Jump to content

Լուչինօ Վիսքոնթի

Լուչինօ Վիսքոնթի
իտալ.՝ Luchino Visconti
Ծնած է 2 Նոյեմբեր 1906(1906-11-02)[1][2][3][…]
Ծննդավայր Միլանօ, Իտալիոյ Թագաւորութիւն[4][5]
Մահացած է 17 Մարտ 1976(1976-03-17)[1][2][3][…] (69 տարեկանին)
Մահուան վայր Հռոմ, Իտալիա[6]
Քաղաքացիութիւն  Իտալիոյ Թագաւորութիւն և  Իտալիա[7]
Երկեր/Գլխաւոր գործ «Ընձառյուծ»?, Ludwig?, «Ռոկկոն և նրա եղբայրները»?, Աստվածների կործանումը?, Senso?, Ossessione?, The Innocent? և Մահ Վենետիկում?
Տեսակ Իտալական նեոռեալիզմ?
Մասնագիտութիւն թատերական ռեժիսոր, ժապաւէնի բեմադրիչ, հեղինակ, գրագէտ, բեմադրիչ, հեղինակ, թատերական ձևավորող, օպերային ռեժիսոր, կինոսցենարիստ և երգաթատերագիր
Վարած պաշտօններ Քաննի շարժապատկերի փառատօնի յանձնաժողովի նախագահ
Ծնողներ հայր՝ Ջուզեպպե Վիսկոնտի դե Մոդրոնե?[8], մայր՝ Carla Erba?[8]

Լուչինօ Վիսքոնթի (իտալ.՝ Luchino Visconti di Modrone, 2 Նոյեմբեր 1906(1906-11-02)[1][2][3][…], Միլանօ, Իտալիոյ Թագաւորութիւն[4][5] - 17 Մարտ 1976(1976-03-17)[1][2][3][…], Հռոմ, Իտալիա[6]), իտալացի շարժապատկերի, թատրոնի եւ օփերայի բեմադրիչ, նաեւ՝ սենարիստ (թատերագիր)։ Ան շարժապատկերի նորիրապաշտութեան (նէօռէալիզմի) հայրերէն մէկն էր, սակայն յետագային անցում կատարեց դէպի շքեղ ու համապարփակ դիւցազներգութիւններ, որոնք կ՚արծարծէին գեղեցկութեան, անկումի, մահուան եւ եւրոպական պատմութեան թեմաները՝ յատկապէս ազնուականութեան ու քաղքենի դասակարգի քայքայումը։ Քննադատ Ճոնաթան Ճոնզ գրած է. «Ոչ ոք այնքան բան ըրած է իտալական շարժապատկերը ձեւաւորելու համար, որքան՝ Լուչինօ Վիսքոնթին»[9][10]։

Համաշխարհային Երկրորդ պատերազմի տարիներուն մասնակցած է Դիմադրութեան շարժումին։

Կենսագրութիւն[11]

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Վաղ կեանք

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Լուչինօ Վիսքոնթի ծնած է Միլանի մէջ՝ ազնուական ակնառու ընտանիքի մը՝ Վիսքոնթի տի Մոտրոնէի յարկին տակ, որ Միլանի Վիսքոնթիներու տոհմի կողմնակի ճիւղն էր։ Ան Կրացանօ Վիսքոնթիի դուքս եւ Լոնաթէ Փոցցոլոյի կոմս՝ Ճուզեփփէ Վիսքոնթի տի Մոտրոնէի եւ անոր կնոջ՝ Քարլայի (ծնեալ՝ Էրպա, «Էրպա դեղագործական» ընկերութեան ժառանգորդուհի) եօթը զաւակներէն մէկն էր։ Ան պաշտօնապէս կը կոչուէր կոմս տոն Լուչինօ Վիսքոնթի տի Մոտրոնէ, իսկ իր ընտանիքը Միլանի Վիսքոնթիներու տոհմի մէկ ճիւղն էր, որոնք հոն իշխած էին 1277-էն մինչեւ 1447 թուականները՝ նախ իբրեւ տէրեր (տիրակալներ), ապա՝ դուքսեր։

Վիսքոնթի մեծցած է Միլանի ընտանեկան նստավայրին՝ Վիա Չերվա փողոցին վրայ գտնուող Փալացցօ Վիսքոնթի տի Մոտրոնէի մէջ, ինչպէս նաեւ ընտանեկան կալուածին՝ Վիկոլցոնէի մօտ գտնուող Կրացանօ Վիսքոնթի ամրոցին մէջ։ Ան մկրտուած ու դաստիարակուած է Հռոմէական Կաթողիկէ եկեղեցւոյ ծէսով[12]։ 1920-ականներու սկիզբը, ծնողքին ամուսնալուծումէն ետք, մայրը կրտսեր զաւակներուն, ներառեալ՝ Լուքինոյին հետ տեղափոխուեցաւ Միլանի իր սեփական տունը, ինչպէս նաեւ իր ամառնային նստավայրը՝ Քոմօ լիճի ափին գտնուող Չերնոպպիոյի Վիլլա Էրպան։ Իսկ հայրը՝ իբրեւ Իտալիոյ Վիքթոր Էմանուէլ Գ. թագաւորի սենեկապետ, ունէր նաեւ վիլլա մը Հռոմի մէջ, զոր Լուչինօ յետագային ժառանգեց եւ ուր ապրեցաւ տասնամեակներ շարունակ։

Իր կեանքի վաղ տարիներուն Վիսքոնթի սերտօրէն առնչուեցաւ արուեստի, երաժշտութեան եւ թատրոնի հետ. Միլանի Փալացցօ Վիսքոնթի տի Մոտրոնէն, ուր ան մեծցաւ, ունէր իր սեփական փոքր, անձնական թատրոնը, եւ զաւակները կը մասնակցէին հոն բեմադրուող ներկայացումներուն։ Ընտանիքը նաեւ իր սեփական օթեակն ունէր «Լա Սքալա» օփերայի թատրոնին մէջ։ Լուչինօ թաւջութակ նուագել սորվեցաւ իտալացի թաւջութակահար ու երգահան Լորենցօ տէ Փաոլիսի (1890–1965) մօտ եւ ծանօթացաւ երգահան Ճաքոմօ Փուչչինիի, խմբավար Արթուրօ Թոսքանինիի եւ գրող Կապրիէլէ Տ՚Անունցիոյի հետ։ Վիսքոնթի բացայայտեց գրականութիւնը՝ կարդալով Մարսէլ Փրուսթի «Կորսուած ժամանակի փնտռտուքով» վէպը, որ յետագային դարձաւ իր ամբողջ կեանքի երազած շարժապատկերի ծրագիրը, զոր սակայն երբեք չկրցաւ իրականացնել։ Նախքան իր շարժապատկերի ասպարէզը սկսիլը, ան մեծ խանդավառութեամբ կը զբաղէր մրցարշաւի ձիերու մարզումով՝ իր սեփական ախոռին մէջ։ Ան նշանուած էր Վինտիշ-Կրեցի Իրմա արքայադստեր հետ, սակայն ատիկա մտահոգութիւններ յառաջացուց աղջկան հօր՝ Հուկօ թագաժառանգին մօտ, եւ Վիսքոնթի խզեց նշանտուքը 1935 թուականին[13]։

Անձնական կեանք

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Իր կեանքի ետքի տարիներուն Վիսքոնթի չէր թաքցներ իր համասեռամոլութիւնը, թէեւ ան ամբողջ կեանքին ընթացքին ջերմեռանդ կաթողիկէ մնաց։ 1971-ին ան նշած է. «Ես կաթողիկէ եմ, ծնած եմ կաթողիկէ, մկրտուած եմ կաթողիկէ։ Չեմ կրնար փոխել այն, ինչ որ եմ, չեմ կրնար հեշտութեամբ բողոքական դառնալ։ Գաղափարներս թերեւս անուղղափառ (ոչ-աւանդական) ըլլան, բայց ես դեռ կաթողիկէ եմ»։ Թէեւ լուսանկարիչ Հորսթ Փ. Հորսթի հետ իր առաջին 3-ամեայ յարաբերութիւնը (սկսած 1936-ին) ժամանակի նախապաշարումներուն պատճառով գաղտնի մնաց, յետագային ան բացայայտօրէն կը ներկայանար իր սիրեկաններուն ընկերակցութեամբ, որոնցմէ էին բեմադրիչ ու արտադրիչ Ֆրանքօ Ձեֆֆիրելլին եւ դերասան Ուտօ Քիերը։ Անոր վերջին սիրեկանն էր աւստրիացի դերասան Հելմութ Պերկըրը, որ մարմնաւորեց Մարթինի կերպարը Վիսքոնթիի The Damned (Դատապարտուածները) ժապաւէնին մէջ։ Պերկըր նաեւ հանդէս եկաւ Վիսքոնթիի 1973-ի Ludwig (Լուտվիկ) եւ 1974-ի Conversation Piece (Ընտանեկան դիմանկար ներքնասրահի մէջ) ժապաւէններուն մէջ՝ Պերթ Լանքասթըրի կողքին։ Ձեֆֆիրելլին նոյնպէս աշխատած է իբրեւ նկարչական ձեւաւորման խումբի անդամ, օգնական բեմադրիչ եւ այլ դերերով Վիսքոնթիի շարժապատկերներուն, օփերաներուն եւ թատերական բեմադրութիւններուն մէջ։ Ըստ Վիսքոնթիի ինքնակենսագրութեան՝ ան եւ Իտալիոյ Ումպերթօ Բ. թագաւորը 1920-ականներուն՝ իրենց երիտասարդութեան տարիներուն, ունեցած են սիրային յարաբերութիւն մը[14]։

Վիսքոնթի թշնամաբար կը վերաբերէր 1968-ի բողոքի ցոյցերուն եւ նոյնիսկ չփորձեց հետեւիլ այդ շարժման ու ընդունիլ երիտասարդական կեցուածքներ, ինչպէս ըրին Ալպերթօ Մորաւիան կամ Փիեր Փաոլօ Փազոլինին, թէեւ վերջինս եւս բնաւ համակրանք չունէր ցուցարարներուն հանդէպ։ Ըստ իր տեսակէտին՝ ցուցարարները փոփոխութիւն կը փնտռէին յանուն քանդումի՝ առանց նոր բան մը կառուցելու։ Զզուանքով համակուած՝ ան կը նկատէր երիտասարդներուն խանդավառութիւնը, բարկութեան պոռթկումները, խրախճանքներն ու աղմուկը, վերացական ճառերը եւ Մաօ Ցզետունի, Քարլ Մարքսի ու Չէ Կեւարայի անուններով խաղալը իբրեւ յետադիմութեան (ռեակցիայի) խորհրդանիշ։ Իտալիոյ մէջ ծայր առնող արմատական-ձախակողմեան ահաբեկչութիւնը վախ կը ներշնչէր իրեն եւ կը ստիպէր մտահոգուիլ նոր ֆաշիզմի մը վերելքով։ Վիսքոնթի ունի թոռնորդի մը՝ Ումպերթօ Փազոլինին, որ նոյնպէս բեմադրիչ է։ Ումպերթոն որեւէ յայտնի ազգակցական կապ չունի Փիեր Փաոլօ Փազոլինիի հետ[15]։

Առողջական խնդիրներ եւ մահ

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Վիսքոնթի օրական կը ծխէր 120 սիկարէթ[16]։ 1972-ին ան կաթուած (stroke) մը կրեց, սակայն շարունակեց չափազանց շատ ծխել։ Ան մահացաւ Հռոմի մէջ՝ յաջորդող կաթուածի մը հետեւանքով, վաթսունինը տարեկան հասակին՝ 17 Մարտ 1976-ին։ Վիսքոնթիի եկեղեցական յուղարկաւորութիւնը տեղի ունեցաւ 19 Մարտ 1976-ին, Հռոմի Sant'Ignazio di Loyola in Campo Marzio եկեղեցւոյ մէջ։ Վիսքոնթի ընտանիքին կողքին, ներկայ էին նաեւ Իտալիոյ նախագահ Ճովաննի Լէոնէն եւ դերասաններ Պերթ Լանքասթըրը, Քլոտիա Քարտինալէն, Լաուրա Անթոնելլին, Վիթթորիօ Կասմանը եւ Հելմութ Պերկըրը։ Իսքիա (Ischia) կղզիին վրայ, ուր կը գտնուէր անոր ամառնային նստավայրը՝ La Colombaia-ն, այժմ կը գործէ բեմադրիչի ստեղծագործութիւններուն նուիրուած թանգարան մը[17]։

Պատերազմական շրջանի դիմադրական գործունէութիւնը[18]

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքին Վիսքոնթի անդամակցեցաւ Իտալիոյ համայնավար (կոմունիստ) կուսակցութեան[19], զոր ան կը նկատէր իտալական ֆաշիզմի միակ արդիւնաւէտ հակառակորդը։ Թէեւ իր վաղ տարիներուն ան տպաւորուած էր Ազգային ֆաշիստական կուսակցութեան հանդիսաւոր տողանցքներու գեղագիտական կողմերով՝ ինչպէս երկարաճիտ կօշիկներով ու համազգեստով սիւնակներով քալելը, այժմ ան արդէն սկսած էր տածել ատելութիւն Մուսոլինիի վարչակարգին հանդէպ։ Ան պուրժուազիան մեղադրեց բռնատիրութեան դաւաճանելու յանցանքով. Պատոլիոյի յայտարարութենէն ետք ան սկսաւ գործակցիլ Իտալական դիմադրութեան հետ։ Ան կեանքի գնով կը քաջալերէր համայնավարներու պարտիզանական պայքարը. Հռոմի իր վիլլան դարձած էր ընդդիմադիր արուեստագէտներու հանդիպման վայրը։

1943-ի աշնան թագաւորին փախուստէն եւ գերմանացիներու միջամտութենէն ետք, ան պահուըտեցաւ լեռներուն մէջ՝ Սեթթեֆրաթիի (Settefrati) մէջ, «Ալֆրետօ Կուիտի» ծածկանունով։ Վիսքոնթի օգնեց անգլիացի եւ ամերիկացի ռազմագերիներուն պահուըտելու իրենց փախուստէն ետք, ինչպէս նաեւ դերասանուհի Մարիա Տենիսի[20] օգնութեամբ ապաստան տուաւ պարտիզաններուն՝ Հռոմի իր տան մէջ։ 1944-ի Ապրիլին՝ Հռոմի գերմանական գրաւումէն ետք, Վիսքոնթի ձերբակալուեցաւ հակապարտիզանական հրամանատար Փիեթրօ Քոխի կողմէ եւ դատապարտուեցաւ գնդակահարութեան։ Ան մահէն փրկուեցաւ միայն վերջին վայրկեանին՝ Տենիսի միջամտութեան շնորհիւ։ Պատերազմէն ետք Վիսքոնթի վկայութիւն տուաւ ընդդէմ Քոխի, որ դատապարտուեցաւ ու մահապատժի ենթարկուեցաւ։

Ասպարէզ[21]

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ծնած ըլլալով արուեստի աշխարհին հետ սերտ կապեր ունեցող միլանեան ազնուական ընտանիքի մը մէջ, Վիսքոնթի իր ասպարէզը սկսաւ Ֆրանսայի մէջ՝ իբրեւ Ժան Ռընուարի օգնական բեմադրիչ։ Անոր 1943-ի անդրանիկ բեմադրութիւնը՝ Ossessione (Բեւեռացում / Կարօտախտ), դատապարտուեցաւ ֆաշիստական վարչակարգին կողմէ՝ բանուոր դասակարգի կերպարներու անպաճոյճ պատկերման համար, սակայն յետագային հռչակուեցաւ իբրեւ իտալական շարժապատկերի առաջամարտիկ գործ մը եւ ընդհանուր առմամբ կը նկատուի առաջին նորիրապաշտական (նէօռէալիստական) ժապաւէնը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքին ան ծառայեց Իտալական դիմադրութեան շարքերուն մէջ, իսկ ետքը գործօն դերակատարութիւն ունեցաւ ձախակողմեան քաղաքականութեան մէջ[22][23]։

Վիսքոնթիի ամէնայայտնի ժապաւէններէն են Senso-ն (Զգացում, 1954) եւ The Leopard-ը (Ընձառիւծը, 1963), որոնք իտալական գրական դասական գործերէ յարմարցուած պատմական մելոտրամներ են, ինչպէս նաեւ Rocco and His Brothers-ը (Ռոքոն եւ իր եղբայրները, 1960)՝ իրապաշտ դրաման, եւ իր «Գերմանական եռապատումը»՝ The Damned (Դատապարտուածները, 1969), Death in Venice (Մահը Վենետիկի մէջ, 1971) եւ Ludwig (Լուտվիկ, 1973)։ Ան նաեւ օփերայի եւ թատրոնի հմուտ բեմադրիչ էր՝ թէ՛ Իտալիոյ եւ թէ՛ արտասահմանի մէջ, եւ սերտ կապեր ունէր իր ծննդավայր Միլանի La Scala թատրոնին հետ[24]։

Վիսքոնթի արժանացած է քանի մը նշանաւոր գնահատանքներու, ներառեալ՝ Կաննի փառատօնի «Ոսկեայ արմաւենիին» (The Leopard-ի համար) եւ Վենետիկի «Ոսկեայ առիւծին» (1965-ի Sandra-ի համար)՝ վերջինս ընդհանուր հինգ պաշտօնական առաջադրումներէ ետք։ Ան երկու անգամ շահած է «Տաւիտ տի Տոնաթելլօ» (David di Donatello) լաւագոյն բեմադրիչի մրցանակը, չորս անգամ՝ «Նասթրօ տ՚Արճենթօ» (Nastro d'Argento) լաւագոյն բեմադրիչի մրցանակը, ինչպէս նաեւ առաջադրուած է Օսքարի եւ ՊԱՖԹԱ-ի (BAFTA) մրցանակներուն։ Վիսքոնթիի ժապաւէններէն վեցը ընդգրկուած են «Փրկութեան արժանի 100 իտալական ժապաւէններու» ցանկին մէջ։ Անոր գործերէն շատերը կը նկատուին մեծապէս ազդեցիկ շարժապատկերի ապագայ սերունդներուն համար, որոնց կարգին են Ֆրենսիս Ֆորտ Քոփոլան եւ Մարթին Սքորսեզէն[25][26]։

Շարժապատկերներ

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ան իր շարժապատկերի ասպարէզը սկսաւ իբրեւ բեմայարդար (set dresser) Ժան Ռընուարի Partie de campagne (Պտոյտ ագարակի մէջ, 1936) ժապաւէնին մէջ՝ իրենց համատեղ բարեկամուհի Քոքօ Շանելի միջնորդութեամբ[27]։ Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ կատարած կարճատեւ ճամբորդութենէ մը ետք, ուր այցելեց Հոլիվուտ, ան վերադարձաւ Իտալիա՝ դարձեալ դառնալու Ռընուարի օգնականը, այս անգամ՝ Tosca (Թոսքա, 1941) ժապաւէնին համար, որուն արտադրութիւնը ընդհատուեցաւ եւ յետագային աւարտին հասցուեցաւ գերմանացի բեմադրիչ Քարլ Քոխի կողմէ։

Միլանեան Cinema շարժապատկերի պարբերաթերթի իր գործընկերներուն՝ Ճաննի Փուչչինիի, Անթոնիօ Փիեթրանճելիի եւ Ճուզեփփէ Տէ Սանթիսի հետ մէկտեղ, Վիսքոնթի գրեց իր անդրանիկ բեմադրած ժապաւէնի սենարը՝ Ossessione (Բեւեռացում / Կարօտախտ, 1943)։ Այս գործը նորիրապաշտական (իրական վայրերու եւ սովորական մարդոց ներգրաւմամբ) շարժապատկերներու առաջին օրինակներէն մէկն էր եւ The Postman Always Rings Twice [28](Փոստատարը միշտ երկու անգամ կը զանգէ) վէպի ոչ-պաշտօնական յարմարցումը։ Ossessione-ի առաջին ցուցադրութիւնը տեղի ունեցաւ շարժապատկերի փառատօնի մը ընթացքին, որ կը հովանաւորուէր Վիթթորիօ Մուսոլինիի (Պենիթոյի որդիին) կողմէ, որ շարժապատկերի ու միւս արուեստներու ազգային դատաւորն էր եւ Cinema-ի խմբագիրը։ Թէեւ մինչեւ առաջին ցուցադրութիւնը անոնց աշխատանքային յարաբերութիւնները դրական էին, սակայն ժապաւէնը դիտելէ ետք, Վիթթորիօ զայրացած դուրս վազեց սրահէն՝ գոչելով. «Ասիկա Իտալիան չէ՛» (ըստ Cinema խմբակցութեան աշխատակից Ալտօ Սքանեթթիի վկայութեան)։ Ժապաւէնը յետագային արգիլուեցաւ ֆաշիստական վարչակարգին կողմէ, այն աստիճան, որ Հռոմի մէջ անոր առաջին հանրային ցուցադրութիւնը տեղի ունեցաւ միայն 1945-ի Մայիսին[29]։

1948-ին ան գրեց եւ բեմադրեց La terra trema (Երկիրը կը սասանի) ժապաւէնը՝ հիմնուած Ճովաննի Վերկայի I Malavoglia վէպին վրայ։ Վիսքոնթի շարունակեց ստեղծագործել 1950-ականներուն, սակայն ան շեղեցաւ նորիրապաշտութեան ուղիէն իր 1954-ի գունաւոր Senso (Զգացում) ժապաւէնով։ Հիմնուած Քամիլլօ Պոյթոյի վիպակին վրայ՝ անոր գործողութիւնները տեղի կ՚ունենան 1866-ին, աւստրիական գրաւման տակ գտնուող Վենետիկի մէջ։ Այս ժապաւէնին մէջ Վիսքոնթի կը միահիւսէ իրապաշտութիւնն (ռէալիզմը) ու վիպապաշտութիւնը (ռոմանթիզմը)՝ իբրեւ նորիրապաշտութենէն ձերբազատուելու միջոց։ Այդուհանդերձ, ինչպէս կենսագիրներէն մէկը կը նշէ. «Վիսքոնթին առանց նորիրապաշտութեան նման է Լանկին՝ առանց արտայայտչապաշտութեան (էքսփրեսիոնիզմի), եւ Էյզենշտէյնին՝ առանց ձեւապաշտութեան (ֆորմալիզմի)»։ Ան այս ժապաւէնը կը նկարագրէ իբրեւ Վիսքոնթիի բոլոր գործերուն մէջ «ամէնավիսքոնթիականը»։ Վիսքոնթի անգամ մըն ալ վերադարձաւ նորիրապաշտութեան Rocco e i suoi fratelli (Ռոքոն եւ իր եղբայրները, 1960) ժապաւէնով, որ պատմութիւնն է հարաւային իտալացիներու, որոնք կը գաղթեն Միլան՝ նիւթական կայունութիւն գտնելու յոյսով։ 1961-ին ան Մոսկուայի 2-րդ միջազգային շարժապատկերի փառատօնի դատակազմի անդամ էր[30]։

Հեռանալով նորիրապաշտութենէն՝ Վիսքոնթի 1960-ականներէն սկսեալ իր ժապաւէններուն մէջ ստեղծեց անսխալելի տեսողական լեզու մը։ Շնորհիւ իր ազնուական ու բարձր դասակարգի ծագումի, համայնավար քաղաքական համոզումներու եւ ընկերային փայլուն վերլուծութեան իւրայատուկ միախառնումին, ան շարժապատկերի պատմութեան մէջ ստեղծեց գլուխ-գործոցներ, ինչպիսիք են՝ The Leopard (Ընձառիւծը, 1963), The Damned (Դատապարտուածները, 1969), Death in Venice (Մահը Վենետիկի մէջ, 1971) եւ Ludwig (Լուտվիկ, 1972)։ 1960-ականներու ընթացքին Վիսքոնթիի ժապաւէնները դարձան աւելի անձնական։ Il Gattopardo-ն (Ընձառիւծը, 1963) հիմնուած է Լամփետուզայի համանուն վէպին վրայ, որ կը պատմէ սիկիլիական ազնուականութեան անկումին մասին Ռիզորճիմենթոյի (Իտալիոյ միաւորման) ժամանակաշրջանին, ուր ժամանակներու փոփոխութիւնը ակնառու կը դառնայ երկու գլխաւոր կերպարներու միջոցով. Տոն Ֆապրիցիօ Քորպերան՝ Սալինայի իշխանը (Պերթ Լանքասթըր), կը ներկայանայ նահապետական, բայց մարդկային, մինչդեռ գիւղացի խորամանկ ձեռներեց եւ ընկերային վերելք արձանագրող Տոն Քալոճերօ Սետարան (Փաոլօ Սթոփփա) կը թուի խոնարհ, բայց միեւնոյն ժամանակ՝ աղուեսամիտ ու դաժան՝ ապագայի մաֆիական տիպար մը։ Լարուածութիւնը կը յառաջանայ յաջորդ սերունդի իրենց հարազատներու ամուսնութենէն՝ զուգորդուած պուրպոնեան հին իշխանութեան անկումով եւ միացեալ Իտալիոյ վերելքով։ Այս ժապաւէնը Ամերիկայի եւ Պրիտանիոյ մէջ տարածուեցաւ Twentieth-Century Fox ընկերութեան կողմէ, որ ջնջած էր կարեւոր տեսարաններ։ Վիսքոնթի հրաժարեցաւ ընդունիլ Twentieth-Century Fox-ի տարբերակը։

Միայն The Damned (Դատապարտուածները, 1969) ժապաւէնով էր, որ Վիսքոնթի առաջադրուեցաւ Օսքար մրցանակի՝ լաւագոյն օրիժինալ սենարի համար։ Ժապաւէնը, որ Վիսքոնթիի ամէնայայտնի գործերէն մէկն է, կը վերաբերի գերմանացի արդիւնաբերողի մը ընտանիքին, որ կը սկսի քայքայուիլ 1930-ականներուն՝ նացիներու իշխանութեան ամրապնդման շրջանին։ Ժապաւէնը արժանացաւ քննադատներու համատարած գովեստին, սակայն նաեւ հանդիպեցաւ տարբեր դասակարգման յանձնախումբերու հակազդեցութեան՝ իր սեռային բովանդակութեան պատճառով, ներառեալ՝ համասեռամոլութեան, մանկապղծութեան, բռնաբարութեան եւ արիւնապղծութեան պատկերումները։ Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն մէջ ժապաւէնը ստացաւ «X» (մեծահասակներու համար) դասակարգումը։ Յառաջապահ (աւանկարտ) բեմադրիչ Ռայնըր Վերնըր Ֆասպինտըր գովաբանած է զայն իբրեւ իր ամէնասիրած ժապաւէնը։ Անոր անկումային (տեկատենտական) ոճն ու շքեղ գեղեցկութիւնը բնորոշ են Վիսքոնթիի գեղագիտութեան, ինչ որ շատ ակնառու է նաեւ Death in Venice (Մահը Վենետիկի մէջ, 1971) ժապաւէնին մէջ, որ կը յարմարցնէ Թոմաս Մանի կողմէ 1912-ին հրատարակուած համձակ վիպակը։

Վիսքոնթիի վերջին ժապաւէնն էր The Innocent (Անմեղը, 1976), ուր ան կը վերադառնայ անհաւատարմութեան եւ դաւաճանութեան հանդէպ իր ունեցած մշտական հետաքրքրութեան։

Թատրոն

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Վիսքոնթի նաեւ թատրոնի եւ օփերայի հռչակաւոր բեմադրիչ էր։ 1946-էն 1960 թուականներուն ան բեմադրեց «Ռինա Մորելլի-Փաոլօ Սթոփփա» թատերախումբի բազմաթիւ ներկայացումներ՝ դերասան Վիթթորիօ Կասմանի մասնակցութեամբ, ինչպէս նաեւ օփերային շատ մը հանրայայտ բեմադրութիւններ։

Օփերայի հանդէպ Վիսքոնթիի տածած սէրը ակնառու է 1954-ի Senso ժապաւէնին մէջ, ուր շարժապատկերի սկզբնաւորութեան կը ցուցադրուին տեսարաններ Il trovatore (Թրուպատուր) օփերայի չորրորդ արարէն, որոնք նկարահանուած են Վենետիկի Teatro La Fenice թատրոնին մէջ։ 1954-ի Դեկտեմբերին Միլանի Teatro alla Scala-ի մէջ բեմադրած La vestale (Վեստալուհին) ներկայացումով սկսած իր ասպարէզը ներառեց նաեւ La Scala-ի մէջ 1955-ին բեմադրուած La traviata-ի (Լա Թրաւիաթա) նշանաւոր վերաբեմադրութիւնը՝ Մարիա Քալասի մասնակցութեամբ, եւ նոյնքան հռչակաւոր Anna Bolena-ն (դարձեալ La Scala-ի մէջ)՝ 1957-ին, դարձեալ Քալասի հետ։ Ասոր յաջորդեց Լոնտոնի Royal Opera House-ի (Արքայական օփերայի թատրոն) մէջ 1958-ին բեմադրուած Վերտիի Don Carlos (Տոն Քարլոս) հինգ արարով իտալական տարբերակի կարեւոր ներկայացումը (Ճոն Վիքըրզի մասնակցութեամբ), ինչպէս նաեւ 1958-ին Սփոլեթոյի մէջ բեմադրուած Macbeth-ը (Մակպեթ) եւ 1964-ին Արքայական օփերայի թատրոնին մէջ բեմադրուած Il trovatore-ի հռչակաւոր սեւ-սպիտակ ներկայացումը, որուն բեմայարդարումն ու տարազները պատրաստած էր Ֆիլիփփօ Սանժիւսթը։ 1966-ին Վիսքոնթիի շքեղ ու հարուստ Falstaff-ը (Ֆալսթաֆ) Վիեննայի պետական օփերային մէջ, Լէոնարտ Պերնսթայնի խմբավարութեամբ, արժանացաւ քննադատներու մեծ գովեստին։ Միւս կողմէ, անոր 1969-ի պարզ ու խիստ Simon Boccanegra-ն, ուր երգիչները հագած էին երկրաչափական ձեւերով տարազներ, տարակարծութիւններ ու վէճեր յառաջացուց։

Շարժապատկերի ոճն ու թեմաները

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի յաջորդող շրջանին, ան դարձաւ իտալական նորիրապաշտական (նէօռէալիստական) շարժման հիմնադիր հայրերէն մէկն, որ կը կեդրոնանար տնտեսական ու կենցաղային ծանր պայմաններուն եւ անոնց՝ ստորին դասակարգի հոգեկան աշխարհին վրայ ձգած ազդեցութեան վրայ։ Վիսքոնթի ազնուական տոհմէ սերած էր, բարձրագոյն կրթութիւն ստացած եւ նիւթական որեւէ նեղութիւն չէր տեսած։ Անոր ժապաւէնները կ՚արտացոլէին այս հակասութիւնն ու լարուածութիւնը։ Իրականութեան մէջ, Վիսքոնթի կ՚ըսէր, թէ ինքզինք կը զգար անցեալի՝ նախորդ (19-րդ) դարու աշխարհէն եկած մէկը։

The Leopard (Ընձառիւծը) ժապաւէնին մէջ ան անդրադարձաւ հին ընկերային կարգերու անկումին եւ «արդի ժամանակներու» վերելքին։ Ան իր շքեղ ու փարթամ հետադարձ տեսարանները (flashbacks) չէր նկատեր փախուստ մը դէպի երեւակայական ու կորսուած աշխարհներ, այլ ընդհակառակը՝ նշաններու վերծանում։ Ան կուզէր մատնանշել պատմական այն խորունկ փոփոխութիւններու նշանները, որոնք տեսանելի պիտի դառնային միայն յետագային։ Ան համաշխարհային գրականութեան մէջ կը փնտռէր համապատասխան գործեր՝ ցոյց տալու համար սերունդներու եւ անոնց աշխարհայեացքներու միջեւ եղած տարբերութիւնները՝ ատիկա նկատելով արուեստի մէջ իրապաշտութեան գլխաւոր առաջադրանքը։ Երբ զինք մեղադրեցին անկումային (տեկատենտական) ոճի մէջ, ան յիշեցուց Թոմաս Մանը եւ արուեստ ստեղծելու անոր կերպը[31]։

Ծանօթագրութիւններ

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]
  1. 1 2 3 4 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr: open data platform — 2011.
  2. 1 2 3 4 Encyclopædia Britannica
  3. 1 2 3 4 Nationalencyklopedin — 1999.
  4. 1 2 Висконти Лукино // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1971. — Т. 5 : Вешин — Газли. — С. 104.
  5. 1 2 https://theaterencyclopedie.nl/wiki/index.php?curid=174709
  6. 1 2 la Repubblica — Roma: GEDI Gruppo Editoriale, 1976. — ISSN 0390-1076; 2499-0817
  7. ↑ LIBRIS — Շուէտի Ազգային Գրադարան, 2012.
  8. 1 2 Lundy D. R. The Peerage
  9. ↑ (անգլերեն) Luchino Visconti, 2026-05-09, https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Luchino_Visconti&oldid=1353369949, վերցված է 2026-06-18
  10. ↑ Morton, Paul (2025-10-23), Lee, Stan (28 December 1922–12 November 2018), comics creator and editor, Oxford University Press, ISBN 978-0-19-860669-7, https://doi.org/10.1093/anb/9780198606697.013.90000370249, վերցված է 2026-06-18
  11. ↑ (անգլերեն) Luchino Visconti, 2026-05-09, https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Luchino_Visconti&oldid=1353369949, վերցված է 2026-06-18
  12. ↑ Flatley, Guy (27 June 1971). "Yes, He Threw No Tantrum". The New York Times. Retrieved 1 October 2021.
  13. ↑ L. Schifano: Luchino Visconti. Fürst des Films, biography (German translation), 1988, p. 141−151
  14. ↑ Dall'Oroto, Giovanni "Umberto II" from Who's Who in Contemporary Gay and Lesbian History, London: Psychology Press, 2002 p. 453.
  15. ↑ "Nowhere Special — Nuremberg International Human Rights Film Festival". NIHRFF Website. 16 July 2021. Retrieved 9 September 2024. BIOGRAPHY: Uberto Pasolini was born in Rome in 1957, surprisingly not related to Pier Paolo Pasolini, but a (grand-)nephew of Luchino Visconti.
  16. ↑ Evensen, Bruce J. (2020-05-28), Anderson, John B. (15 February 1922–3 December 2017), U.S. congressman and independent presidential candidate, Oxford University Press, ISBN 978-0-19-860669-7, https://doi.org/10.1093/anb/9780198606697.013.369210, վերցված է 2026-06-18
  17. ↑ Colombaia, La. "Ischia.it english - Colombaia by Luchino Visconti". La Colombaia Museum, Museums, Forio d'Ischia, Isola d'Ischia. It is being designed the museum dedicated to the Master Visconti...
  18. ↑ (անգլերեն) Luchino Visconti, 2026-05-09, https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Luchino_Visconti&oldid=1353369949, վերցված է 2026-06-18
  19. ↑ L. Schifano: Luchino Visconti. Fürst des Films, biography (German translation), 1988, p. 208
  20. ↑ L. Schifano: Luchino Visconti. Fürst des Films, biography (German translation), 1988, p. 205−230
  21. ↑ (անգլերեն) Luchino Visconti, 2026-05-09, https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Luchino_Visconti&oldid=1353369949, վերցված է 2026-06-18
  22. ↑ "Luchino Visconti". britannica.
  23. ↑ "Luchino Visconti: The forefather of Italian neorealism". faroutmagazine.
  24. ↑ "Visconti's Verdi – Italian Journal". Retrieved 28 November 2023.
  25. ↑ "Visconti's Verdi – Italian Journal". Retrieved 28 November 2023.
  26. ↑ Kiang, Jessica (8 October 2015). "The Essentials: The 8 Best Luchino Visconti Films". IndieWire. Archived from the original on 9 August 2022. Retrieved 4 May 2021.
  27. ↑ Bacon, Henry (1998). Visconti: Explorations of Beauty and Decay. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 6. ISBN 9780521599603.
  28. ↑ Bacon, Henry (1998). Visconti: Explorations of Beauty and Decay. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 14. ISBN 9780521599603.
  29. ↑ Bacon, Henry (1998). Visconti : explorations of beauty and decay. Cambridge: Cambridge University Press. p. 16. ISBN 0-521-59057-4. OCLC 36884283.
  30. ↑ "2nd Moscow International Film Festival (1961)". MIFF. Archived from the original on 16 January 2013. Retrieved 4 November 2012.
  31. ↑ L. Schifano: Luchino Visconti. Fürst des Films, biography (German translation), 1988, p. 406−408
Վերցուած է «https://hyw.wikipedia.org/w/index.php?title=Լուչինօ_Վիսքոնթի&oldid=252393» էջէն