Լեւոն Էսաճանեան

Լեւոն Էսաճանեան;
	Լեւոն Էսաճանեան․ Ազգային վարժարանի ուսուցիչ եւ 1927-ի շրջանաւարտները
Ծնած է	1890
Ծննդավայր	Շապին Գարահիսար, Կիրեսուն, Թուրքիա
Մահացած է	30 Դեկտեմբեր 1935
Մահուան վայր	Աթէնք, Յունաստան
Քաղաքացիութիւն	Օսմանեան Կայսրութիւն
Ազգութիւն	Հայ
Մասնագիտութիւն	բանաստեղծ, մշակութային գործիչ և ուսուցիչ

Լեւոն Էսաճանեան (1890^[1]^[2], Շապին Գարահիսար, Կիրեսուն, Թուրքիա^[1]^[2] - 30 Դեկտեմբեր 1935(1935-12-30)^[1]^[2], Աթէնք, Յունաստան^[1]^[2]), հայ բանաստեղծ, ուսուցիչ, մշակութային գործիչ։

Կենսագրութիւն

Եսաճանեան ծնած է Ատալիա, Շապին Գարահիսար։ Ծնողքը սերած է Թամզարա գիւղէն։ Փոքր տարիքին հայրը կը կորսնցնէ (սպաննուած է թուրքերուն կողմէ) եւ մօր հետ Պոլիս կը փոխադրուին։ Կրթութիւնը ստացած է Կոստանդնուպոլսոյ մէջ։ Հոն յաճախած է Ետի-Գուլէի ազգային որբանոցը, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է 1900-ին։ Տարի մը ետք սկսած է աշխատակցիլ Մանզումէ էֆքեարին, ու աւելի ետք լայնօրէն աշխատակցած է պոլսահայ մամուլի բազմաթիւ անուններու հետ։ Եղիա Տէմիրճիպաշեանի թաղումին արտասանած քերթուածը մաս կազմած է անոր նուիրուած բանաստեղծական երախայրիքին (1909)։ Ան նամակագրութիւն պահած է Դանիէլ Վարուժանին հետ, անոր Կանտ համալսարան (Պելճիկա) եղած ատեն։

Մեծ Եղեռնի օրերուն, Լեւոն Էսաճանեան Անգարա կ՛աքսորուի, ապա՝ Եօզղատ ու Սինոպ։ Զինադադարին Պոլիս կը վերադառնայ եւ կը հրատարակէ Դ․ Վարուժանին նուիրուած փոքրածաւալ մենագրութիւն մը, որ սակայն կ՛ենթարկուի Մկրտիչ Պարսամեանի խիստ քննադատութեան որպէս «գաղափարներու տարտամ ու շփոթ ամբողջութիւն մը»։

1922-ին հաստատուած է Աթէնք, ուր զբաղած է ուսուցչութեամբ^[3]։ Աթէնքի մէջ հրատարակուող «Նոր Օր»ին մէջ պարբերաբար հրատարակուած են անոր գրութիւնները։ Սակայն կեանքը թշուար եւ ապառողջ պայմաններու մէջ, առողջութիւնը հիւծած են։

Մահացած է 29/30 Դեկտեմբեր 1935-ին եւ թաղուած է Գոքինիոյ գերեզմանատան մէջ։

Յետ մահու

1965ի եւ 1987ի հրատարակութիւններուն մէջ, Էսաճանեանի ու Վարուժանի նամակները լոյս տեսած էին խորհրդահայ ուղղագրութեամբ։ Նամականիէն ի յայտ եկած է թէ Էսաճանեան խորհրդապաշտութիւնը կը դաւանէր։ Նամակները լոյս տեսած են Բագինի մէջ, Մատթէոսեան Վարդանի ստորագրութեամբ։

Ստեղծագործութիւններ

«Այրած քնար մը Բինկեանի մոխիրներուն վրայ», բանաստեղծութիւններու ժողովածու, 1909։
«Փանդիռ», բանաստեղծութիւններու ժողովածու, 1911։
«Եղիա Տէմիրճիպաշեան», ուսումնասիրութիւն, 1909։
«Դանիէլ Վարուժան», ուսումնասիրութիւն, 1919։
«Մինաս Չերազ», ուսումնասիրութիւն, 1928։

Լեւոն Էսաճանեան, Եղիշէ Արք. Դուրեան, Աւետիք Իսահակեան, Մատթէոս Զարիֆեան, Եդ. Գոլանճեան եւ Նշան Պէշիկթաշլեան իրենց մասնակցութիւնը բերած են Թէոդիկի «Ամէնուն տարեցոյցը» (ԺԹ.) 1925-ի տարուան հատորին գրական բաժինին մէջ, որ պատրաստուած է Քորֆու կղզիին մէջ եւ լոյս տեսած՝ Վիեննայի Մխիթարեան հայրերու տպարանին մէջ^[4]։

^[5] ^[6]

Աղբիւրներ

Վրոյր Մազմանեան, «Տարօրինակ բանաստեղծը՝ Լեւոն Էսաճանեան», Նայիրի, 2 յուլիս 1972, էջ 4 (յետմահու վերատպումը տե՛ս նոյն, Յուշեր եւ վկայութիւններ, Պէյրութ, տպ. Կաթողիկոսութեան Մեծի Տանն Կիլիկիոյ, 1991, էջ 238-247)։
«Կեանք եւ Արուեստ» - Մկրտիչ Պարսամեանի հեղինակած «Լեւոն Էսաճանեան» յօդուածը հրատարակուած է «Կեանք եւ Արուեստ» պարբերականի 1936 թուականի Մարտ ամսուան թիւին մէջ, էջ 85։ Բագին - Այս յօդուածը կարեւոր աղբիւր է Լեւոն Էսաճանեան-ի (արեւմտահայ բանաստեղծ, արձակագիր) կեանքի եւ ստեղծագործութեան ուսումնասիրութեան համար, որ յաճախ կը յիշատակուի գրականագիտական հետազօտութիւններու մէջ։ AI Overview
Լեւոն Էսաճանեանի «Անմահները. Դանիէլ Վարուժան (կեանքը եւ գործը)» գիրքը, տպագրուած 1919-ին Պոլիս, Մ. Սանճագճեանի տպարանին մէջ, Դանիէլ Վարուժանի կեանքի եւ ստեղծագործութեան նուիրուած կարեւոր ուսումնասիրութիւններէն է : 44-րդ էջը (եւ ընդհանուր գործը) կը ներկայացնէ արեւմտահայ մեծ բանաստեղծի գրական ժառանգութիւնը, յուշեր եւ վերլուծութիւններ: Այս աշխատութիւնը կը հանդիսանայ վկայութիւն մը՝ Վարուժանի ողբերգական մահուան անմիջապէս յաջորդող շրջանին անոր գրականութեան գնահատման մասին:AI Overview
Սարհատի (Ստեփան Թապագեան) «Բանաստեղծ Լեւոն Էսաճանեան» հոդվածը տպագրվել է «Նայիրի» պարբերականում, 1936թ. մայիսին, էջ 8-ում ։ Սա Լեւոն Էսաճանեանի ստեղծագործական կյանքին և բանաստեղծական կերպարին նվիրված քննադատական կամ հուշագրական նյութ է, որը հեղինակել է յունաբնակ գրադատ Ստեփան Թապագեանը։AI Overview

^[7] ^[8]^[9] ^[10]^[11]

Ծանօթագրութիւններ

1 2 3 4 5 6 7 8 9 Հայկական սովետական հանրագիտարան / խմբ. Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 2000.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q164396'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q124405912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6429958'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2657718'></a>
1 2 3 4 5 6 7 8 9 Ով ով է. հայեր / խմբ. Հ. Այվազյան — Երևան: Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 2005. — հատոր 1. — է. 410–411.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13053761'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q124405912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1953'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q28722393'></a>
↑ Ով ով է.հայեր (կենսագրական հանրագիտարան:Երկու հատորով), ՀՀ խմբ. յանձնաժողով՝ Հ. Մ. Այվազեան (գլխ. խմբագիր) եւ ուրիշներ, Երեւան, Հայկական հանրագիտարան հրատ., Հ.1, Աբալեան-Ղուշչեան, 2005:
↑ «Ամէնուն Տարեցոյցը 1923, 1924 Եւ 1925» (Հեղինակ` Թէոդիկ)
↑ [AI Overview +1 Եդի Գուլէի (Յոթ Աշտարակ) հայկական ազգային որբանոցը պատմական Կոստանդնուպոլսի (Պոլիս) կարեւոր հաստատություններից է եղել, որը հիմնականում գործել է 20-րդ դարի սկզբին՝ Հայոց ցեղասպանության և դրան հաջորդող տարիներին, ապաստան տալով հազարավոր հայ որբերի: Այն հայտնի է եղել նաև որպես Գարակէօզեան որբանոց (որը գտնվել է Շիշլիում, սակայն երբեմն շփոթվել կամ համատեղվել է Ստամբուլի այլ որբանոցների հետ) կամ Եդի Գուլեի Փրկիչ ազգային հիվանդանոցին կից գործող որբանոց:]
↑ [AI Overview Նշան Պէշիկթաշլեանի «Փարաւոն Սէմ-Անտոն» երգիծական պատումին մէջ (հրատարակուած «Հայրենիք» ամսագրի 1928-ի սեպտեմբերեան թիւին մէջ) Էսաճանեանը կը պատկերուի որպէս ծաղրական, ինքնահաւան եւ անհեթեթ կերպար։ Ան կը ներկայացնէ տիպիկ երգիծական գործող անձ, որու արարքները կը բացայայտեն մարդկային թերութիւններն ու Պէշիկթաշլեանին յատուկ հումորը։ ]
↑ Արմենիքա պարբերաթերթ, Levon Esatzanian(յունարէն)
↑ Բագին․ ԲԱՆԱՍՏԵՂԾ Լեւոն Էսաճանեան (1885-1935) -ԴԱՆԻԷԼ ՎԱՐՈՒԺԱՆԷՆ ՆԱՄԱԿԻ ՄԸ ՆՈՐԱՅԱՅՏ ԲՆԱԳԻՐԸ, ՄԱՏԹԷՈՍԵԱՆ ՎԱՐԴԱՆ
↑ Հրանդ Տինք Հիմնարկի Արխիւ / Թիւ 1.2.4.46, Է.12-14 Տարօրինակ Բանաստեղծը՝ Լեւոն Էսաճանեան - Գրեց՝ Վրոյր Մազմանեան, 1972-11-15
↑ [https://pubhtml5.com/aawx/giyo/ Ջահակիր, Յաւելուած ԼԲ. - Tchahagir, Supplement No. 32 Ջահակիր, Յաւելուած ԼԲ. - թիւ 32, ԼՈՒՍԻՆ Գահիրէ, 1909-1910 Խմբագիրներ` Մարտիրոս Պալաեան, Սահակ Թիւրապեան, Արսէն Շամլեան, Նուպար Գէորգեան։ ... Լեւոն Էսաճանեան ]
↑ [https://books.google.gr/books/about/%D4%B4%D5%A1%D5%B6%D5%AB%D5%A7%D5%AC_%D5%8E%D5%A1%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%AA%D5%A1%D5%B6.html?id=oxCDlEngcuQC&redir_esc=y Դանիէլ Վարուժան: (կեանքն եւ իր գործը) Լեւոն Էսաճանեան Tpagr. M. Sanchagchean, 1919 - 93 էջեր]

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q1525071_citetype_Q1239328"_data-entity-id="Q2657718">[[:hy:s:Հայկական_սովետական_հանրագիտարան|Հայկական_սովետական_հանրագիտարան]]<span_class="wef_low_priority_links">_/_խմբ._[[:Վիքտոր_Համբարձումեան|Վ.&nbsp;Համբարձումյան]],_[[:Կոստանդին_Խուդաւերդեան|Կ.&nbsp;Խուդավերդյան]]_—_[[:d:Q124405912|Հայկական_հանրագիտարան_հրատարակչություն]],_2000.</span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q164396"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q124405912"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q6429958"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q2657718"></a></div>-1] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Հայկական սովետական հանրագիտարան / խմբ. Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 2000.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q164396'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q124405912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6429958'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2657718'></a>

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q1787111"_data-entity-id="Q28722393">[[:d:Q28722393|Ով_ով_է._հայեր]]<span_class="wef_low_priority_links">_/_խմբ._[[:hy:Հովհաննես_Այվազյան|Հ.&nbsp;Այվազյան]]_—_[[:Երեւան|Երևան]]:_[[:d:Q124405912|Հայկական_հանրագիտարան_հրատարակչություն]],_2005._—_հատոր&nbsp;1._—_է.&nbsp;410–411.</span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q13053761"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q124405912"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q1953"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q28722393"></a></div>-2] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Ով ով է. հայեր / խմբ. Հ. Այվազյան — Երևան: Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 2005. — հատոր 1. — է. 410–411.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13053761'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q124405912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1953'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q28722393'></a>

[3] Ով ով է.հայեր (կենսագրական հանրագիտարան:Երկու հատորով), ՀՀ խմբ. յանձնաժողով՝ Հ. Մ. Այվազեան (գլխ. խմբագիր) եւ ուրիշներ, Երեւան, Հայկական հանրագիտարան հրատ., Հ.1, Աբալեան-Ղուշչեան, 2005:

[4] «Ամէնուն Տարեցոյցը 1923, 1924 Եւ 1925» (Հեղինակ` Թէոդիկ)

[5] [AI Overview +1 Եդի Գուլէի (Յոթ Աշտարակ) հայկական ազգային որբանոցը պատմական Կոստանդնուպոլսի (Պոլիս) կարեւոր հաստատություններից է եղել, որը հիմնականում գործել է 20-րդ դարի սկզբին՝ Հայոց ցեղասպանության և դրան հաջորդող տարիներին, ապաստան տալով հազարավոր հայ որբերի: Այն հայտնի է եղել նաև որպես Գարակէօզեան որբանոց (որը գտնվել է Շիշլիում, սակայն երբեմն շփոթվել կամ համատեղվել է Ստամբուլի այլ որբանոցների հետ) կամ Եդի Գուլեի Փրկիչ ազգային հիվանդանոցին կից գործող որբանոց:]

[6] [AI Overview Նշան Պէշիկթաշլեանի «Փարաւոն Սէմ-Անտոն» երգիծական պատումին մէջ (հրատարակուած «Հայրենիք» ամսագրի 1928-ի սեպտեմբերեան թիւին մէջ) Էսաճանեանը կը պատկերուի որպէս ծաղրական, ինքնահաւան եւ անհեթեթ կերպար։ Ան կը ներկայացնէ տիպիկ երգիծական գործող անձ, որու արարքները կը բացայայտեն մարդկային թերութիւններն ու Պէշիկթաշլեանին յատուկ հումորը։ ]

[7] Արմենիքա պարբերաթերթ, Levon Esatzanian(յունարէն)

[8] Բագին․ ԲԱՆԱՍՏԵՂԾ Լեւոն Էսաճանեան (1885-1935) -ԴԱՆԻԷԼ ՎԱՐՈՒԺԱՆԷՆ ՆԱՄԱԿԻ ՄԸ ՆՈՐԱՅԱՅՏ ԲՆԱԳԻՐԸ, ՄԱՏԹԷՈՍԵԱՆ ՎԱՐԴԱՆ

[9] Հրանդ Տինք Հիմնարկի Արխիւ / Թիւ 1.2.4.46, Է.12-14 Տարօրինակ Բանաստեղծը՝ Լեւոն Էսաճանեան - Գրեց՝ Վրոյր Մազմանեան, 1972-11-15

[10] [https://pubhtml5.com/aawx/giyo/ Ջահակիր, Յաւելուած ԼԲ. - Tchahagir, Supplement No. 32 Ջահակիր, Յաւելուած ԼԲ. - թիւ 32, ԼՈՒՍԻՆ Գահիրէ, 1909-1910 Խմբագիրներ` Մարտիրոս Պալաեան, Սահակ Թիւրապեան, Արսէն Շամլեան, Նուպար Գէորգեան։ ... Լեւոն Էսաճանեան ]

[11] [https://books.google.gr/books/about/%D4%B4%D5%A1%D5%B6%D5%AB%D5%A7%D5%AC_%D5%8E%D5%A1%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%AA%D5%A1%D5%B6.html?id=oxCDlEngcuQC&redir_esc=y Դանիէլ Վարուժան: (կեանքն եւ իր գործը) Լեւոն Էսաճանեան Tpagr. M. Sanchagchean, 1919 - 93 էջեր]

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]