Լուվրի Պալատ

Jump to navigation Jump to search
Լուվրի Պալատ
Paris - Palais du Louvre - PA00085992 - 1345.jpg
Տեսակ Պալատ
Երկիր Ֆրանսա
Տեղագրութիւն Փարիզի 1-ին շրջան[1]
Կազմուած է Louvre Colonnade եւ Cour Carrée
Տեսակ Պալատ
Հասցէ Ռիվոլի
48°51′39.70″ հս․ լ. 2°20′9.19″ ավ. ե. / 48.8610278° հս․. լ. 2.3358861° ավ. ե. / 48.8610278; 2.3358861


Լուվրի Պալատ (ֆր.՝ palais du Louvre), կամ պարզապէս Լուվր, Փարիզի հին թագաւորական ամրոց է, որ վերակառուցուած է որպէս պալատ, հաստատուած Սենայի աջ ափին՝ Տիւլերի այգիի եւ Սեն Ժերմեն-Լոսերուա եկեղեցւոյ միջեւ։ Այսօր Լուվրը աշխարհի ամենահարուստ թանգարաններէն մէկն է:

Լուվրի ներկայի շէնքի կառուցումը տեւած է գրեթէ հազարամեակներ եւ անբաժանելի է Փարիզ քաղաքի պատմութենէն:

Լուվրի Պատմութիւնը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Բառին Ծագումը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Լուվրի առաջին ամրոցը կառուցուած է Ֆիլիպ–Օգոստոսի օրով, «Լիւբարա» (Lupara) կոչուող տարածքին մէջ։ Բառին ծագումը անյայտ է։ Հաւանաբար լատինական «լիւբուս» (lupus) բառէն սեռած է եւ կը նշանակէ գայլերու բնակութեան վայր։

«Լուվր» բառի ծագումին միւս տարբերակը կը վերաբերի այն ֆրանկներու լեզուին, որոնք եղած են ֆրանսացիներու նախնիները․ «lauer» կամ «lower» բառը հին ֆրանսերէնով կը նշանակէ «պահակային աշտարակ»։

Բայց նման բառ եղած է նաեւ այն գերմանական ցեղերու լեզուին մէջ, որ ունեցած է ոչ լատինական ծագում։ Ֆրանսացի պատմաբան Անրի Սովալը (Հենրի Սովվալ (1623-1676)) համաձայն «լուվր» բառը ծագած է «leovar, lovar, lover, leower ou lower», որ կը նշանակէ «ամրոց» կամ «ամրութիւն»:

Միջնադարեան Լուվրը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ռիչըրտ Առիւծասրտի հետ խաչակրած արշաւանքին պատրաստուելու ժամանակ Ֆիլիպ-Օգոստոս թագաւորը կը փորձէ պաշտպանել իր քաղաքը արտաքին յարձակումներէն, եւ յատկապէս իր հարազատներու ու Ֆրանսայի գահի յաւակնորդ Պլանտագենետներուկողմէ։ Ամրոցի նոր պատի շինարարութիւնը սկսած է 1190 թուականին եւ շարունակուած է 20 տարի։ Ամրոցի պատի աշտարակներէն մէկը, որ յենուած էր Սեն գետին, կոչուած էր Լուվրեան։ Անոր նմանող աշտարակը, որ կը գտնուէր հակառակ ափին, կը կոչուէր Նելսկի։ Ֆիլիպ Օգոստոսի հրամանով Լուվրի աշտարակի առջեւի մարգագետինը դարձաւ ամրոցի կառուցման տեղը, որ հետագային դարձաւ թագաւորական ամրոց, իսկ աւելի ուշ աշխարհի ամենայայտնի պալատներէն մէկը։ Ամրոցին պատը կը կտրէր կ'անցնէր այժմեան Լուվրի ներքին բակը (Քառակուսի բակ)՝ տեղադրուած պալատական համալիրի արեւելեան մասին մէջ։ Առաջին ամրոցը կը գտնուէր քառակուսի բակին հարաւ-արեւմտեան մասը։ Իր ժամանակին համար ամրոցը եղած է գրեթէ անառիկ։ Անոր կեդրոնական մասը կանգնած էր երեսուն մեթրանոց գլխաւոր աշտարակը: Ամրոցը կը պաշտպանուէր 10 աշտարակներով, ատամնաւոր պատերով 2,5 մեթր հաստութեամբ հաստատուած [[Բացուող թեքեր|[2]։ Լուվրի մէջ տեղադրուած էր արքայական գանձարանը, բանտը եւ զինանոցը, այդ ժամանակ արքայական պալատը կը գտնուէր Սիտէ կղզիի արեւմտեան մասը։ XIV դարուն, Գարլոս V-ի ժամանակ Փարիզի տարածքներու ընդլայնման կապակցութեամբ կառուցուեցան ամրոցի պատեր, որոնք աւելի մեծ տարածք կը զբաղեցնէին եւ Լուվրը մասամբ կորսնցուց նախկին պաշտպանական իմաստը։ Գարլ V-ը Սիտէ կղզիէն իր նստավայրը տեղափոխեց Լուվր։ Նախկին ամրոցը վերափոխուեցաւ արքայական շքասենեակի, յայտնուեցան բնակելի հատուածներ, շքամուտք, գոյութիւն ունեցող շինութեան մէջ բացուեցան պատուհաններ, տանիքը ծածկուեցաւ վառարաններու խողովակներով եւ գմբեթներով, հին արքայական պալատէն Լուվր տեղափոխուեցաւ 973 գիրքերէ բաղկացած գրադարանը, որ իր ժամանակի համար հսկայական հաւաքածու էր[2]։ Լուվրի արտաքին տեսքին մասին լաւ պատկերացում կու տայ փորագրութիւնը, որ տեղադրուած է «Իշխան Բերինսկիի հրաշագեղ Ժամագիրքին մէջ»[2]։

Լուվրը Վերածնունդի Դարաշրջանին[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Գարլ V–էն ետք ֆրանսացի թագաւորները նախընտրեցին ապրիլ Լուարայի ամրոցներուն մէջ։ 1546 թուականին Ֆրանցիսկ Առաջինը որոշեց Լուվրը դարձնել իր գլխաւոր նստավայրը Փարիզի մէջ։ Ան կը հրամայէ քանդել գլխաւոր աշտարակը եւ կը յանձնարարէ ճարտարապետ Պիեռ Լեսկոյին եւ քանդակագործ Ժան Գուժոնին վերածնունդի ոգիով ժամանակակից պալատի կառուցումը։ Աշխատանքները սկիզբ առին անոր մահէն ոչ շատ առաջ։ Անոր որդիին՝ Հենրիխ II֊ի օրոք աշխատանքները շարունակուեցան։ Լեսկոյի թեւը տեղադրուած է քառակուսի բակին հարաւ-արեւմտեան մասը, քառակուսի բակէն Նապոլիոնի բակի ելքէն դէպի ձախ։ Ան կը հանդիսանայ Լուվրի պահպանուած մասերէն հնագոյնը։ Համադրումներու ազնուականութեան, դասական ոճի իւրայատուկ կիրառման, հորիզոնական եւ ուղղահայեաց բարձրութիւններու խիստ հաւասարակշռութեան, քանդակագործութեան ձեւաւորման հարստութեան եւ բարդութեան շնորհիւ, Լեսկոյի թեւը կը ճանչցուի ֆրանսական ճարտարապետութեան գլուխ գործոցներէն մէկը: Թեւի կեդրոնական մասը ընդգծուած է մուտքի դրան ձեւաւորմամբ եւ կիսակլոր մասով։

1564 թուականէն Եգաթերինա Մետիչի թագուհին սկսաւ նոր պալատի կառուցումը Լուվրի մօտ։

Հենրի IV֊ը եւ Լուվրը, Մեծ Նախագիծի Ծնունդը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

1589 թուականին Հենրի IV-ը թագաւոր դառնալով սկսաւ «Մեծ նախագիծ»ը իրականացնել, որուն մէջ կը մտնէր ներքին բակը մեծցնելու համար միջնադարեան ամրոցի մնացորդներու հեռացումը եւ Թիւիլրի ու Լուվրի պալատներու միաւորումը: Պալատները միացած էին մեծ սրահի օգնութեամբ՝ ճարտարապետներ Ժագ Անդրուէյի եւ Լուի Մետեզոյի նախագիծով: Մեծ սրահի ներքին յարկը զբաղուած էին կրպակներով եւ արհեստանոցներով, գարտինալ Ռիշելէյի օրով շինութեան մէջ տեղադրուած էին դրամատունն ու տպարանը։

17-րդ դարուն լուվրեան սրահներէն մէկը դարձած էր ապաստան այն վարպետներուն, որոնք չէին մտած մասնագիտական ցեխերու կազմին մէջ։

1607 թուականի թագաւորական հրամանէն.

«Մենք կարգադրեցինք կառուցել շինութիւնը այնպէս, որ այնտեղ կարողանան յարմարաւէտ տեղաւորուիլ լաւագոյն արհեստաւորներն ու վարպետները, եւ կարողանան զբաղուիլ ինչպէս գեղանկարչութեամբ, քանդակագործութեամբ, ոսկեայ եւ արծաթեայ իրերու արտադրութեամբ, թանկարժէք քարերու մշակմամբ, այնպէս ալ ուրիշ այլ արուեստներով, աշխատելով ինչպէս մեր պալատի համար, այնպէս ալ մեր հպատակներու համար»:

Յաջորդ տարուայ հրամանին մէջ նշուած էին նաեւ զէնք, հիւսնի ապրանքներ, օծանելիք, աղբիւրի խողովակներ, ֆիզիքական գործիքներ, գորգեր եւ արեւելեան ապրանքներ արտադրող վարպետներ: Անոնք որոնք կ'ապրէին Լուվրի մէջ, կ'ազատուէին ցեղերու վերահսկումէն եւ կը գտնուէին թագաւորի հովանաւորութեան տակ: Ոչ ոք չէր կրնար անոնց արգիլել հրապարակայինօրէն աշխատելէ եւ չնայած ցեխերու բոլոր բողոքներուն, անոնք հանգիստ կ'արտադրէին եւ կ'իւրացնէին իրենց ապրանքները: Ցեխերու վարպետները ստիպուած կը սահմանափակուէին յայտարարութեամբ, թէ ոչ մէկ պարկեշտ վարպետ Լուվրի մէջ չաշխատիր, որուն ոչ ոք ուշադրութիւն չի դարձներ:

Լիւդովիկ XIII-ի թագաւորութիւնը (1610—1643)[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Առանձին, իրարմէ անկախ աշխատող վարպետներու հաւաքածուներէն Լուվրի սրահը հետզհետէ վերածուեցաւ ընդարձակ, աշխատանքի բաժանման վրայ հիմնուած արտադրութեան կեդրոնի, որ կ'արտադրէր շքեղ ապրանքներ։ Լուվրի սրահին մէջ արհեստներով կրնային զբաղիլ որեւէ ազգութեան պատկանող մարդիկ եւ հանդիսատես, որոնք կը քալէին 210 մեթր երկարութեամբ սրահին մէջ եւ իրենց արհեստանոցի մուտքին մօտ կը հանդիպէին բազմաթիւ իտալացիներու եւ ֆլամանտցիներու: Ցուցանակներու վրայ պատկերուած էին հոլանտացի կողաւորող վարպետի եւ թրքական գորգերու գործարանատիրոջ անուններ:

1620-ական թուականներուն, Լիւդովիկոս XIII–ի օրով, Ժան Լեմերայի նախագիծով կառուցուած է քառակուսի բակի կեդրոնական տաղաւարը, երեք կամարակապ անցուղիով (Ժամացոյցներու տաղաւար)։ Այդ ժամանակ Քառակուսի բակը ճանչցուած էր շատ նեղլիկ, եւ Լեմերսէյի նախագիծին համաձայն բակին մակերեսը նախատեսուած էր ընդարձակել։ Այդ մտայղացումը յաջողեցաւ իրականացնել յաջորդ թագաւոր՝ Լիւդովիկոս XIV-ի։

Լուվրը Լիւդովիկոս XIV-ի Ժամանակ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Լիւդովիկոս XIV, որ տեղափոխուած էր Վերսալ, հսկայական շինարարական նախագիծերը սկսաւ իրագործել Լուվրի մեծ վերակառուցմամբ։ Պալատը շրջապատող հին շինութեան մէկ մասը քանդուեցաւ։ Ընդլայնուած հարաւային թեւին մէջ որոշուեցաւ կառուցել նոր մասնաշէնքեր, որոնք կը փակէին ներքին բակի քառակուսին։ Այդ ժամանակաշրջանի գլխաւոր շինութիւնը դարձաւ Արեւելեան սիւնաշարը:

Թագաւորի ցանկութեամբ քաղաքի կեդրոն փոխարկուած Լուվրի ճակատամասը՝ արեւելեանը, պէտք է իր շքեղութեամբ իւրայատուկ ըլլար: Անոր կառուցման համար 1664 թուականին թագաւորական մատակարարման պետ Ժան Բաստիստ Կոլպերի կողմէ տեղի ունեցող մրցոյթին ներգրաւուեցան այդ ժամանակի ամենալաւ ճարտարապետները, ինչպէս՝ ֆրանսացի Լուի Լեւոն եւ Ֆրանսուա Մանսարը, իտալացի Ջովանի Լորենցօ Պերնինին: Պերնինիի նախագիծը՝ կ'առաջարկէր քանդել պալատը եւ անոր տեղը կառուցել նոր շէնքեր: Սոյն նախագիծը բացասական կերպով ընդունուեցաւ ինչպէս արքունական պալատի, այնպէս ալ ֆրանսական ճարտարապետներու կողմէ։ Սակայն, մասնակիցներէն իւրաքանչիւրը հովանաւորութիւն կը փնտռէր արքունիքի մէջ, և Կոլպերը ինտրիգներուն կեցնելու նպատակով ճարտարապետներուն պարտադրեց համատեղ աշխատիլ նախագիծը իրականացնելու համար։ Այդ նախագիծի մշակման մէջ հիմնական ներդրում ունեցած է Գլոտ Բերոն:

Շինարարութիւնը տեղի ունեցած է 1667-1673 թուականներուն: 173 մեթր երկարութեամբ ճակատամասը ունի երեք յարկ: Զարդարումէ զուրկ ներքին յարկը կառուցուած է զանգուածային պատուէրով։ Ճակատամասին գոյութիւն ունէին երկրորդ եւ երրորդ յարկերը միաւորող կրկնակի սիւներ, անոնց կը կրկնեն կեդրոնական տաղաւարի սիւները:

Եզրային տաղաւարները եւ գլխաւոր տաղաւարը կը ստեղծեն խորութիւն։ Ժամանակակիցները նկատել են բարձր տանիքներու բացակայութիւնը, որոնք նախապէս բնորոշ էին ֆրանսական քաղաքացիական ճարտարապետութեան։ Նորարարութիւն էր նաեւ սիւներու առանձնացումը պատի հարթութենէն: Նախապէս ընդունուած էր օգտագործել կիսասիւներ:

Զոյգ սիւներու տեղադրումով Բերոյին յաջողուեցաւ մեծցնել պատուհանի բացութիւնները, որոնք շինութիւնը կը դարձնէին ամբողջական, բայց ոչ միապաղաղ, եւ համամասնութիւններու խիստ պահպանման շնորհիւ աւելի լուսաւոր: Սակայն Լիւդովիկոս XIV- ը սառած էր Փարիզի նկատմամբ եւ 1680 թուականին Արեւելեան սիւնաշարի շինարարութեան աւարտէն ետք, արքունական պալատը վերջնականապէս տեղափոխեց Վերսալ: Մեծանուն վերակառուցումը ընդհատուեցաւ: Արեւելեան ճակատամասի հզօր սիւնաշարի ետեւը կը թաքնուէին բակի անաւարտ շէնքերը, որոնց շինարարական աշխատանքները ամբողջացան XIX դարուն[2]։

Լուվրեան սրահի հիմնադրումէն կէս դար յետոյ այնտեղ ապրող վարպետներուն քանակը զգալիօրէն աճած է: Հոն հիմնադրուեցան գորգագործական, զինագործական, ոսկերչական եւ կահոյքագործական արհեստանոցներ: Արհեստանոցներէն մէկը կը ղեկավարէր մետաղ կտրող եւ ոսկեզօծող արհեստաւոր Անտրէ-Շարլզ Պուլը: Անոր արհեստանոցին մէջ կար 18 աշխատասեղան՝ սեւ փայտէ ապրանքներ արտադրելու համար, երկու հիւսնի աշխատասեղան, այնտեղ նաեւ կ'աշխատէին սղոցաքաշներ, պրոնզագործներ եւ առանձին մասեր սարքող ու վերջնական տեսքի բերող վարպետներ։ Պուլի հետ միասին աշխատանքի ընթացքին կը հետեւէին նաեւ անոր որդիները: Անոր արհեստանոցը կը նկատուէր արտադրութեան կեդրոն մը, որ փայտէ եւ պրոնզէ կը պատրաստէր որեւէ տեսակի կահոյք, ինչպէս՝ սեղաններ, խճանկարային գրասենեակներ, գունաւոր փայտէ պատրաստուած պղինձի ներդիրներ, հայելի ապակիներով գրադարակներ, ջահեր, պրոնզէ զարդանախշերով գզրոցներ եւ այլն[3]:

Լուվրը Այսօր[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Թանգարանի դահլիճներէն մէկը

Լուվրի պալատին մէջ այսօր կը գտնուին․

  • Լուվրի թանգարան
  • Տեքորաթիւ արուեստի կեդրոնական խորհուրդը (l’Union centrale des arts décoratifs (UCAD)) եւ անոր հաւաքածուները (Տեքորաթիւ կիրառական արուեստ, նորաձեւութիւն, գովազդային արուեստ), ինչպէս նաեւ անոր գրադարանը եւ պալատի տարածքին երեխաներու եւ մեծահասակներու համար կլոր օղակներ։
  • Լուվրի բարձրագոյն դպրոցը (մուտքերը Rohan и Flore)
  • Թանգարանա–հետազօտական կեդրոն (Centre de recherche et de restauration des musées de France (C2RMF)), տարրալուծարան կառուսելի մէջ եւ տարածք մեծահասակներու համար Ֆլորայի սրահին մէջ:
  • Լուվրեան Կառուսելի առեւտրային մաս (Carrousel du Louvre), 16 000 քառ․մ., աւելի քան 50 խանութ
  • Լուվրի Կառուսելի մէջ ցուցասրահներու համար նախատեսուած դահլիճներ `7100 մ., 4 սենեակ հեղինակաւոր հանդիպումներու համար:

Լուվրի Սիւնաշարը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Լուվրի պալատի սիւնաշար

Լուվրի Սիւնաշարը ֊ Փարիզի մէջ գտնուող թագաւորական պալատի արեւելեան ճակատը, կը նայի Լուվրի հրապարակին։

Կառուցուած է 1667-1673 թուականներուն: Ճարտարապետ Գլոտ Բերօ, յայտնի հեքիաթասացի եղբայրը, որ հիմնուած է Լուի Լեւոյի նախնական նախագիծին: Ուղղաթիռի երկարութիւնը 170 մեթր է: Սիւնաշարը կը համարուի ֆրանսական դասականութեան գլուխ գործոցներէն մէկը։

Լուվրի Հարաւային Ճակատը[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Նկարին մէջ պատկերուած է Լուվրի հարաւային ճակատի գերշահագործման ծրագիրը ճարտարապետ Լուի Լեւոյի ներկայիս հարաւային ճակատին:

Ժան Մարիետտայի փորագրութիւնը Գլոտ Բերոյի գիրքի նկարէն Architecture françoise ou recueil des maisons royalles, de quelques églises de Paris et de châteaux et maisons de plaisance de France bâties nouvellement (1783).

Պատկերասրահ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  1. base Mériméeministère de la Culture, 1978.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Моруа А. Париж. — М.: Искусство, 1970. — 115 с.
  3. Levasseur. Histoire des classes ouvirères et de l’industrie en France avant 1789. 2-е изд., Париж, 1900. — Том II, с. с. 176, 309.

Տես նաեւ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Գրականութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

  • Брунов, Николай Иванович|Н. И. Брунов: «Архитектурная композиция главного фасада Лувра в Париже», статья в журнале «Академия архитектуры (журнал)», 1937, No 1, с 117—133, 18 илл.

Արտաքին Յղումներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]