Jump to content

Հալիտէ էտիպ

Հալիտէ էտիպ
թրք.՝ Halide Edib Adıvar
Ծնած է 11 Յունիս 1884(1884-06-11)[1][2][3][…]
Ծննդավայր Պոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն
Մահացած է 9 Յունուար 1964(1964-01-09)[4][5][6][…] (79 տարեկանին)
Մահուան վայր Պոլիս, Թուրքիա
Քաղաքացիութիւն  Օսմանեան Կայսրութիւն[5][7] և  Թուրքիա
Մայրենի լեզու Օսմաներէն և թրքերէն
Կրօնք Իսլամութիւն[7]
Ուսումնավայր Սկիւտարի ամերիկեան կաճառ
Մասնագիտութիւն քաղաքական գործիչ, վիպասան, գրագէտ, համալսարանի դասախօս, զինուորական, լրագրող և ֆեմինիստ
Աշխատավայր Պոլսոյ Համալսարան
Վարած պաշտօններ Թուրքիոյ խորհրդարանի անդամ
Կուսակցութիւն Դեմոկրատական կուսակցություն?
Ամուսին Անդան Ադիվար? և Salih Zeki?[8]

Հալիտէ Էտիպ Ատըվար (Օսմանեան թրքերէն՝ خالده اديب [hɑːliˈde eˈdib], թրք.՝ Halide Edib Adıvar, 11 Յունիս 1884(1884-06-11)[1][2][3][…], Պոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 9 Յունուար 1964(1964-01-09)[4][5][6][…], Պոլիս, Թուրքիա), թուրք վիպագիր, ուսուցչուհի, ինչպէս նաեւ ազգայնական եւ ֆեմինիստ մտաւորական մըն էր։ Եղած է սուլթան Համիտի քարտուղարը[9]։ Հայոց Ցեղասպանութեան ժամանակ մասնակցած է հայ որբերու մահմետականացման եւ թրքացման գործին։

Ան ամէնէն աւելի հռչակուած էր իր վէպերով, որոնց մէջ կը քննադատէր թուրք կնոջ ընկերային ցած դիրքը եւ այն, ինչ որ ինք կը դիտէր իբրեւ կանանց մեծամասնութեան անտարբերութիւնը՝ իրենց կացութիւնը փոխելու հարցին մէջ։ Ան համաթուրանական մըն էր եւ իր վէպերէն մէկ քանին կը պաշտպանէին թուրանականութեան շարժումը։

Առաջին Համաշխարհային Պատերազմին ընթացքին, Հալիտէ Էտիպ Ատըվար վարած է Պէյրութի, Դամասկոսի եւ Հալէպի դպրոցներու տեսուչի պաշտօնը։ Այս հանգամանքով, ան վեց ամիս հսկած է Անթուրայի (ներկայ Լիբանանի մէջ) որբանոցի մը, ուր Հայոց Ցեղասպանութեան հետեւանքով որբացած երեխաները կ'ենթարկուէին պարտադիր ձուլման (թրքացման)։ Իր յուշերուն մէջ Ատըվար կը նշէ, թէ ինք պատասխանատու էր որբանոցի վարչութեան, բայց չէր հաւատար որ պարտադիր ձուլման արարքը բարոյական էր, եւ կը հաստատէ, թէ իր վերջնական նպատակն էր փրկել հայ որբերուն կեանքը։ Ըստ հետազօտող Քիթ Տէյվիտ Ուէյթընփոյի, անկախ դրդապատճառներէն, այն ինչ որ կատարուեցաւ Անթուրայի որբանոցին մէջ, Ցեղասպանութեան յանցագործութիւնը կանխարգիլելու եւ պատժելու մասին 1948-ի համաձայնագիրին հիման վրայ՝ ցեղասպանութիւն կը սեպուի[10]։

Կենսագրական գիծեր[10]

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Հալիտէ Էտիպ ծնած է Կոստանդնուպոլիս (Իսթանպուլ), Օսմանեան Կայսրութիւն, ազնուական ընտանիքի մէջ։ Իր հայրը Օսմանեան սուլթան Ապտիւլ Համիտ Բ․ի քարտուղարն էր։ Հալիտէ Էտիպ կրթութիւն ստացած է տան մէջ մասնաւոր ուսուցիչներու միջոցով, որոնցմէ սորվեցաւ եւրոպական եւ օսմանեան գրականութիւն, կրօն, փիլիսոփայութիւն, ընկերաբանութիւն, դաշնամուր նուագել, անգլերէն, ֆրանսերէն եւ արաբերէն։ Յունարէն սորվեցաւ իր դրացիներէն եւ կարճ ժամանակով Պոլսոյ յունական դպրոց մը յաճախելով։ 1893-ին կարճ շրջան մը յաճախեց Աղջկանց Ամերիկեան Քոլէճը։ 1897-ին թարգմանեց Ճէյքըպ Էպոթի «Մայրը» (Mother) գիրքը, որուն համար սուլթանը զինք պարգեւատրեց Բարեգործութեան Շքանշանով (Şefkat Nişanı)[11]։ Ան դարձեալ յաճախեց Ամերիկեան Քոլէճը 1899-էն 1901 եւ շրջանաւարտ եղաւ։ Իր հօր տունը Պոլսոյ մտաւորական գործունէութեան կեդրոն մըն էր եւ Հալիտէ Էտիպ նոյնիսկ իբրեւ մանուկ մասնակցեցաւ քաղաքի մտաւորական կեանքին։

Վկայուելէ ետք, ան ամուսնացաւ մաթեմաթիքոս եւ աստղագէտ Սալիհ Զեքի Պէյի հետ, որմէ ունեցաւ երկու մանչ զաւակ։ Այսուհանդերձ, ան շարունակեց իր մտաւորական գործունէութիւնը եւ 1908-ին սկսաւ կրթութեան եւ կանանց կացութեան մասին յօդուածներ գրել Թաուֆիք Ֆիքրէթի «Թանին» (Tanin) թերթին եւ «Տեմեթ» (Demet) կանանց պարբերաթերթին համար։ 1909-ին հրատարակեց իր առաջին վէպը՝ «Սեւիյէ Թալիպ» (Seviye Talip)։ Կրթութեան մասին իր յօդուածներուն պատճառով, կրթական նախարարութիւնը զինք աշխատանքի ընդունեց՝ Պոլսոյ աղջկանց դպրոցները բարեփոխելու համար։ Ան աշխատեցաւ Նաքիյէ Հանըմի հետ՝ ուսումնական ծրագիրի եւ մանկավարժութեան փոփոխութիւններու վրայ, ինչպէս նաեւ մանկավարժութիւն, բարոյագիտութիւն եւ պատմութիւն դասաւանդեց զանազան դպրոցներու մէջ։ Ան հրաժարական տուաւ մզկիթային դպրոցներու հարցով նախարարութեան հետ ունեցած անհամաձայնութեան պատճառով։

1910-ին ան ամուսնալուծուեցաւ Սալիհ Զեքիէն։ Իր տունը դարձաւ մտաւորական սրահ (սալոն), մասնաւորաբար թրքութեան նոր հասկացողութիւններով հետաքրքրուողներուն համար։ 1911-ին ան ներգրաւուեցաւ «Թուրք Օճախի» (Türk Ocağı) գործունէութեան մէջ եւ 1912-ին դարձաւ անոր առաջին կին անդամը։ Ան նաեւ «Կանանց Բարձրացման» (Taali-i Nisvan) կազմակերպութեան հիմնադիրներէն էր։ Այս շրջանին իր շփում ունեցած անձերու շարքին էր հայ քահանայ եւ յօրինող Կոմիտասը, որուն երաժշտութիւնը ան բարձր կը գնահատէր եւ կը նկատէր աւելի շատ անատոլիական, քան հայկական։

Առաջին Համաշխարհային Պատերազմի Շրջանին[10]

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ան վերստին ամուսնացաւ 1917-ին Տոքթ. Ալի Ատնանի (յետագային՝ Ատըվար) հետ, իսկ յաջորդ տարին պաշտօն ստանձնեց իբրեւ գրականութեան դասախօս Իսթանպուլի Համալսարանի Գրականութեան Ֆակուլտետին մէջ։ Այս շրջանին էր, որ ան ազդուելով Զիյա Կէօքալփի գաղափարներէն՝ աւելի ու աւելի գործօն դարձաւ Թուրքիոյ ազգայնական շարժման մէջ[12]։

1916–1917 թուականներուն ան վարեց Դամասկոսի, Պէյրութի եւ Լեռնալիբանանի Անթուրա (կամ Այնթուրա) քաղաքի «Սեն Ժոզէֆ» քոլէճի օսմանեան դպրոցներու տեսուչի պաշտօնը։ Այս դպրոցներուն աշակերտները կը ներառէին հարիւրաւոր հայ, արաբ, ասորի, մարոնի, քիւրտ եւ թուրք որբեր։ Հայոց Ցեղասպանութեան ընթացքին, Հալիտէ Էտիպ Ատըվարի եւ Ճեմալ Փաշայի ղեկավարութեամբ, «Սեն Ժոզէֆ» քոլէճին մէջ շուրջ 1000 հայ եւ 200 քիւրտ երեխաներ «թրքացուեցան»։ Անթուրայի որբանոցի երեխաները բերուած էին գոյութիւն ունեցող որբանոցներէ, եւ ոչ թէ փողոցներէն փրկուած էին Ճեմալ Փաշայի կողմէ, ինչպէս յետագային կը պնդէր Հալիտէ Էտիպ։ Անթուրայի հայ որբերուն մեծ մասը օսմանեան նահանջէն ետք վերադարձաւ իր հայկական ինքնութեա[13]ն։ Հալիտէ Էտիպի սեփական վկայութիւնները իր տեսչութեան մասին, որոնց ճշգրտութիւնը հարցականի տակ դրուած է ժամանակակից ուսումնասիրողներ Սելիմ Տերինկիլի եւ Շուշան Խաչատուրեանի կողմէ, ինչպէս նաէւ քանի մը այլ վկայութիւններ, կը շեշտեն անոր մարդասիրական ճիգերը եւ կը պնդեն, թէ ան որբերուն վրայ իսլամացման խիստ քաղաքականութիւն չէ պարտադրած։ Ան կը պնդէ, թէ դէմ էր թրքացման քաղաքականութեան եւ սկիզբը մերժած էր մասնակցիլ Անթուրայի որբանոցի գործին, բայց ի վերջոյ ընդունած էր «իբրեւ մարդկութեան հանդէպ պարտականութիւն»։ Տերինկիլ կը գրէ, որ Հալիտէ Էտիպ «անձամբ ներգրաւուած էր Անթուրայի մէջ թրքացման եւ իսլամացման ծրագիրին մէջ»։ Ռոպըրթ Ֆիսք գրած է, որ Հալիտէ Էտիպ «օգնած է ղեկավարելու սարսափի այս որբանոցը, ուր հայ երեխաները սիսթեմաթիքօրէն զրկուած են իրենց հայկական ինքնութենէն, ստացած են թրքական նոր անուններ, պարտադրուած են դառնալ մահմետական եւ դաժանօրէն ծեծուած են, եթէ լսուած է որ հայերէն կը խօսին»[14]։

«Ցտեսութիւն, Անթուրա» (Goodbye, Antoura) գիրքի հեղինակ Կարապետ ( Գառնիկ ) Փանեանը 1916-ին որբանոցին մէջ գտնուող Հայոց Ցեղասպանութեան վեցամեայ վերապրող մըն էր։ Փանեանի անունը փոխուած էր 551 թիւի։ Ան ականատես եղած է, թէ ինչպէս թրքացման դիմադրող երեխաները կը պատժուէին ծեծով եւ սովամահութեամբ[15].

«Ամէն արեւամուտի, աւելի քան 1000 որբերու ներկայութեան, երբ թրքական դրօշակը կ'իջեցուէր, 'Կեցցէ՛ Ընդհանուր Հրամանատար Փաշան' կ'արտասանուէր։ Ասիկա արարողութեան առաջին մասն էր։ Ապա ժամանակն էր օրուան իրաւազանցներու պատիժին։ Անոնք մեզ կը ծեծէին ֆալախայով [ոտքերու տակին ծեծելու փայտեայ գործիք], եւ ամէնաբարձր աստիճանի պատիժը հայերէն խօսելուն համար էր»։

Անթուրայի «Սեն Ժոզէֆ» քոլէճի աւագ քահանայ Էմիլ Ժոփեն (Emile Joppin) 1947-ի դպրոցական պարբերաթերթի մը մէջ գրած է[16].

«Հայ որբերը իսլամացուեցան, թլփատուեցան եւ ստացան արաբական կամ թրքական նոր անուններ։ Իրենց նոր անունները միշտ պահպանեցին այն անուններուն սկզբնատառերը, որոնցմով մկրտուած էին։ Այսպէս, Յարութիւն Նաճարեանին տրուեցաւ Համետ Նազիհ անունը, Պօղոս Մերտանեանը դարձաւ Պեքիր Մոհամմէտ, իսկ Սարգիս Սաֆարեանին տրուեցաւ Սաֆուատ Սուլէյման անունը»։

1918-ի տեղեկագիրի մը մէջ, Ամերիկեան Կարմիր Խաչի սպայ՝ մայոր Սթիվըն Թրօպրիճ (Stephen Trowbridge), հանդիպելով վերապրած որբերուն հետ, հաղորդած է[17].

«Երեխաներուն հայկական կամ քրտական ծագման ամէն մէկ հետք, եւ որչափ որ կարելի էր՝ ամէն մէկ յիշատակ, պէտք է ջնջուէր։ Թրքական անուններ նշանակուեցան, եւ երեխաները պարտադրուեցան ենթարկուիլ իսլամական օրէնքով ու աւանդոյթով սահմանուած ծէսերուն... Հայերէն կամ քրտերէն ո՛չ մէկ բառ արտասանելու արտօնութիւն կար։ Ուսուցիչներն ու հսկիչները խնամքով մարզուած էին երեխաներու կեանքին մէջ թրքական գաղափարներն ու սովորոյթները տպաւորելու, ինչպէս նաեւ կանոնաւորաբար զանոնք դաստիարակելու... թրքական ցեղի վարկին ու հեղինակութեան ոգիով»։

Մարդկային Իրաւանց ուսումնասիրութիւններու փրոֆեսէօր Քիթ Տէյվիտ Ուէյթընփոյ Հալիտէ Էտիպի եւ Ճեմալ Փաշայի կողմէ ոչ-թուրք որբերու հանդէպ ցուցաբերուած վերաբերմունքը բաղդատած է բնիկ ամերիկացի երեխաներու համար նախատեսուած ամերիկեան եւ քանատական այն դպրոցներուն հետ, ուր երեխաները պարտադրաբար կը ձուլուէին եւ յաճախ ենթակայ կը դառնային բռնութիւններու։ Ան գրած է, թէ Էտիպ իր գրութիւններուն մէջ հայերու հանդէպ ուժեղ ատելութիւն ցոյց տուած է՝ զանոնք ներկայացնելով իբրեւ «օսմանցիներու առասպելական եւ գոյութենական թշնամին», եւ նոյնիսկ ըրած է «արեան զրպարտութեան» ու երեխաներու մարդակերութեան պնդումներ, որոնք նման են հակասեմականութեան մէջ տեղ գտած մեղադրանքներուն։ Ան նաեւ պնդած է, թէ դաւադրութիւն մը կար թուրք երեխաները հայացնելու, «այսպիսով Անթուրայի իր գործունէութեան համար իրեն ուղղուած մեղադրանքները վերստին ուղղելով բուն իսկ հայերուն դէմ»։ Ուէյթընփոյ անոր մասին կը գրէ[18].

«Թուրքիան արդիականացնելն ու անոր մահմետական վերնախաւը արեւմտեան քննադատութենէն պաշտպանելը Հալիտէ Էտիպի կեանքի գործին հիմնական տարրերն են․ սակայն անոր զլացումը՝ պաշտպանելու հայ երեխաները կամ նոյնիսկ կարեկցանք արտայայտելու անոնց՝ իբրեւ ցեղասպանութեան զոհերու, կը հաստատէ մարդկային տարրական կարեկցանքի պակասը։ Հալիտէ Էտիպի համար ընկերային տարբերութեան եւ կրօնի հարցերը սահմանափակումներ կը դնէին մարդկութեան համամարդկային բնոյթին վրայ․ անոր համար ցեղասպանութիւնը չափազանց բարձր գին մը չէր՝ թրքական յառաջդիմութեան, արդիականութեան եւ ազգայնականութեան համար»։

Հակառակ Անթուրայի որբանոցներուն մէջ իր ունեցած դերին, Հալիտէ Էտիպ իր համակրանքը արտայայտած է հայերուն հանդէպ՝ արիւնահեղութեանց գծով, արժանանալով «Իթթիհատ վէ Թերաքքի» (Միութիւն եւ Յառաջդիմութիւն) կուսակցութեան անդամներու զայրոյթին, որոնք կոչ կ ընէին պատժելու զինք։ Թալէաթ Փաշա մերժեց որեւէ պատիժ կիրարկել եւ ըսաւ․ «Ան իր երկրին կը ծառայէ այնպէս, ինչպէս ինք կը հաւատայ։ Թող արտայայտէ իր միտքը․ ան ինքնաբուխ է»։ ԱՄՆ-ի Բարձր Յանձնակատար մը զինք կը կոչէ «շովինիսթ» (ծայրահեղ ազգայնամոլ) եւ մէկը, որ «կը փորձէ վերականգնել Թուրքիոյ վարկը»։ Միւս կողմէ, գերմանացի պատմաբան Հիլմար Քայզէր կըսէ․ «Նոյնիսկ եթէ թուրք ազգայնական ես, այդ մէկը քեզ մարդասպան չի տար»։ Կային մարդիկ, որոնք ճանչցուած թուրք ազգայնականներ էին, ինչպէս Հալիտէ Էտիպ․ ան կը պաշտպանէր հայերու ձուլումը, բայց խստօրէն դէմ էր որեւէ տեսակի սպանութեան»։ 21 Հոկտեմբեր 1918-ին, Հալիտէ Էտիպ «Վաքըթ» թերթին մէջ յօդուած մը գրեց՝ դատապարտելով ջարդերը․ «Մենք կոտորեցինք անմեղ հայ բնակչութիւնը... Մենք փորձեցինք բնաջնջել հայերը միջնադարեան դարաշրջանին պատկանող մեթոտներով»։ Կենսագիր Հիւլիա Ատաքի տեսակէտով, Էտիպի դիրքորոշումը ժամանակի ընթացքին զարգացում արձանագրած է․ սկզբնական շրջանին ան աւելի կարեկից էր հայերուն հանդէպ, սակայն 1920-ականներուն ան որդեգրեց «պաշտպանողական Հանրապետական պատcontext-ը» (պատcontext/պատ his narrative) եւ արդարացուց Հայոց Ցեղասպանութիւնը իբրեւ «փոխադարձ սպանութիւններ»[19]։

1919-էն 1920 ան մաս կազմեց «Պիւյիւք Մեճմուա» շաբաթաթերթի աշխատակիցներուն, որ հիմնուած էր աջակցելու համար թրքական անկախութեան պատերազմին։[20]

Գրականութիւն[10]

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Հալիտէ Էտիպի վէպերուն մէջ տիրապետող թեմաները ուժեղ, անկախ իգական կերպարներն էին, որոնք յաջողեցան հասնիլ իրենց նպատակներուն՝ ուժեղ հակառակութեանց դէմ հանդիման։ Ան նաեւ մոլեռանդ թուրք ազգայնական մըն էր, եւ քանի մը պատմուածքներ կը շեշտեն կանանց դերը Թուրքիոյ անկախութեան պայքարին մէջ։ Ան նաեւ հրատարակեց արկածախնդրական-ասպարէզային (թրիլըր) վէպ մը՝ Yolpalas Cinayeti («Եոլփալասի սպանութիւնը»), որ նախ թերթօնի ձեւով հրատարակուեցաւ «Ետիկիւն» (Yedigün) պարբերաթերթին մէջ 12 Օգոստոսէն 21 Հոկտեմբեր 1936-ի միջեւ[21]։

Ան համաթուրանական մըն էր եւ իր վէպերէն մի քանիներուն մէջ կը քարոզէր թուրանականութիւնը։ Իր Yeni Turan («Նոր Թուրան») խորագրեալ գիրքը կոչ կ ընէր Միջին Ասիոյ եւ Կովկասի թրքալեզու ժողովուրդներու միաւորման՝ Թուրքիոյ ղեկավարած կայսրութեան մը հովանիին տակ[22]։

Նկարագրութիւն[10]

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ժամանակակից մը զինք նկարագրած է իբրեւ «վայելչակազմ, փոքրամարմին անձ մը՝ առատ աշխէտ (շագանակագոյն-կարմրավուն) մազերով եւ արտայայտիչ մեծ, արեւելեան աչքերով․ ան կարծիք ունի նիւթերու մեծ մասին մասին եւ օրուան հարցերը կը քննարկէ այնպիսի եղանակով մը, որ մարդս կը հմայէ ոչ այնքան իր ըսածներուն պատճառով, այլ որովհետեւ ատիկա այնքան տարբեր է սպասուածէն»[23]։

Մահ[10]

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Հալիտէ Էտիպ մահացաւ 9 Յունուար 1964-ին, Իսթանպուլ։ Անոր մարմինը ամփոփուեցաւ Իսթանպուլի Մերքեզէֆենտի գերեզմանատան մէջ[24]։

Ժառանգութիւն[10]

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

1970-ականներէն սկսեալ, «Օսմանեան եւ Թրքական Ուսումնասիրութիւններու Ընկերակցութիւնը» ուսանողներու կը շնորհէր Հալիտէ Էտիպ Ատըվարի անուան կրթաթոշակ։ Այն բանէն ետք, երբ Ատըվարի մասնակցութիւնը Հայոց Ցեղասպանութեան մէջ լայնօրէն յայտնի դարձաւ, Ընկերակցութիւնը փորձեց վերանուանել կրթաթոշակը․ սակայն, 2021-ի դրութեամբ անունը պահպանուած է, որովհետեւ ընկերակցութեան վարչութիւնը դեռ չէր ապահոված կրթաթոշակը հովանաւորող նուիրատուին համաձայնութիւնը։

Գլխաւոր Երկեր

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]
  • Raik'in Annesi («Րաիքին մայրը»)
  • Heyula («Ուրուականը»)
  • Seviye Talip (1910)
  • Handan («Հանդան», 1912)
  • Mevut Hükümler (1918)
  • Yeni Turan («Նոր Թուրան», 1912)
  • Son Eseri («Իր վերջին երկը», 1919)
  • Ateşten Gömlek (1922, անգլերէնի թարգմանուած իբրեւ The Daughter of Smyrna — «Զմիւռնիոյ դուստրը» կամ The Shirt of Flame — «Կրակէ շապիկը»)
  • Çıkan Kuri (1922)
  • Kalb Ağրısı («Սրտի ցաւ», 1924)
  • Vurun Kahpeye («Զարկէ՛ք պոռնիկին», 1926)
  • The Memoirs of Halide Edib (Նիւ Եորք-Լոնտոն, 1926, հրատարակուած անգլերէնով)
  • The Turkish Ordeal (Նիւ Եորք-Լոնտոն, 1928, յուշագրութիւն, հրատարակուած անգլերէնով)
  • Zeyno'nun Oğlu («Զէյնոյին որդին», 1928)
  • Turkey Faces West («Թուրքիան դէպի արեւմուտք կը նայի», Նիւ Հէյվըն-Լոնտոն, 1930)
  • The Clown and His Daughter (առաջին անգամ հրատարակուած անգլերէնով՝ 1935-ին, իսկ թրքերէնով՝ իբրեւ Sinekli Bakkal 1936-ին)
  • Tatarcık (1939)
  • Akile Hanım Sokağı (1958)
  • Inside India (առաջին անգամ հրատարակուած անգլերէնով՝ 1937-ին, իսկ թրքերէնով՝ իբրեւ Hindistan'a Dair ամբողջութեամբ՝ 2014-ին)
  • Türk'ün Ateşle İmtihanı (յուշագրութիւն, հրատարակուած 1962-ին, անգլերէնի թարգմանուած իբրեւ House with Wisteria)

Ժողովրդական Մշակոյթի Մէջ

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]
  • Ֆրենսիս Քազանի Halide's Gift («Հալիտէի նուէրը», 2001) վէպը պատանեկան պատմուածք մըն է Հալիտէ Էտիպի երիտասարդութեան եւ հասունացման մասին։
  • Հալիտէ Էտիպ կը յայտնուի իբրեւ կերպար քանի մը ժապաւէններու եւ հեռուստաշարքերու մէջ, ներառեալ՝ Kurtuluş, Cumhuriyet եւ The Young Indiana Jones Chronicles («Երիտասարդ Ինտիանա Ճոնզի քրոնիկները»):
  • Հալիտէ Էտիպի վէպերէն մի քանին նոյնպէս վերածուած են ժապաւէններու եւ հեռուստաշարքերու։ Անոնցմէ մէկն է Yolpalas Cinayeti («Եոլփալասի սպանութիւնը»)։
  • Հալիտէ Էտիպ նիւթն է The Greedy Heart of Halide Edib («Հալիտէ Էտիպի ագահ սիրտը») վաւերագրական ժապաւէնին, որ պատրաստուած է դպրոցական աշակերտներու համար։

Ծանօթագրութիւններ

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]
  1. 1 2 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr: open data platform — 2011.
  2. 1 2 Միջազգային տիպօրինակ անունների նույնացուցիչ — 2012.
  3. 1 2 http://muse.jhu.edu/journals/journal_for_early_modern_cultural_studies/v006/6.2andrea02.html
  4. 1 2 http://www.turkishculture.org/literature/literature/turkish-authors/halide-edip-adivar-246.htm?type=1
  5. 1 2 3 Roux P. d. Nouveau Dictionnaire des œuvres de tous les temps et tous les pays — 2 — Éditions Robert Laffont, 1994. — Vol. 1. — P. 18. — ISBN 978-2-221-06888-5
  6. 1 2 Brockhaus Enzyklopädie — F.A. Brockhaus, 1796.
  7. 1 2 https://islamansiklopedisi.org.tr/adivar-halide-edip
  8. ↑ https://islamansiklopedisi.org.tr/salih-zeki
  9. ↑ «Հալիտէ Էտիպը` Կոմիտասի մասին»։ Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն։ արտագրուած է՝ 2026-08-13
  10. 1 2 3 4 5 6 7 (անգլերեն) Halide Edib Adıvar, 2026-08-02, https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Halide_Edib_Ad%C4%B1var&oldid=1367353072, վերցված է 2026-08-21
  11. ↑ "Ottoman medal for 'compassionate' British lady to go under the hammer". Hurriyet Daily News. 24 January 2015.
  12. ↑ Adıvar, pages 431–471.
  13. ↑ Deringil, Selim (28 February 2019). "'Your Religion is Worn and Outdated': Orphans, Orphanages and Halide Edib during the Armenian Genocide: The Case of Antoura". Études arméniennes contemporaines (12): 33–65. doi:10.4000/eac.2090. ISSN 2269-5281. Appointed as the general director of education in Cemal Pasha's Syria, she was personally involved in the project of Turkification and Islamization at Antoura, although she was later to deny it in her memoirs.
  14. ↑ Fisk, Robert "Living Proof of the Armenian Genocide" (9 March 2010) The Independent
  15. ↑ Deringil, Selim (28 February 2019). "'Your Religion is Worn and Outdated': Orphans, Orphanages and Halide Edib during the Armenian Genocide: The Case of Antoura". Études arméniennes contemporaines (12): 33–65. doi:10.4000/eac.2090. ISSN 2269-5281. Appointed as the general director of education in Cemal Pasha's Syria, she was personally involved in the project of Turkification and Islamization at Antoura, although she was later to deny it in her memoirs.
  16. ↑ Fisk, Robert "Living Proof of the Armenian Genocide" (9 March 2010) The Independent
  17. ↑ Fisk, Robert "Living Proof of the Armenian Genocide" (9 March 2010) The Independent
  18. ↑ Panian, page xvii
  19. ↑ Deringil, Selim (28 February 2019). "'Your Religion is Worn and Outdated': Orphans, Orphanages and Halide Edib during the Armenian Genocide: The Case of Antoura". Études arméniennes contemporaines (12): 33–65. doi:10.4000/eac.2090. ISSN 2269-5281. Appointed as the general director of education in Cemal Pasha's Syria, she was personally involved in the project of Turkification and Islamization at Antoura, although she was later to deny it in her memoirs.
  20. ↑ Hülya Semiz (2008). İkinci Dünya Savaşı Döneminde Gazeteci Sabiha Sertel'in Döneme İlişkin Görüşleri (PDF) (MA thesis) (in Turkish). Istanbul University. p. 20.
  21. ↑ Börte Sagaster (2018). "'Cheers to the New Life' – Five Turkish serial novels of the 1930s in the popular magazine Yedigün". In Börte Sagaster; Theoharis Stavrides; Birgitt Hoffmann (eds.). Press and Mass Communication in the Middle East: Festschrift for Martin Strohmeier. Bamberg: University of Bamberg Press. p. 269. doi:10.20378/irbo-50016. ISBN 978-3-86309-527-7.
  22. ↑ Meyer, pages 161-162
  23. ↑ Ellison, Grace Mary. An English woman in a Turkish harem. (1915) London : Methuen & Co., Ltd.
  24. ↑ "Halide Edip Adıvar" (in Turkish). Yazar Mezar. Archived from the original on 14 September 2011. Retrieved 14 October 2011.
Վերցուած է «https://hyw.wikipedia.org/w/index.php?title=Հալիտէ_էտիպ&oldid=253693» էջէն