Հաթթինի Ճակատամարտ

Jump to navigation Jump to search

Կաղապար:Տեղեկաքարտ ճակատամարտ

Հաթթինի ճակատամարտ , 4 Յուլիս 1187-ին Երուսաղէմի թագաւորութեան խաչակիրներու Այուպեաններու ուժերու միջեւ տեղի ունեցած ճակատամարտ, որուն ընժացքին, Սալահ ալ-Տին ջախջախիչ յաղթանակ տարաւ ընդէմ խաչակիրներու։

Նախապատմութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Երուսաղէմի արքայ Պալտուին IV-ի կենդանութեան օրով, ան վարակուած է մահացու բորոտ հիւանդութեամբ. այս ժամանակ, գահը ժարանգած է անոր Եոթամեայ զարմիկ՝ Պալտուին V-ը, իսկ գահի խնամակալը եղած է Դրիբոլիի կոմս՝ Ռայմոնտ III-ը։ Ռայմոնտ, օգտուելով իր լիազորութիւններէն, քառամեայ հաշտութեան պայմանագիր կը կնքէ Սալահ ալ-Տինի հետ։ Մէկ տարի ետք, անչափահաս արքան կը մահանայ, եւ գահը կը ժառանգէ Պալտուին IV-ի քոյրեր՝ Սիպիլլան եւ Իզապելլան։

Մինչեւ Պալտուին IV-ի մահը Աքքայի մէջ տեղի ունեցած խորհրդաժողովի ժամանակ Երուսաղէմի պարոնները արքային կը խոստանան, որ անոր մահէն ետք, գահը Գի տը Լուզինեանին չանցնիր, եւ Հռոմի Պապը կ՛որողէ գահաժառանգը։

Մարտ 1185-ին, Պալտուին IV-ը։ Պարոնները մեռժելով իրենց տուած խոստումը եւ չսպասելով Պապի որոշումը, երկու հակամարտող ճակատներու կը բաժնուի՝ առաջին ճակատը Սիպիլլաին եւ անոր ամուսին Կի տը Լուզինեանին կ՛աջակցի (առաջին ճակատի համախոհներն էին Տաճարականներու միաբանութեան առաջնորդ՝ Ժերար տը Ռիդֆորը եւ Երուսաղէմի պատրիարքը), իսկ երկրորդ ճակատը Իզապելլաին եւ անոր ամուսին Օնֆռուա IV-ին կ՛աջակցէր (երկրորդ ճակատի համախոհներն էին՝ Պալիան տը Իբելինը եւ կոմս Ռայմոնտ III-ը)։ Արդիւնքը այն էր, որ 20-Մարտ 1189-ին, Սիպիլան եւ Կին թագադրուեցան։ Ռէնօ տը Շատիլյոն Եգիպտոսէն Տամասկոս գացող հարուստ կարաւանը կը կողոպտէ, որուն մէջը նաեւ կը գտնուէր Սալահ ալ-Տինի քոյրը, որ ինչպէս բոլորը, ինք եւս սպաննուեցաւ։ Սալահ ալ-Տինը պատուիրակութիւն կ՛ուղղարկէ Երուսաղէմ, պահանջելով յանձնել քաղաքը եւ Ռէնօ տը Շատիլյոնին։ Սակայն մերժում կը ստանայ։ Սալահ ալ-Տինը կը պաշարէ Ռայմոնտ III-ի հենարան՝ Տիբերիա քաղաքը։ 1187-ին Աքքայի մէջ պարոններու համաժողովի ժամանակ քաղաք կը հասնի Ռայմոնտի կնոջ սուրհանդակը՝ օգնութեան խնդրանքով։ Յաջորդ գիշեր, Տաճարականներու առաջնորդ՝ Ժերար տը Ռիտֆորի ճնշման տակ Կին կ՛որոշէ օգնութեան հասնիլ պաշարուած քաղաքին։ Յաջորդ առաւօտեան, կը սկսի զօրքերու շարժը։

ճակատամարտ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Խաչակիրներու ճամբան այդքան ալ երկար չէր (20քմ)։ Սակայն Պաղեստինի չոր եւ կիզիչ Յուլիսը կը դժուարացնէր անոնց ճամբան։ Խաչակիրները չկրցան ջուրի աղբիւրը հասնիլ մինչեւ մայրամուտ։ Ետ դարձի համար արդէն ուշ էր, եւ Ռայմոնտ III-ի խորհուրդով, զօրքերը հասան Հաթթին կոչուող մասը։ Վրանները պատրաստելէ ետք, Սալահ ալ-Տին հրամայեց այրել շրջապատի չոր բուսականութիւնը, եւ որուն հետեւանքով, տհաճ ծուխը պատեց ամբողջ երկինքը։ Երկար ժամանակ ետք, խաչակիրներու վիճակը աւելի վատացաւ, անոնք սկսան շնչահեղձ ըլլալ կրակի ծուխէն։ Սուլթանը հրամայեց նետաձիգներուն կրակ բանալ խաչակիրներու ճամբարի ուղղութեամբ։

Ռազմական խորհուրդի ժամանակ, Կիի կողմէն որոշում կայացուեցաւ անհապաղ յարձակում կատարելու սուլթանին ուժերու վրայ։ Զօրքերը սկսան գրոհի պատրաստուիլ։ Ռայմոնտ III լրացուցիչ ուժերը կը ղեկավարէր եւ ճամբար հասնելուն պէս իր խումբով առաջնագիծը կազմեց։ Թիկունքը կազմեցին Պալիան տը Իպելինը եւ Ժոսլէն Եդեսիացին։

Երբ խումբերը մարտական պատրաստութեան բերուեցան, Ռայմոնտի խումբէն վեց դաւաճան ասպետներ, «Սատանայական ոգիի ազդեցութեամբ հասան Սալահ ալ-Տինի մօտ, եւ անոր տեղեկացուցին քրիստոնեաներու բոլոր մտադրուածութիւններու մասին, եւ գրաւուած դիրքի իւրահատկութիւնները», սուլթանին խորհուրդ տուին անակնկալ գրոհով ջախջախել խաչակիրներուն։ Լսելով այս ամէնը, սուլթանը զօրքերուն հրամայեց անհապաղ դասաւորուիլ եւ գրոհել ասպետներուն։ Արքայական զօրքերու հետեւակայինները, տեսնելով սարակինոսներու առաջխաղացումը բարձրացան բլուրի վրայ եւ հրաժարեցան մարտնչելէ, չենթարկուելով՝ արքայի եւ պարոններու հրամաններուն եւ եպիսկոպոսներու աղերսներուն։ Ռայմոնտ III իր խումբով դիմաւորեց իսլամներուն, սակայն իսլամները խորամանկելով շրջափակեցին անոնց։ Յաջողեցաւ փրկուիլ միայն 10-20 ասպետներ նաեւ՝ կոմսը, Պալիան տը Իբելինին եւ Ժոսլէն Եդեսիացուն։

Aquote1.png Այդ ժամանակ Դրիբոլիի կոմս՝ Ռայմոնտ գրոհ նաաձեռնեց հիւսիսային ուղղութեամբ, որուն արդիւնքը այն էր, որ կրցաւ խուսափիլ ջախջախումէն, որ տեղի ունեցաւ խաչակիրներու բանակի հետ ՝ գոյացած էին մահուան ամպեր: Ծեր կոմսը իր ջոկատի առջեւէն կը ձիավարէր: Բլուրի լանջին փոշոտ ճամբայէն հեռացաւ խումբը դէպի Դրիբոլի: Aquote2.png


Արդիւնքներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

4 Ապրիլ 1187-ին խաչակիրները գլխովին ջախջախուեցան եւ շուրջ 17 000 զոհ տուին։ Ռէնո տը Շատիլյոն, Ժերար տը Րիդֆոր եւ շարք մը նշանաւոր ասպետներ որոնց մէջն է նաեւ Կին՝ գերի ինկան։ Սալահ ալ-Տին անձամբ գլխատեց Ռենոին՝ իր քրոջ վրէժը լուծելու համար: Մարտի ընթացքին, քրիստոնեաները նաեւ կորսնցուցին քրիստոնէութեան գլխաւոր մասունքներէն մէկը՝ Ամենափրկիչ խաչը (այն խաչը, որուն վրայ խաչեցին Յիսուս Քրիստոսը)։ «Այդ ողբի, տանջանքի, ցաւի եւ աւերածութիւններու օրը խաւարեցաւ նաեւ լոյսը»։ Սալահ ալ-Տին շարժեցաւ դէպի Երուսաղէմ։ Հաթթինի մէջ փրկուած Պալիան տը Իբելինը Սիպիլայի հետ միասին հերոսական ինքնապաշտպանութիւն կազմակերպեց Երուսաղէմի մէջ, սակայն զօրքերու քանակութիւններու խիստ անհավասարութեան պատճառով, 2 Հոկտեմբեր 1187-ին, քաղաքը ինկաւ: Սալահ ալ-Տինի յաղթանակը Հաթթինի մէջ սկիզբ հանդիսացաւ քրիստոնեաներու Սուրբ Երկրէն հեռացմանը։

Գրականութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Baldwin M. W, «Raymond III of Tripolis». Princeton, 1936.
  • Duggan A, «The Story of the Crusade». London, 1963.
  • Runciman S, «A History of the Crusades», 2 vols. Cambridge, 1952.
  • Schlumberger G, «Renaud de Châtillon…» Paris, 1898.
  • «Estoire d’Eracle…» (через цитаты авторов 19-20 вв.)
  • «The Crusades», the author and narrator Terry Jones. BBC, 1995

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Կաղապար:Խաչակիրների ճակատամարտերը Մերձավոր Արևելքում