Խրիմի Մանրանկարչական Դպրոց

Jump to navigation Jump to search

Խրիմի կամ Ղրիմի մանրանկարչական դպրոց, հայկական մանրանկարչութեան դպրոց Ղրիմի մէջ։ Խրիմի հայկական գաղութը գոյատեւած է 13-19-րդ դարերուն։ Այնտեղ կառուցուած եկեղեցիներուն եւ վանքերուն մէջ գրուած եւ նկարազարդուած են բազմաթիւ ձեռագիրներ (միայն Երեւանի Մեսրոպ Մաշտոցի Անուան Մատենադարանին մէջ կը պահուի Ղրիմի մէջ ընդօրինակուած շուրջ 300 հայերէն  ձեռագիրներ)։

Խրիմի մանրանկարչական դպրոց[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Խրիմի մանրանկարչական դպրոցը, հայ մանրանկարչութեան կարեւոր ճիւղերէն մէկն է։ Խրիմի հայ նկարիչներուն ստեղծագործութիւններուն մէջ նկատելի են հայրենիքի արուեստի աւանդներն ու Կիլիկեան մանրանկարչութեան ազդեցութիւնը (14-րդ դարու վերջերուն Խրիմ գաղթած էին նաեւ Կիլիկիայէն հայ մանրանկարիչներ)։ Խրիմի մանրանկարչութեան վրայ որոշակի ազդեցութիւն ձգած է նաեւ նոր միջավայրը, ուր ապրած եւ ստեղծագործած են տարբեր ժողովուրդներ։

Հայ մանրանկարիչները ստեղծած են արուեստ, զոր կը բնորոշուի բարձր արհեստավարժութեամբ, գծային ու երփներանգային ձեւերու իւրօրինակ զուգորդումով։

Ֆոնի ոսկին յաճախ կը փոխարինուի մուգ կապոյտ գոյնով, որ մանրանկարներուն կը հաղորդէ ընդգծուած արտայայտչականութիւն եւ խորհրդաւորութիւն։

Գրչութեան առաւել կարեւոր կեդրոններն էին Կաֆա կամ Թէօտոսիա (այսօր` Ֆէոտոսիա) եւ Մուրխաթը (այժմ՝ Ստարի Կրիմ)։ Այնտեղ աշխատած են Գրիգոր Սուքիասեանցը, Առաքելը, ողջ Խրիմի մէջ հռչակուած Նատերի որդիներ Աւետիսը եւ Ստեփանոսը, վերջինիս որդի՝ Յովհաննէսը։

Երբ 15-րդ դարու վերջաւորութեան թաթարները եւ թուրքերը գրաւած են Խրիմը, հայ գաղութի մշակութային կեանքը անկում արձանագրած է։

Գրչատուներու գործունէութիւնը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Գրչատուներու գործունէութիւնը կրկին կ'աշխուժանայ 17-րդ դարուն։ Նկարիչներէն են Նաղաշ էոլպեն, Նիկողայոս Ծաղկարարը, Խասպեկը, որոնք կը շարունակեն իրենց նախորդներուն լաւագոյն աւանդութիւները։

Տպագրութեան արհեստագիտութեան զարգացումով մանրանկարչական արուեստը իր տեղը կը զիջի փորագրութեան, հաստոցային գեղանկարչութեան։ Այս ասպարէզներուն մէջ եւս Խրիմի հայերը մեծ յաջողութիւններ կ՛ունենան, որուն ամենավառ ներկայացուցիչը աշխարհահռչակ ծովանկարիչ Յովհաննէս Այվազովսկիի ստեղծագործութիւններն են։

Գրականություն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Ալպօյաճեան Ա․, Պատմութիւն հայ գաղթականութեան, Ե․ 2, Գահիրէ, 1955։
  • Միքայէլեան Վ․, Խրիմի հայկական գաղութի պատմութիւն, Ե․, 1964։ ․
Այս յօդուածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցուած է Հայկական սովետական հանրագիտարանէն, որի նիւթերը թողարկուած են` Քրիեյթիւ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թոյլատրագրի ներքոյ։  CC-BY-SA-icon-80x15.png

Կաղապար:Հայկական մանրանկարչություն