Կիլիկիոյ Տարազներ

Jump to navigation Jump to search
Կիլիկիոյ հարս

Կիլիկիոյ տարազ, հայկական ազգային հագուստի տարատեսակ մը, որ կ'առանձնանար զարդաձեւերու, գունային համադրութեան եւ ամբողջ յօրիւնուածքի իր ռիթմիկ ու ոճական նկարագրով։

Կիլիկիոյ երկու սեռի զգեստաձեւերը 19-դարու սկիզբը ձեւաւորուած էին Հայկական լեռնաշխարհէն այստեղ տեղափոխուած տարբեր ազգագրական խումբերու ու հագուստներու խառնուրդէն: Այդ է պատճառը, որ անոր մէջ կը գերազանցէին Բարձր Հայքի եւ Վասպուրականի տարազաձեւերը` բնակլիմայական պայմաններէն ելնելով` թեթեւացած եւ նրբացած: Կանայք կը կրէին Վասպուրականի կնոջ գլխու յարդարանքը, առանց գլանաձեւ մասի եւ երեսը չէին ծածկեր: Մարաշի եւ այլուր կնոջ գլխու ոսկեշար շերիտը (նեղ ժապաւէն) եւ գլխաշորը կրելու ձեւը յատուկ էր Բարձր Հայքի տարազին: Տեղ-տեղ կարճ բաճկոնիկը կը կրէր Կարնոյ եւ Կեսարիոյ զգեստի ձեւերը: Զեյթունի կանանց շրջազգեստը կրկնօրինակ էր Վասպուրականի տարազատեսքը, բայց գոգնոցը զարդազուրկ էր[1]:

Պատմութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Կիլիկեան Հայաստանի Խաչակրաց արշաւանքներու ժամանակ 12-13-րդ դարեր հայկական տարազը ենթարկուեր է եւրոպական շարք մը երկրներու մէջ գործածուող տարազներու փոխազդեցութեանը։ Ուշ միջնադարին հայկական աւանդական տարազը մասամբ ենթարկուեր է թրքական, թաթարական, եւ քրտական նուաճողներու տարազներու ազդեցութեանը, իսկ շարք մը նահանգներու ու գաւառներու մէջ պահպանուեր են մինչեւ 19-րդ դարու վերջը եւ 20-րդ դարու սկիզբը[2]։

Կանանց զգեստներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Զէյթունի, Սիսի, Հաճընի, Ատանայում եւ Մարաշի գոյութիւն ունէր կանացի զգեստի մէկ համալիր, որ բաղկացած էր սպիտակեղենէն, վերնազգեստէն, գոտիէն, գոգնոցէն եւ գլուխի յարդարանքէն: Այն նոյն էր թէ՛ ամռանը եւ թէ՛ ձմռանը:

Շապիկը սպիտակ էր կամ ներկուած կտորէն, կը հասնէր մինչեւ սրունքները, կուրծքը երկար բացուածք ունէր: Կիլիկիոյ կնոջ հանդերձանքը գլխաւորապէս կտաւէն էր, մինչդեռ հայկական միւս գաւառներու մէջ միայն սպիտակեղէնն էր կտաւէն:

Վերնազգեստի երիզը գործուած կամ տպուած կտորի ժապաւէնով էր: Գօտին նոյնպէս կտաւէն էր, ուներ 3 մեթր երկարութիւն եւ ծայրերը ծոպաւոր ժապաւէնազարդով էր: Կանայք գօտիէն կը կախէին արույրէ շղթայով դանակ՝ առօրեայ գործածութեան համար: Ձմռանը վերնազգեստի վրայէն կը հագնէին բաճկոն: Ասոր ձեւուածքը նման էր Արեւմտեան Հայաստանի միւս գաւառներու մէջ տարածուած բաճկոններուն:

Մարաշի եւ Զէյթունի կանանց տարազներու միջեւ գոյութիւն ունէր տարբերութիւն: Մարաշի մէջ կը գործածէին բամբակեայ խոշոր հիւսուածքով քաթան, ինչպէս նաեւ կը հագնէին երփներանգ կտաւի շրջազգեստ:

Կիլիկիոյ կանանց գլխու յարդարանքին բնորոշ էր երփներանգութիւնը: Աղջիկները ունէին 2-5 հիւսած ծամ, որու ծայրերուն կը կապէին ժապաւէն: Ժապաւէնը կը զարդարուէր (ուլունք) հլուններով եւ արծաթեայ զարդերով:

Ուրմիոյ մէջ աղջիկները կը դնէին կարմիր ֆեսեր, որ կը զարդարուէր երկու եղանակով, կամ գագաթին կ'ամրացուէր արծաթեայ նախշազարդ, կամ 4-5 շարքով կ'ամրացուէր դրամներ: Վրայէն կը կապուէր քանի մը գլխաշոր:

Տղամարդկանց զգեստ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Կիլիկիոյ մէջ տղամարդիկ շապիկին վրայէն կը հագնէին պարեգօտի, որ բրդեայ գծաւոր կտորէ է կամ մանուսայէ (բամբակէ կտոր), իսկ ձեւուածքով նման էր Վասպուրականի իշլիկին (Վասպուրականի Ասորիներու զգեստ) իշլիկ, միայն աւելի երկար: Կը հաւաքուէր անդրավարտիքի մէջ եւ կը կապուէր գծաւոր կտորէ կարուած լայն գօտիով: Անդրավարտիքը խոնջանով էր, գրպանով, կապոյտ մահուդէն, կողմերը կարեր չունէր: Բոլոր կարերը, փողքրը կ'ասեղնագործուէին ոսկեթելով կամ մետաքսեայ տրէզով (հագուստի զարդարան, արաբերէն՝ թիրազ): Գրպանի բերանը կ'ասեղնագործուէր:

Պարեգօտի վրայէն կը հագնէին քղամիդ, կամ չուխա, ձմռանը՝ աբա (բրդեայ կտոր) ( Սասունցիներուն ամէնէն յարգի հագուստը աբան էր): Աբայի թեւքերը հիմքը լայն էր, թեւքաբերանը հաւասար: Թեւքերի երկարութիւնը կը հասնէր մինչեւ արմուկները:

Գօտին կը պատրաստուէր Կիւրինի բրդեայ կտորէն, որուն մեջ ալ կը տեղադրուէր ատրճանակը:

Կիլիկիոյ մէջ տղամարդիկ գլխու գագաթը մազերու փունջ մը կը դնէին (ձար այսինքն կոշտ մազ): Գլխուն կը դնէին մէկէն մինչեւ 5 ֆես՝ իրարու վրայ հագնուած: Ֆեսին կը փաթաթէին տարբեր գոյնի մինչեւ 6 փաթաթան: Երիտասարդներու ֆեսի փնջիկը կը հասնէր մինչեւ ուսերը:

Գրականութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Նազիկ Ավագեան Հայկական ժողովրդական տարազը. — Երևան: Հայկական ՍՍՀ ԳԱ Հրատարակչութիւն, 1983.
  • Առաքել Պատրիկ Հայկական տարազ. — Երևան: Հայկական ՍՍՀ ԳԱ հրատարակչութիւն, 1967.

Տե՛ս նաեւ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]