումը:[20][21]) and the bombing of Brisbane's mail sorting facility, on January 19, 1987.

Զինեալ ահաբեկչական գործողութիւններ՝ աշխարհի չորս կողմերը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ստորեւ նշուած են Հ.Ց.Ա.Մ.-ի յարձակումներու ամբողջական ցանկը:

  • Հոկտեմբեր 22, 1975, Վիեննա, Աւստրիա: Իր գրասենեակին մէջ կը սպաննուի Աւստրիոյ թուրք դեսպան՝ Տանիշ Թունալըկիլը:[22]
  • Հոկտեմբեր 24, 1975, Փարիզ, Ֆրանսա: Կը սպաննուի Ֆրանսայի մէջ թուրք դեսպան՝ Իսմայիլ էրեզը: Յարձակումին զոհ կ'երթայ նաեւ դեսպանին անձնական վարորդը:[23]
  • Մայիս 28, 1976, Զիւրիխ, Շուէտ: Երկու ռումբեր մեծ վնասներ կը պատճառեն Կարանթի Պանք եւ Լապոր Ադդաջէ թրքական դեսպանատան գրասենեակներուն:[24]
  • Մայիս 29, 1977, Պոլիս, Թուրքիա: Երկու ռմբակոծումներ, մէկը՝ երկաթուղիի կայարանին մէջ, իսկ միւսը՝ օդակայանին մէջ, կը սպաննեն 5 հոգի ու կը վիրաւորեն 64 ուրիշներ:[25]
  • Յունիս 9, 1977, Հռոմ, Իտալիա: կը սպաննուի Վատիկանի թուրք դեսպան՝ Թահա Քարըմը:[26]
  • Յունիս 2, 1978, Մատրիտ, Սպանիա: Սպանիոյ թուրք դեսպան՝ Զէքի Քուներալբի ինքնաշարժին վրայ կը կատարուի յարձակում մը:[27] Դեսպանին կինը՝ Նեքլա, նախկին թուրք դեսպան Պեսիր Պալքըողլու եւ անոնց ինքնաշարժ վարողը կը սպաննուին, սակայն յարձակումին իսկական թիրախը ինքնաշարժին մէջ չէր:[28]
  • Հոկտեմբեր 12, 1979, Հաագա, Հոլանտա: Կը սպաննուի Հոլանտայի թուրք դեսպանի՝ Օզտեմիր Պենլէրի զաւակը՝ Ահմէդ Պենլէր:[29]
  • Դեկտեմբեր 22, 1979, Փարիզ, Ֆրանսա: Կը սպաննուի թուրք դիւանագէտ՝ Եըլմազ Քոլբան:[30]
  • Յունուար 20, 1980, Մատրիտ, Սպանիա: Բազմաթիւ ռումբեր կը պայթեցուին Մատրիտի օդակայանին մէջ: Կը վիրաւորուի 12 հոգի:[31]
  • Փետրուար 6, 1980, Պեռն, Շուէտ: Յարձակում կը գործուի Շուէտի թուրք դեսպան՝ Տօկան Թիւրքմէնի վրայ, սակայն վերջինս թեթեւ վնասուածքներով կը յաջողի փախուստի դիմել:[32]
  • Ապրիլ 17, 1980, Հռոմ, Իտալիա: Հ.Ց.Ա.Մ.-ի անդամ մը կը կրակէ Վատիկանի թուրք դեսպան՝ Վեստի Դուրէլի վրայ՝ վիրաւորելով զայն եւ անոր թիկնապահը՝ Թահսին Կուվենք:[33]
  • Հոկտեմբեր 6, 1980, Ա.Մ.Ն.: Յարութ Սասունեան կը փորձէ սպաննել թուրք հիւպատոս՝ Քէմալ Արիքան: Սասունեան կը բանտարկուի 6 տարի:[34]
  • Հոկտեմբեր 12, 1980, Նիու Եորք, Ա.Մ.Ն.: թրքական կեդրոնին դիմաց կանգնած ականուած ինքնաշարժ մը կը պայթի՝ պատճառելով նիւթական մեծ վնասներ եւ 5 վիրաւորներ:[35]
  • Հոկտեմբեր 12, 1980, Լոս Անջըլըս, Ա.Մ.Ն.: Թուրք-ամերիկացի տէր ունեցող (Ալի Ոնտէմիր) Imperial Travel զբոսաշրջական գործակալութեան գրասենեակները կը քանդուին ռումբէ մը: Կը վիրաւորուի մէկ հոգի:[36]
  • Դեկտեմբեր 17, 1980, Սիտնի, Աւստրալիա: Հ.Ց.Ա.Մ.-ի երկու անդամներ կը սպանեն թուրք հիւպատոսն ու անոր թիկնապահը:[37]
  • Յունիս 3, 1981, Օրանճ, Ա.Մ.Ն.: Ռումբ մը կը պայթի Orange Country Convention Center-ին մէջ, ուր պիտի ներկայացուէր թրքական երաժշտութիւն եւ պար: Ռումբը մեծ վնասներ կը պատճառէ:[38]
  • Նոյեմբեր 20, 1981, Լոս Անջըլըս, Ա.Մ.Ն.: Ռումբ մը մեծ վնասներ կը պատճառէ թրքական հիւպատոսարանին:[39][40]
  • Յունուար 28, 1982, Ա.Մ.Ն.: Համբիկ Սասունեան կը սպաննէ թուրք հիւպատոս՝ Քեմալ Արիքան՝ անոր ինքնաշարժին մէջ:[41]</ref> An accomplice, believed to be Krikor (Koko) Saliba, is still at large.[42]
  • Մայիս 4, 1982: Անգլիոյ թուրք հիւպատոս՝ Օրհան Կունտուզ կը սպաննուի իր ինքնաշարժին մէջ:[43]
  • Յունիս 27, 1982, Լիզպոն, Փորթուկալ: Թուրք դիւանագէտ՝ Էրքըդ Աքպայ Լիզպոնի մէջ կը սպանուի իր տան դիմաց:[44] Անոր կինը նոյնպէս փամփուշտ մը կը ստանայ եւ ութ ամիսներ ետք կը մահանայ:[45]
  • Օգոստոս 27, 1982: Օթաուա, Քանատա: Կը սպաննուի Քանատայի թուրք դիւանագէտ՝ Ադիլլա Ադըքադ:[46]
  • Սեպտեմբեր 9, 1982, Պուլկարիա: Կը սպաննուի Պուրկասի թուրք հիւպատոս՝ Պորա Սուելքան:[47]
  • Մարտ 9, 1983, Հարաւսլաւիա: Հ.Ց.Ա.Մ.-ի երկու անդամներու կողմէն ստացած վէրքերէն կը մահանայ թուրք դեսպան՝ Կալիբ Պալքար:[48]
  • Յուլիս 14, 1983, Պրիւքսէլ, Պելճիքա: Կը սպաննուի թուրք դիւանագէտ՝ Տուրսուն Աքսոյ:[49]
  • Յուլիս 27, 1983, Փորթուկալ, Լիզպոն: Ինքնազոհութեան յարձակում մը տեղի կ'ունենանյ թրքական դեսպանատան դէմ: Կը սպաննուին Հայ Յեղափոխական Բանակի 5 տղաքը, փորթուկալցի ոստիկան մը եւ դեսպանի կինը: Մէկ այլ ոստիկան մը կը վիրաւորուի:[50]
  • Յունիս 20, 1984, Աւստրիա: Իր ինքնաշարժին մէջ կը սպաննուի թուրք դիւանագէտ՝ Էրտողան Օզէն:[51]
  • Սեպտեմբեր 3, 1984, Թուրքիա: Հ.Յ.Բ.-ի երկու անդամներ կը սպաննուին Թոփքափըի պալատին առջեւ՝ ռումբի սխալէ մը:[52]
  • Նոյեմբեր 19, 1984, Վիեննա, Աւստրիա: Կը սպաննուի Ա.Մ.Ն. պատուիրակ՝ Էնվէր Էրկուն:[53]
  • Մարտ 12, 1985, Օթաուա, Քանատա: Հ.Յ.Բ.-ի երեք անդամներ կը յարձակին թրքական դեսպանատան վրայ: Յարձակումը կը ձախողի. կը սպաննուի մէկ անձ:[54]
  • Նոյեմբեր 23, 1986, Մելպուռն, Աւստրալիա: Մելպուռնի թրքական հիւպատոսարանի ռմբակոծման ժամանակ, իր իսկ ռումբէն կը սպաննուի հայ մարտիկ մը, իսկ անոր ընկերը կը ձերբակալուի: Կը վիրաւորուի մէկ հոգի:[55]

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. Starving Armenians: America and the Armenian Genocide, 1915-1930 and After - Page 166 by Merrill D. Peterson
  2. Barry Rubin, Barry M. Rubin, Judith Colp Rubin, "Chronologies of modern terrorism, M.E. Sharpe, 2008, p. 68
  3. Francis P. Hyland, Armenian Terrorism: the Past, the Present, the Prospects, Boulder-San Francisco-Oxford: Westview Press, 1991, pp. 61-62; Yves Ternon, La Cause arménienne, Paris: Le Seuil, 1983, p. 218; The Armenian Reporter, January 19, 1984, p. 1.
  4. Yves Ternon, p. 221
  5. Gaïdz Minassian, Guerre et terrorisme arméniens, Paris, Presses universitaires de France, 2002, pp. 32-34 and 106-109.
  6. Asbarez, April 24, May 1st and 22, 1973; Haïastan, July 1981 and special issue on Sassounian affair, February 1984; The Armenian Weekly, August 21, September 17, December 10 and 24, 1983, January 14 and 28, 1984 and December 31, 1986.
  7. Haïastan, February and April–May, 1983
  8. Türkkaya Ataöv, "Procurement of Arms for Armenian Terrorists: Realities Based on Ottoman Documents", Heath W. Lowry, "Nineteenth and Twentieth Century Armenian Terrorism: 'Threads of Continuity'" and Paul B. Henze, "The Roots of Armenian Violence", in International Terrorism and the Drug Connection, Ankara University Press, 1984, pp. 71-84 and 169-202; Michael M. Gunter, pp. 29-30 and 55; Houshamatyan of the Armenian Revolutionary Federation. Album-Atlas, volume I, Heroic Battles. 1890-1914, Los Angeles-Glendale: Next Day Color Printing, 2006, p. 7; Gaïdz Minassian, pp. 2 and 30-32; Louise Nalbandian, The Armenian Revolutionary Movement, Berkeley-Los Angeles-London: University of California Press, 1963, chapter VII; Kapriel Serope Papazian, Patriotism Perverted, Boston: Baikar Press, 1934, pp. 13-18 and 68-70; Rapport présenté au congrès socialiste international de Copenhague par le parti arménien "Dachnaktzoutioun", Genève, 1910, pp. 9 and 15-17; Jeremy Salt, The Unmaking of the Middle East, Berkeley-Los Angeles-London: University of California Press, 2008, p. 59; Yves Ternon, pp. 124-125.
  9. Michael M. Gunter, "Pursuing the Just Cause of their People". A Study of Contemporary Armenian Terrorism, Westport-New York-London, Greenwood Press, 1986, pp. 70 and 74; "More Than $70 000 Raised for Hampig Sassounian Defense Effort", Asbarez, 25 février 2002.
  10. « Soutien à Sassounian (Lyon) », Haïastan (Paris), juin 1982, p. 6.
  11. Haïastan, June 1983, p. 6 (editorial); The Armenian Weekly, October 1st, 1983, p. 1; "ANC east branches send protest telegrams to Belgrad", The Armenian Weekly, January 14, 1984, p. 1.
  12. "Court Finds Four Armenian Youth Guifly of '82 Attempt on Consulate", The Armenian Reporter, October 18, 1984; Verdict of appeal court
  13. Armenian Terrorists at Work in USA, NBC, 2005 ; http://www.usnews.com/usnews/news/articles/010205/archive_005996.htm
  14. Geopolitical and -Economic Changes in the Balkan Countries - Page 75 by Nicholas V. Gianaris
  15. Michael M. Gunter, pp. 56-61; Francis P. Hyland, p. 62; Gaïdz Minassian, p. 92; Global Terrorism Database.
  16. The Armenian Weekly, July 14, October 12 and November 19, 1984.
  17. Aram Khaligian, “The Necessities of Violence and National Culture in the Liberation Struggle,” The Armenian Weekly, 31 December 1986, p. 15; Haïastan, April and December 1985, December 1986.
  18. Gaïdz Minassian, op. cit., p. 93.
  19. The Armenian Weekly, February 6, 1984, pp. 6-7 ; "Lisbon 5 Commemoration and Ceremony for the Repose of Souls Held in Lebanon", Asbarez, July 27, 2004 ; "Sacrifice of Lisbon 5 Remembered at Glendale’s Saint Mary Church", Asbarez, July 27, 2008 ; "Community Remembers Sacrifice of Lisbon 5", Asbarez, August 1st, 2008 ; http://www.fra-france.com/index.php?page=article&id=55 ; http://www.fra-france.com/index.php?page=article&id=36 ; http://www.france-armenie.fr/agenda/agenda07b-2008.pdf
  20. «Incident Summary for GTDID: 198611230005»։ արտագրուած է՝ 17 December 2014 
  21. Police Life Magazine, December 2006.
  22. Global Terrorism Database; Gaïdz Minassian, Guerre et terrorisme arméniens, Paris: Presses universitaires de France, 2002, p. 44; Michael M. Gunter, "Pursuing the Just Cause of their People. A Study of Contemporary Armenian Terrorism, Westport-New York-London, Greenwood Press, 1986, p. 68.
  23. Global Terrorism Database; Gaïdz Minassian, ibid.; Michael M. Gunter, ibid.
  24. Armenian Terrorism: the Past, the Present, the Prospects, Boulder-San Francisco-Oxford: Westview Press, 1991, p. 111; Assembly of Turkish American Associations, Report on Armenian Terrorism and JCAG terrorist Hampig Sassounian, 2010, pp. 36-37.
  25. Yves Ternon, La Cause arménienne, Paris: Le Seuil, 1983, p. 221 ; Armand Gaspard, Le Combat arménien, Lausanne: L’Âge d’homme, 1984, p. 75.
  26. Global Terrorism Database; Michael M. Gunter, ibid.
  27. Global Terrorism Database; Michael M. Gunter, ibid.
  28. Armenia. The Survival of a Nation, London-New York: Routledge, 1990, p. 380
  29. Global Terrorism Database; Michael M. Gunter, ibid.
  30. Global Terrorism Database; Michael M. Gunter, ibid.
  31. Francis P. Hyland, p. 153.
  32. «Incident Summary for GTDID: 198002060004»։ արտագրուած է՝ 17 December 2014 
  33. «Incident Summary for GTDID: 198004170023»։ արտագրուած է՝ 17 December 2014 
  34. Global Terrorism Database; Michael M. Gunter, p. 82
  35. Global Terrorism Database Assembly of Turkish American Associations, [Report on Armenian Terrorism and JCAG terrorist Hampig Sassounian http://www.ataa.org/reference/Supporting_Documents_Hampig_Sassounian.pdf], 2010, pp. 31-32.
  36. Global Terrorism Database Assembly of Turkish American Associations, [Report on Armenian Terrorism and JCAG terrorist Hampig Sassounian http://www.ataa.org/reference/Supporting_Documents_Hampig_Sassounian.pdf], 2010, p. 31.
  37. Global Terrorism Database; Michael M. Gunter, p. 69.
  38. Francis P. Hyland, pp. 164-165; Assembly of Turkish American Associations, [Report on Armenian Terrorism and JCAG terrorist Hampig Sassounian http://www.ataa.org/reference/Supporting_Documents_Hampig_Sassounian.pdf], pp. 36-37; Michael M. Gunter, p. 3.
  39. «Incident Summary for GTDID: 198111200002»։ արտագրուած է՝ 17 December 2014 
  40. Assembly of Turkish American Associations, [Report on Armenian Terrorism and JCAG terrorist Hampig Sassounian http://www.ataa.org/reference/Supporting_Documents_Hampig_Sassounian.pdf], p. 44.
  41. [1]; Michael M. Gunter, p. 69
  42. Francis P. Hyland, pp. 61-62 pp. 68 and 154; Michael M. Gunter, p. 82.
  43. Global Terrorism Database; Michael M. Gunter, ibid.; Francis P. Hyland, p. 193.
  44. «AROUND THE WORLD - Turkish Envoy in Lisbon Is Killed by Gunman - NYTimes.com»։ 8 June 1982։ արտագրուած է՝ 17 December 2014 
  45. «Turk Wounded in June Attack By Armenian Terrorists Dies»։ 11 January 1983։ արտագրուած է՝ 17 December 2014 
  46. Global Terrorism Database; Gaïdz Minassian, p. 77; Michael M. Gunter, ibid.
  47. Global Terrorism Database; Michael M. Gunter, ibid.; Gaïdz Minassian, p. 83.
  48. Global Terrorism Database; Michael M. Gunter, pp. 69-70 and 133.
  49. Global Terrorism Database; Michael M. Gunter, p. 69; Gaïdz Minassian, p. 92.
  50. Michael M. Gunter, pp. 58-59, 70 and 79; Gaïdz Minassian, pp. 90-93.
  51. Global Terrorism Database; Michael M. Gunter, pp. 62-63 and 69; Gaïdz Minassian, p. 92.
  52. Global Terrorism Database; Michael M. Gunter, pp. 62-63
  53. Global Terrorism Database; Michael M. Gunter, p. 69.
  54. Francis P. Hyland, pp. 69-70 and 221.
  55. Global Terrorism DatabasePolice Life Magazine, December 2006.