Կիլպըրթ կղզիներ
| Բնակավայր | |
|---|---|
| Կիլպըրթ կղզիներ | |
| անգլերէն՝ Gilbert Islands | |
 | |
| Երկիր |
 Քիրիպասի |
| Տարածութիւն | 279,23 քմ² |
| Բնակչութիւն | 29 884 մարդ (1947)[1], 40 679 մարդ (1963)[1], 46 398 մարդ (1968)[1], 50 025 մարդ (1973)[1], 53 843 մարդ (1978)[1], 61 226 մարդ (1985)[1], 67 508 մարդ (1990)[1], 71 757 մարդ (1995)[1], 78 158 մարդ (2000)[1], 83 683 մարդ (2005)[1], 93 791 մարդ (2010)[1], 99 633 մարդ (2015)[1] և 108 145 մարդ (2020)[1] |
| Կը գտնուի ափին | Խաղաղական Ովկիանոս |
| Ժամային գօտի | UTC+12:00 |
| Անուանուած է | Թոմաս Կիլպըրթ |
Կիլպըրթ կղզիներ (կիլպըրթերէն՝ Tungaru, անգլ․՝ Gilbert Islands)․ Խաղաղական ովկիանոսի կղզեխումբ, Բաբուա Նոր Կիանայի եւ Հաուայեան կղզիներուն (Հաուայի) միջեւ։ Կազմուած է 16 օղակղզիներէ եւ բուստային կղզիներէ։ Անոնք Քիրիպասի հանրապետութեան գլխաւոր կղզեխումբն են եւ կը ներառեն Միքրոնիզիայի արեւելան մեծ մասը։
Վարչական
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]Կիլպըրթ կղզիներուն օղակղզիները կ՛երկարին հիւսիս դէպի հարաւ գիծի վրայ ուղղութեամբ։ Կղզեխումբին տարածութիւնը 264 քլ² է, եւ բնակչութեան թիւը 83 382 է (2005-ի տուեալներ)։
Բնակուած են Միքրոնիզիացիներէ նախքան յայտնաբերուին եւրոպացիներէն։ 1765-ին Տոլֆին նաւուն նաւապետը՝ Ճոն Պայրոն, Կիլպըրթ կղզիները կը յայտնաբերէ։ Իսկ կղզիները իրենց անունը առած են Համֆրէյ Կիլպըրթէն երբ ան 1788-ին կղզիները հետազօտեց։
Նախապատմական շրջան
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]Կղզիները քանի մը հազարամեակներ՝ առ նուազն 2000-3000 տարիներ, բնակուած են Ովկիանիացիներէն։
Պատմութիւն
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]27 Մայիս 1892-էն կղզիները, Էլիս կղզիներուն հետ Բրիտանական կայսրութեան մաս կը կազմէին։ 1915-ին բրիտանական գաղթատիրութեան մաս կազմեցին։ 1976-էն մինչեւ 1978 Կիլպըրթ կղզիները անջատուեցան Էլիս կղզիներէն։ 1979-ին անկախացան եւ Պանապային հետ (Ocean Island) կազմեցին Քիրիպասի պետութիւնը՝ Ֆինիքս տասը կղզիներէն ութն եւ Գիծին 11 կղզիներէն ութն։
Եւրոպացիներուն հետ շփում
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]Կղզիներուն առաջին անգամ հանդիպեցան՝
1606,Պութարիթարի եւ Մագին կղզիներ․ փորթուկալացի ծովակալ՝ Բետրօ Ֆերնանտես տէ Քուէյրոս։
1765, Նիքունաու կղզի․ բրիտանացի ծովակալ եւ փոխ-նաւապետ՝ Ճոն Պայրոն։
1788, Գուրիա, Արանուքա, Թարաուա, Ապայանկ, Պութարիթարի եւ Մագին․ բրիտանացի ծովակալներ՝ Հրամանատար Թոմաս Կիլպըրթ եւ Հրամանատար Ճոն Մարշալ։
1820, Ատամ Եոհան ֆոն Գրաուզընսթերն կղզիները «Կիլպըրթ կղզիներ» կը կոչէ, ի պատիւ Թոմաս Կիլպըրթին՝ առաջինն էր որ արշիպեղագոսը ճեղքեց 1788-ին։ Իսկ, ֆրանսացի հրամանատար Լուի Տիւբերէ առաջինը եղաւ որ արշիպեղագոսը քարտէսագրեց La Coquille-ով (ապա՝ Astrolabe) շրջանաւարկեց երկրագունդը։
Մշակոյթին մէջ
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]Կիլպըրթ կղզիներուն ջուրերուն մէջն է որ հաւանաբար խորտակուած է «Pequod» Հերման Մելվիլի «Moby-Dick» վէպին մէջ։
Գլխաւոր կղզիներ
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]Կղզեխումբին գլխաւոր կղզիներն են՝
| Գլխաւոր Կղզիներն ու անոնց գլխաւոր աւանը | |||
|---|---|---|---|
| Օղակղզի (Atoll) / կղզի | Գլխաւոր աւան | բնակչութեան թիւ
(2005) |
Կղզիներու նուազագոյն թիւ |
| Հիւսիսային Կիլպըրթ կղզիներու նախկին վրչ․ շրջան | |||
| Մագին | Մագին | 2 385 | 6 |
| Պութարիթարի | Թեմանոկունուէա | 3 280 | 11 |
| Մարագէի | Ռաուանաուի | 2 741 | 1 |
| Ապայանկ | Թուարապու | 5 502 | 4-20 |
| Թարաուա | Պեթիօ | 45 989 | 9+ |
| Կեդրոնական Կիլպըրթ կղզիներու նախկին վրչ․ շրջան | |||
| Մէանա | Թեպուանկեթուա | 1 908 | 9 |
| Ապեմամա | Գարիաթեպիքէ | 3 404 | 8 |
| Գուրիա | Թապոնթեպիկէ | 1 082 | 2 |
| Արանուքա | Թագաէանկ | 1 158 | 4 |
| Նոնութի | Թէուապու | 3 179 | 12 |
| Հարաւային Կիլպըրթ կղզիներու նախկին վրչ․ շրջան | |||
| Թապիթէուէա | Պուարիքի | 4 898 | 2+ |
| Պերու | Թաուպուքինպերու | 2 169 | 1 |
| Նիքունաու | Ռունկաթա | 1 912 | 1 |
| Օնոթոա | Պուարիքի | 1 644 | 30 |
| Թամանա | Պագագա | 875 | 1 |
| Արորաէ | Ռորեթի | 1 256 | 1 |
| Կիլպըրթ կղզիներ | Հարաւային Թարաուա | 83 382 | 117+ |
Աղբիւրներ
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]Ծանօթագրութիւններ
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 2020 Population and Housing. General Report and Results — Bairiki: National Statistics Office of Kiribati, 2021. — 183 p.
- ↑ Moby-Dick․ Անտրէ Գալվել, 12-8-2018
- ↑ Moby-Dick գիրքը, 1-8-2026
- ↑ 2010-ի Քիրիպասիի մարդահամար(անգլերէն)
- ↑ Կիլպըրթ եւ Էլիս կղզիներուն անջատումը, W. David McIntyre, 2-12-2017(անգլերէն)
- ↑ Naval History Homepage-Խաղաղական ովկիանոսին մէջ ռազմական արշաւներ, Ա․Մ․Ն․ եւ դաշնակիցներուն կողմէն, 1941-42(անգլերէն)