Կնապաշտութիւն

Jump to navigation Jump to search

Կնապաշտութիւնը կապ ունի հասարակական կարծիքներու, քաղաքական տեղափոխութիւններու եւ բարոյախօսութեան հետ եւ մեծ չափով՝ կնոչ փորձառութիւններուն հետ, որոնք կը կապուին իրենց հասարակական, քաղաքական եւ տնտեսական ունեցած դիրքին։ Ան հասարակական շարժումն է որ կը կեդրոնանայ ցեղային տարբերութեան մարանումին, մարդոց իրաւունքներուն եւ հասարակութեան մէջ կնոջ գործառնութեան։ Կնապաշտութիւնը կրնայ նաեւ համարիլ գործօն քաղաքականութեան ջատագովութիւն որ կը պայքարի կնոջ վերարտադրողական միայն կարողութեան, ընտանեկան սաստկութեան դէմ, կանանց իրաւունքին հաւասար աշխատավարձք ստանալուն, սեռային ոտնաձգութիւններուն եւ սեռի զատորոշման համար:

Պատմութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Շառլ ֆուռիէ, «François Marie Charles Fourier»

Շառլ Ֆուռիէ (ֆր.՝ Charles Fourier) ֆրանսացի ընկերվարական փիլիսոփայ մըն էր։ Ան կը համարուի "féminisme" բառին ստեղծողը 1837 թուականին: Féminisme (feminism) եւ féministe (feminist) բառերը առաջին անգամ լսուեցան՝ Ֆրանսա եւ Հոլանտա 1872, Անգլիա 1890 եւ Ամերիկա 1910 թուականներուն: Իգական սեռի իրաւունքներու ջատագովները տարբեր պատճառներ եւ նպատակներ ունին: Ամենամէծ արեւմտեան պատմաբանները՝ իգական սեռի իրաւունքներու ջատագովները կը պնդեն որ այս շարժումները կանանց իրաւունքին համար, պէտք է նկատուին իբրեւ կնապաշտութեան շարժումներ: Ուրիշ պատմաբաններ կը հաստատեն որ արդի կնապաշտութեան շարժումները պէտք է սահման ունենան: Այս պատմաբաները կը գործածեն protofeminist բառը, որպէսզի նկարագրեն առաջին կնապաշտութեան շարժումները[1]:

Ալիքներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Արեւմտեան կնապաշտութեան պատմութիւնը բաժնուած է չորս «ալիքներու»: Առաջինը կը պարունակէ կանանց ընտրելու իրաւունքը, 19րդ -20րդ դարեր: Երկրորդ ալիքը կը սկսի 1960 տասնաեակին եւ կիները կ՛ունենան օրինական եւ հասարակական հաւասարութիւն: 1992-ին, երրորդ ալիքը կը յայտնուի եւ կը նկարագրուի անհատականութեան, կիներու իրաւունքներու գաղափարախօսութեան պայքարով: Չորրորդ ալիքը, որը տեղի կ՛ունենայ 2012-ին՝ սեռային ոտնձգութիւններուն դէմ պայքարն է․ կրնայ նկարագրուիլ նաեւ իբրեւ Me Too շարժում[2] [3][4]:

19 եւ 20 դարեր[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Առաջին ալիք'

Էմմէլին Պանկհարստ (Emmeline PankhurstՕ (1913)

Առաջին ալիքը դեղի ունեցաւ 19-20 դարերը: Անգլիան եւ Ամերիկան կը կապնուի կնոչ եւ մարդու միջեւ հաւասար ըլլալ ամուսնութեան մեջ: Նոր շարժում մը հայտնուեցաւ 1839-ին Անգլիա որը կը կոչուի <<Custody of Infants>>: Ան մեծ չափով կապ ունի երեխանց պահպանութիւնը եւ կանանց իրաւունքը ապահովեն իրենց երեխանները առաջին անգամ: Ետքը ներկայացաւ նոր շարժում մը Անգլիա որը կը կոչուի <<Married Women's Property>> 1870-1882 թուականներուն: Այս շարժումը նաւեւ հայտնուեցաւ հարաւ Վաղէս 1889-ին եւ Աւստրալիա 1890-1897: 19-ը դարը կեդրոնացաւ քաղաքական զորութեան եւ աւելի ճիշտ կանանց ընդրելու իրաւունքը, թէեւ ուրիշ իգական սեռի իրաւունքներու ջատագովները կը սպաղուեին նայեւ կանաց սեռային, վերարտադրողական եւ տնտեսական իրաւունքների հետ:

Կանանց ընդրելու իրաւունքը սկսուավ 19 դարը Անգլիայի Աւստրալէզեան գաղթականներեն: Նոր Զելանտա ինքնավարութեան գաղթականները թոյլ կուտան կանանց ընդրելու իրաւունքը 1893-ին: Աւստրալիայի հարաւ կողմը յաջորդեց այս քայլը 1895-ին: Բայց ընդհանուր Աւստրալիան աս ըրաւ 1902-ին:

1918 թուականին մարդոց շարժումը առիթ տուավ կանանց ընդրելու իրաւունքը բայց պէտք էր կիները ըլլան 30 տարեկանեն ավել: 1928 այս որէնքը փոխուեցաւ եւ կիները պէտք էին 21 տարեկանեն ավել ըլլայն: Էմմելին Պանկհարստ, Անգլիայի ամենայ մեծ գործօն քաղաքականութեան ջատագովը: Էմմելին Պանկհարստը յաստատեց որ ան փոխեց կնոչ պնդատիպը հասարակութեան մէջ:



Տե՛ս նաեւ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]